Thiếu sách giáo khoa: Căng thẳng lớn nhưng không phải khủng hoảng
Tình trạng thiếu sách giáo khoa hiện nay là hiện tượng các cửa hàng bán lẻ và một số địa phương không có đủ đầu sách học sinh cần, dù nhà xuất bản đã tăng mạnh sản lượng, khiến phụ huynh phải chạy khắp nơi mua sách năm học mới, lo lắng việc chuẩn bị khai giảng và ảnh hưởng tâm lý gia đình lẫn học sinh. Nhiều phụ huynh kể chuyện xin nghỉ làm để đi săn sách, như anh Nguyễn Văn Đại ở TPHCM đã đi ba nhà sách mà vẫn không mua được sách giáo khoa lớp 3 cho con. Cảm giác "nóng ruột" vì gần giữa tháng 8 mà "con vẫn chưa có quyển sách nào" không phải cá biệt mà đang lan rộng trên khắp các hội nhóm phụ huynh, nơi câu chuyện phụ huynh tìm sách trở thành chủ đề nóng mùa khai giảng mới.
Vì sao thiếu sách giáo khoa khi nguồn cung được báo cáo là tăng mạnh?
Điều nghịch lý khiến nhiều người khó chấp nhận là thiếu sách giáo khoa ở quầy lẻ lại xảy ra trong bối cảnh sách giáo dục Việt Nam báo cáo sản lượng phát hành đã tăng cao so với cùng kỳ. Theo nhà xuất bản, đến ngày 15/8 đã cung ứng 220 triệu bản sách giáo khoa và 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo; sản lượng sách giáo khoa đạt 148% và sách bài tập, tham khảo đạt 119% so với năm trước. Ở Cà Mau, đơn vị sách và thiết bị giáo dục đã nhập kế hoạch khoảng 2,8 triệu bản, phân phối hơn 1,8 triệu bản, tức khoảng 90% kế hoạch. Thêm vào đó, các nhà xuất bản đã cung ứng hơn 80% lượng sách theo nhu cầu năm học mới tại địa phương này. Các con số này cho thấy thiếu sách không xuất phát từ việc in ít, mà từ cách phân phối, thói quen mua trọn bộ và nhu cầu tăng đột biến ở một số thời điểm. Nếu phụ huynh chỉ nhìn vào quầy lẻ trống hàng, sẽ dễ lầm tưởng đây là khủng hoảng nguồn cung toàn hệ thống.
Những nguyên nhân thật sự đằng sau cảnh phụ huynh phải xin nghỉ làm đi săn sách
Tâm lý hoảng hốt khiến nhiều phụ huynh chấp nhận xin nghỉ làm để tìm đủ sách trước năm học mới, như lời chia sẻ của anh Đại ở TPHCM: nếu phải chờ đến 30/8 mới nhận được sách thì gia đình không kịp bao tập vở, chuẩn bị cho con, việc học bị ảnh hưởng. Nhưng nếu soi kỹ, phần lớn nguyên nhân nằm ở hệ thống, không phải ở sự "lười" hay chủ quan của phụ huynh. Nhà xuất bản lý giải đây là hiện tượng thiếu sách giáo khoa cục bộ do nhu cầu tăng đột biến, khâu đăng ký tại trường chưa đồng bộ và lệch pha trong phân phối. Một số trường chờ chính sách miễn phí sách giáo khoa nên chưa đặt mua tập trung, buộc phụ huynh chuyển sang mua lẻ, đẩy áp lực lên các cửa hàng trong một thời gian ngắn. Ở miền Tây, khi cả nước dùng chung một bộ sách giáo khoa, nhu cầu tăng mạnh khiến ngay cả các nhà sách lớn cũng không còn sẵn hàng, đặc biệt từ lớp 1 đến lớp 6. Đây là những lý do có thể xử lý, chứ không phải dấu hiệu đứt gãy lâu dài của thị trường sách giáo dục Việt Nam.
Lời khuyên thực tế: Mua sách năm học mới thế nào để bớt áp lực?
Thay vì tiếp tục hoảng hốt lao ra từng nhà sách, phụ huynh có thể chuyển sang chiến lược mua sắm thông minh hơn để chủ động chuẩn bị khai giảng. Thứ nhất, ưu tiên đăng ký nhận sách qua trường ngay khi có thông báo, tránh để đến sát ngày mới quyết định, bởi kênh trường thường được bảo đảm số lượng trước khi phân bổ cho bán lẻ. Thứ hai, chấp nhận mua bộ sách không trọn vẹn trong một lần: nhiều cửa hàng đang trong tình trạng sách về chưa đồng bộ giữa các đầu sách, nếu chờ đủ mới mua thì phụ huynh tự tạo thêm tắc nghẽn. Thứ ba, tránh hoang mang trước tin đồn thay sách; một bộ phận phụ huynh đang từ chối sách có logo "Kết nối tri thức với cuộc sống" do hiểu nhầm sách không còn dùng. Cuối cùng, khai thác tối đa danh sách điểm bán thuộc hệ thống phân phối chính thức mà nhà xuất bản đã công bố, thay vì quay vòng trong vài cửa hàng quen.
Có cần lo lắng quá mức? Thông điệp trấn an từ nhà xuất bản và ngành giáo dục
Dù cảnh phụ huynh tìm sách ở TPHCM hay miền Tây nhìn khá căng thẳng, thông điệp chung từ sách giáo dục Việt Nam và ngành giáo dục là không cần hoảng loạn. Ngoài lượng sách đã phát hành, khoảng 8 triệu bản sách giáo khoa và 2 triệu bản sách bài tập đang được điều chuyển, sẽ được cung ứng theo nhu cầu thực tế để bảo đảm học sinh có đủ sách trước khi bước vào năm học mới. Ở Cà Mau, Sở Giáo dục và Đào tạo đã có văn bản yêu cầu bảo đảm không để học sinh thiếu sách; đồng thời tham mưu chi ngân sách mua sách tiểu học trang bị cho trường để cho học sinh mượn sử dụng trong năm học. Một lãnh đạo địa phương khẳng định nhà xuất bản đang tập trung in bổ sung, sau ngày 25/8 sẽ cung cấp đầy đủ sách theo số lượng đã đăng ký và "trước khai giảng sẽ có đầy đủ sách". Thực tế này cho thấy thiếu sách giáo khoa hiện nay là vấn đề tổ chức và thời điểm, không phải bức tranh bi quan cho cả năm học.
