Thu hồi gần 895ha đất: Lựa chọn táo bạo để nuôi 58 dự án hạ tầng
Thu hồi đất TP.HCM trong giai đoạn mới là chính sách Nhà nước sử dụng quyền thu hồi gần 895ha đất, rồi phân bổ cho 58 công trình hạ tầng và phát triển đô thị trọng điểm, nhằm phục vụ lợi ích công cộng đồng thời tạo quỹ đất thanh toán hợp đồng BT hạ tầng, giảm áp lực chi trực tiếp từ ngân sách. Tại kỳ họp thứ 4, HĐND TP.HCM khóa IX đã thông qua danh mục 58 công trình, dự án cần thu hồi đất để phát triển kinh tế – xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Tổng diện tích đất dự kiến thu hồi gần 895ha, trong đó 44 dự án dùng vốn ngân sách chiếm 44,66ha và 14 dự án dùng vốn ngoài ngân sách hơn 850ha. Việc này cho thấy thành phố chủ động dùng chính quỹ đất của mình làm “nhiên liệu” cho hạ tầng, thay vì trông chờ hoàn toàn vào chi tiêu công.
Cách TP.HCM dùng quỹ đất để thanh toán hợp đồng BT chống ngập
Trọng tâm của bài toán tài chính công hiện nay là hợp đồng BT hạ tầng, đặc biệt với dự án chống ngập theo hình thức xây dựng – chuyển giao đã ký năm 2016. Để xử lý vướng mắc và hoàn thành dự án Giải quyết ngập do triều có xét đến biến đổi khí hậu, UBND TP.HCM đề xuất dùng 2 khu đất tại 79B Lý Thường Kiệt (khoảng 2,9ha) và 257 Trần Hưng Đạo (khoảng 0,23ha) đưa vào danh mục quỹ đất thanh toán cho hợp đồng BT của dự án chống ngập. Đây là quỹ đất do cơ quan nhà nước quản lý, thay thế 2 khu đất trước đó đã không còn đủ điều kiện thanh toán. Thành phố lựa chọn cách trả nhà đầu tư bằng đất, theo nguyên tắc tổng giá trị quỹ đất không vượt giá trị công trình BT và khối lượng được cơ quan có thẩm quyền quyết toán. Đây là cách cân bằng giữa nghĩa vụ với nhà đầu tư và trách nhiệm bảo vệ tài sản công.
Dự án chống ngập 10.000 tỷ và phép thử quản trị tài chính công
Dự án chống ngập 10.000 tỷ với các cống ngăn triều là một trong những dự án chống ngập quan trọng nhất của TP.HCM hiện nay. Dự án này từng bị chậm tiến độ do nhiều vướng mắc trong quá trình triển khai hợp đồng BT ký từ năm 2016. UBND thành phố xác định cần khẩn trương tháo gỡ, đưa công trình vào vận hành trong năm 2026 để kịp thích ứng với biến đổi khí hậu và mực nước biển ngày càng phức tạp. Cách thanh toán hợp đồng BT bằng quỹ đất có kỷ luật tài chính khá rõ: giá trị thanh toán được xác định theo giá đất cụ thể; nếu tổng giá trị quỹ đất thấp hơn giá trị hợp đồng BT thì phần còn thiếu sẽ trả bằng tiền, ngược lại nếu cao hơn sẽ điều chỉnh diện tích để không phát sinh thất thoát tài sản công. Một phát biểu đáng chú ý là “tổng giá trị quỹ đất thanh toán không vượt quá giá trị công trình BT”, thể hiện thái độ thận trọng với nguồn lực công.
58 dự án: giao thông, chống ngập, năng lượng và phát triển đô thị
Danh mục thu hồi đất lần này cho thấy TP.HCM không chỉ lo chống ngập, mà còn tái cấu trúc hạ tầng đô thị theo hướng đồng bộ. Trong 58 dự án phải thu hồi đất, 44 dự án dùng vốn ngân sách với diện tích 44,66ha; riêng hạ tầng giao thông đã chiếm 36 dự án với 40,80ha thu hồi. Bên cạnh đó là các công trình thủy lợi, khu sinh hoạt cộng đồng, trụ sở cơ quan và cơ sở y tế. Phần lớn diện tích – hơn 850ha – thuộc 14 dự án ngoài ngân sách. Nhóm này tập trung vào phát triển đô thị: 4 dự án khu đô thị và khu dân cư nông thôn chiếm hơn 709ha, cùng một dự án cảng tổng hợp, 5 dự án năng lượng, 2 dự án nhà ở xã hội và 1 dự án cấp thoát nước. Nói cách khác, thu hồi đất TP.HCM đang tạo một “vành đai” quỹ đất lớn để phục vụ phát triển đô thị, giao thông và các ngành hạ tầng thiết yếu.
Lọc kỹ pháp lý, khóa chặt tiến độ để tránh lặp lại sai lầm
Điểm đáng bàn không chỉ là quy mô gần 895ha, mà là cách thành phố siết kỷ luật lựa chọn dự án. Ban đầu các địa phương đăng ký khoảng 448 công trình, dự án, nhưng sau khi Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng Ban Đô thị rà soát, 40 dự án chưa đủ điều kiện pháp lý hoặc chưa được bố trí vốn năm 2026 đã bị loại. Chỉ 58 dự án đủ điều kiện được trình HĐND thông qua. Với dự án ngân sách, địa phương phải bảo đảm đủ vốn thu hồi đất, còn dự án ngoài ngân sách buộc nhà đầu tư cam kết hoàn thành bồi thường, giải phóng mặt bằng trong vòng 24 tháng kể từ ngày nghị quyết được thông qua. Đây là thông điệp rằng quỹ đất và hợp đồng BT hạ tầng không còn là “tấm séc trắng” cho bất kỳ nhà đầu tư nào. Nếu thành phố giữ được kỷ luật này, cơ chế thu hồi đất gắn với BT sẽ giúp phát triển đô thị nhanh hơn mà vẫn giữ được kỷ cương tài chính công.
