Sách giáo khoa khan hiếm: dấu hiệu bất ổn của khâu chuẩn bị năm học
Tình trạng sách giáo khoa khan hiếm những ngày ngay sau khai giảng là hiện tượng nhiều phụ huynh ở TP.HCM phải xếp hàng, đi qua hàng loạt cửa hàng sách giáo dục để mua từng cuốn sách cho con, khiến học sinh bước vào năm học mới trong tâm trạng thiếu thốn tài liệu học tập và phụ huynh hoang mang, căng thẳng vì không thể hoàn thành việc mua sách khai giảng đúng thời điểm. Điều này không thể xem là chuyện "bình thường đầu năm" mà là một chỉ báo rõ ràng về việc hệ thống dự báo nhu cầu, đấu thầu và phân phối sách giáo khoa đang hoạt động kém hiệu quả. Hơn 2,6 triệu học sinh TP.HCM vừa dự lễ khai giảng, nhưng trên thực tế, không ít em vẫn phải chờ sách hoặc học bằng bản in từ file PDF.
Cảnh phụ huynh xếp hàng mua sách: áp lực vô lý sau lễ khai giảng
Một ngày sau khai giảng, trụ sở cửa hàng sách giáo dục trên đường Nguyễn Văn Cừ vẫn chật kín phụ huynh cầm danh sách những cuốn còn thiếu cho con, xếp hàng từ 7 giờ sáng, dòng người kéo dài ra tận cổng. Đáng nói hơn, khoảng hai tuần gần đây, mỗi ngày địa điểm này đón khoảng 3.000 lượt khách đến mua sách giáo khoa. Thay vì dành thời gian ổn định nề nếp học tập, nhiều gia đình phải "săn" sách ở nhiều nhà sách khác nhau, có người đi gần chục nơi vẫn chưa đủ bộ sách cho con. Việc phụ huynh xếp hàng sách giữa đầu năm học cho thấy khâu tổ chức mua sách khai giảng đang đẩy phần rủi ro về phía người dân, biến việc chuẩn bị đơn giản cho năm học mới thành một cuộc chạy đua mệt mỏi.
Nguyên nhân khan hiếm: không chỉ là câu chuyện số lượng in
Điều nghịch lý là số lượng sách giáo khoa đã phát hành lên tới 228 triệu bản, vượt kế hoạch và số lượng đặt hàng ban đầu hơn 150% theo thông tin từ đơn vị xuất bản. Nếu con số này chính xác, việc nhiều đầu sách vẫn không có hàng ở các hệ thống sách giáo dục TP.HCM đặt ra câu hỏi về cách phân phối và điều phối. Đơn vị phát hành lý giải việc cung ứng biến động do thời điểm ban hành kế hoạch, phê duyệt dự toán, tổ chức mua sắm và chính sách miễn phí ở các địa phương quá khác nhau. Thêm vào đó, các địa phương phải đấu thầu mua sách cho thư viện, nên nơi nào chưa hoàn tất đấu thầu sẽ bị chậm, dù phía nhà xuất bản khẳng định có thể ứng trước sách để học sinh có sách học ngay. Rõ ràng, vấn đề không nằm ở máy in, mà ở thủ tục và điều phối.
Tác động đến học sinh: tiến độ học tập bị chậm ngay từ tuần đầu
Hệ quả trực tiếp là tiến độ học tập của học sinh bị ảnh hưởng ngay từ những tuần đầu năm học. Có phụ huynh lớp 10 cho biết con còn thiếu ba cuốn sách bài tập, phải chờ sau ngày 20-9 mới có đủ đầu sách, nên tạm thời phải in file sách điện tử ra cho con học đỡ. Nhà sách giáo dục cũng dán thông báo đường dẫn sách điện tử PDF miễn phí để phụ huynh, học sinh, giáo viên xem và in sử dụng trong thời gian chờ sách giấy. Với học sinh tiểu học, thiếu vở thực hành Toán và Tiếng Việt khiến không thể bám sát kế hoạch bài tập tại lớp, nhiều phụ huynh đi nhiều nơi vẫn không tìm được hàng và lo lắng vì cả bộ sách giáo khoa, sách bài tập, vở thực hành lớp 2 đều khó mua. Khi sách phải "chắp vá" bằng bản in, việc dạy – học khó có thể trôi chảy và đồng đều giữa các lớp.
Giải pháp thực tế, hợp pháp: từ siết đầu cơ đến chủ động dùng sách điện tử
Điểm sáng hiếm hoi là các biện pháp đang được triển khai để giảm áp lực lên phụ huynh. Trước tình trạng "phe sách" mua sách giáo khoa rồi bán lại với giá gấp 3–4 lần giá phát hành, các cửa hàng giới hạn mỗi người chỉ được mua một quyển ở một khối lớp, muốn mua từ hai quyển trở lên phải chứng minh có hai con ruột cùng khối, không chấp nhận mua hộ. Đây là cách cần thiết để bảo vệ người mua lẻ, dù gây bất tiện tạm thời. Về nguồn cung, đơn vị xuất bản cho biết sẽ tiếp tục in bổ sung khoảng 17 triệu bản sách giáo khoa và sách bài tập trong tháng 9, đồng thời dự phòng cho thiên tai, biến động số lượng học sinh. Ở phía phụ huynh và nhà trường, giải pháp thực tế nhất hiện nay là sử dụng sách điện tử hợp pháp, in vừa đủ cho từng môn trong thời gian chờ, đồng thời yêu cầu trường công khai kế hoạch sách từ sớm để hạn chế "sốc" thiếu sách vào sát ngày khai giảng.
