Thu hồi gần 895 ha đất: quyết định tái thiết không gian phát triển của TP.HCM
Thu hồi đất TP.HCM để triển khai 58 công trình, dự án là một quyết định quy hoạch không gian phát triển, trong đó Nhà nước dùng quyền thu hồi gần 895 ha đất để tạo quỹ đất cho hạ tầng giao thông, đô thị, năng lượng, nhà ở xã hội và các công trình công cộng, nhằm phục vụ lợi ích quốc gia, cộng đồng và phát triển kinh tế – xã hội lâu dài. Tại kỳ họp thứ 4 HĐND TP.HCM khóa IX ngày 27/8, HĐND đã thông qua danh mục 58 công trình, dự án cần thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Đáng chú ý, danh mục này được xây dựng trên cơ sở rà soát chặt chẽ từ đề xuất ban đầu khoảng 448 dự án, chỉ giữ lại các dự án đủ điều kiện pháp lý và có bảo đảm về nguồn vốn. Điều này cho thấy thành phố không chạy theo số lượng, mà đang chọn lọc những dự án hạ tầng thành phố thật sự cần thiết cho phát triển đô thị.
Cấu trúc 58 dự án: ngân sách cho giao thông nhỏ, ngoài ngân sách cho đô thị lớn
Nhìn vào cấu trúc danh mục, có thể thấy chiến lược rất rõ: ngân sách Nhà nước tập trung vào những dự án hạ tầng thiết yếu, còn nguồn lực xã hội được huy động cho những không gian đô thị mới quy mô lớn. Trong tổng diện tích gần 895 ha đất bị thu hồi, 44 công trình, dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước chỉ chiếm 44,66 ha, trong đó có tới 36 dự án giao thông với 40,8 ha đất thu hồi. Ngược lại, 14 dự án dùng vốn ngoài ngân sách chiếm hơn 850 ha, chủ yếu là các khu đô thị, khu dân cư với khoảng 709 ha, bên cạnh cảng tổng hợp, dự án năng lượng, nhà ở xã hội và cấp thoát nước. Một câu có thể trích dẫn là: "14 dự án sử dụng nguồn vốn ngoài ngân sách có tổng diện tích thu hồi hơn 850 ha". Đây là lựa chọn mang tính chính sách: ngân sách ôm phần hạ tầng nền, còn không gian giá trị cao của phát triển đô thị được giao cho các nhà đầu tư.
Giao thông và công trình công cộng: những thay đổi nhỏ tạo tác động lớn
Nếu chỉ nhìn vào con số diện tích, nhóm dự án giao thông và công trình công cộng dùng vốn ngân sách trông khá khiêm tốn. Nhưng chính những tuyến đường, công viên, kè chống sạt lở… mới là thứ tái cấu trúc đời sống đô thị hằng ngày. Hạ tầng giao thông đóng vai trò nòng cốt với 36 dự án, gồm nâng cấp, mở rộng hàng loạt tuyến đường, hẻm tại các phường, xã ngoại thành và khu vực đô thị đang chịu áp lực kẹt xe, xuống cấp. Kèm theo đó là hai dự án thủy lợi chống sạt lở, ba khu vui chơi giải trí công cộng, một trụ sở cơ quan, một cơ sở y tế và một dự án đất ở tái định cư. Với thời gian dự kiến thu hồi đất chỉ 12 tháng cho nhóm dự án ngân sách, thành phố đang đặt kỳ vọng vào việc cải thiện nhanh chất lượng hạ tầng cơ bản, từ giao thông đến không gian sinh hoạt cộng đồng, như một lớp nền nâng lên trước khi mở rộng mạnh mẽ phát triển đô thị.
Các khu đô thị mới và hạ tầng thiết yếu: quỹ đất lớn, trách nhiệm lớn hơn
Phần gây chú ý nhất trong danh mục thu hồi đất TP.HCM lần này là nhóm dự án ngoài ngân sách với quỹ đất khổng lồ dành cho phát triển đô thị và hạ tầng thiết yếu. 4 dự án khu đô thị, khu dân cư nông thôn có tổng diện tích đất thu hồi hơn 709 ha, được thiết kế theo hướng hỗn hợp, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội với nhà ở. Bên cạnh đó là dự án giao thông Cảng tổng hợp, 5 dự án năng lượng, 2 dự án nhà ở xã hội và 1 dự án cấp thoát nước, cùng một dự án khai thác khoáng sản đã được cấp phép với 25 ha đất. Thành phố yêu cầu các nhà đầu tư cam kết trong vòng 24 tháng phải hoàn thành bồi thường, giải phóng mặt bằng, thu hồi đất kể từ ngày nghị quyết được thông qua. Đây là điểm đáng khen: nếu không siết tiến độ giải phóng mặt bằng, quỹ đất lớn rất dễ bị "treo", biến cơ hội phát triển đô thị thành rủi ro xã hội.
Cơ hội tái định hình phát triển đô thị, thách thức nằm ở thực thi và minh bạch
Quyết định thu hồi gần 895 ha đất cho 58 dự án hạ tầng thành phố là bước đi thể hiện rõ ưu tiên: mở đường cho phát triển đô thị gắn với lợi ích công cộng. Việc danh mục chỉ gồm các dự án thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất theo Điều 79 Luật Đất đai, có quyết định đầu tư hoặc văn bản pháp lý còn hiệu lực, và bảo đảm nguồn vốn, cho thấy nỗ lực siết chặt kỷ luật pháp lý và tài chính. Tuy nhiên, mọi chiến lược quy hoạch đều chỉ tốt trên giấy nếu công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng không được thực hiện minh bạch, đúng tiến độ và gắn với quyền lợi người dân. Quỹ đất lớn mở ra cơ hội tái định hình không gian đô thị, nhưng cũng đặt ra trách nhiệm giải trình về từng tuyến đường, từng khu đô thị, từng dự án năng lượng được triển khai trên diện tích đất thu hồi. Kết quả cuối cùng sẽ là thước đo cho năng lực quản trị phát triển đô thị của TP.HCM trong giai đoạn mới.
