Xuất khẩu rau quả bứt phá: 5,87 tỷ USD và câu chuyện phía sau con số
Xuất khẩu rau quả Việt Nam là hoạt động đưa các loại trái cây và rau tươi, rau quả chế biến ra thị trường nước ngoài, tạo nguồn thu ngoại tệ và nâng giá trị nông sản thông qua việc đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm và nhu cầu đa dạng của nhiều quốc gia nhập khẩu. Trong 8 tháng, kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam đạt khoảng 5,87 tỷ USD, tăng 21,8% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy đây không còn là một ngành phụ mà là trụ cột mới của tăng trưởng nông sản. Điều đáng nói là mức tăng này diễn ra trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, chứng tỏ doanh nghiệp và vùng nguyên liệu đã nâng được sức cạnh tranh về chất lượng lẫn khả năng cung ứng ổn định. Xu hướng này đặt ra kỳ vọng kim ngạch xuất khẩu 2026 của nhóm rau quả có thể tiệm cận mốc 6 tỷ USD ngay từ cuối quý III.
Sầu riêng xuất khẩu: Đầu tàu tăng trưởng nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro phụ thuộc
Không thể phân tích xuất khẩu rau quả Việt Nam mà bỏ qua sầu riêng xuất khẩu – mặt hàng đang kéo cả ngành đi lên. Riêng 7 tháng, kim ngạch sầu riêng đạt 1,76 tỷ USD, tăng tới 47,1% so với cùng kỳ. Động lực lớn đến từ Tây Nguyên khi Đắk Lắk và Lâm Đồng bước vào thu hoạch rộ, nguồn hàng dồi dào giúp doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu trong khi nhu cầu nhập khẩu vẫn tích cực. Tuy vậy, đà tăng dựa quá nhiều vào một sản phẩm luôn đi kèm rủi ro: biến động chính sách nhập khẩu, thay đổi thị hiếu hoặc dịch bệnh trên cây trồng đều có thể khiến kim ngạch đảo chiều. Diện tích sầu riêng đã tăng từ 70.000 ha năm 2020 lên khoảng 195.000 ha cuối 2025, sản lượng từ 600.000 tấn lên 1,8 triệu tấn và dự báo vượt 2 triệu tấn. Con số đẹp trên giấy nhưng cũng là cảnh báo về nguy cơ "bong bóng" nếu không kiểm soát quy hoạch và chất lượng.
Đa dạng hóa sản phẩm: Lá chắn cần thiết cho tăng trưởng nông sản bền vững
Lý do ngành xuất khẩu rau quả Việt Nam giữ được đà tăng 21,8% không chỉ nằm ở sầu riêng, mà còn ở sự đa dạng hóa sản phẩm. Dừa, thanh long, xoài, chanh leo, mít, ớt, dứa, bưởi cùng các mặt hàng như chuối, hạt dẻ cười, hạnh nhân đang tạo thành một "giỏ nông sản" phong phú. Ở nhóm chủ lực, dừa đạt 367,4 triệu USD, tăng 20%, hạt dẻ cười 322,8 triệu USD, tăng tới 111%, chanh leo 186,8 triệu USD, tăng 25,6%, trong khi mít tăng 12% và ớt tăng 7,5%. Dù một số mặt hàng như thanh long, xoài, chuối sụt nhẹ, bức tranh chung vẫn nghiêng về tăng trưởng nông sản có kiểm soát: không đẩy mọi nguồn lực vào một cây trồng, mà nuôi dưỡng nhiều dòng sản phẩm khác nhau phục vụ từng thị trường. Đây chính là "lá chắn" khi bất kỳ mặt hàng nào chịu cú sốc, toàn ngành vẫn không gãy trụ.
Chế biến sâu và mở rộng thị trường: Bước chuyển quan trọng để nâng giá trị
Nếu coi xuất khẩu rau quả tươi là nền móng, thì chế biến sâu chính là tầng giá trị tiếp theo mà Việt Nam bắt buộc phải xây. Hiện nhóm rau quả sấy khô, cấp đông IQF và nước ép đã chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu, dựa trên lợi thế nguồn nguyên liệu trong nước. Theo ông Nguyễn Văn Mười, xuất khẩu sầu riêng sẽ dần tăng tỷ trọng sản phẩm đông lạnh – hướng đi giúp giảm phụ thuộc mùa vụ và mở cửa các thị trường xa như Mỹ, EU. Việc thúc đẩy mở cửa thêm cho sầu riêng đông lạnh, dừa tươi, chanh dây vào Trung Quốc, đồng thời khai thác Mỹ, EU, Nhật Bản được xem là mũi nhọn mới. Ở góc độ chiến lược, đây là cách dịch chuyển từ tăng kim ngạch đơn thuần sang tăng giá trị nông sản: bán ít hơn về khối lượng nhưng nhiều hơn về hàm lượng chế biến và tiêu chuẩn chất lượng.
Triển vọng và điều kiện để duy trì đà tăng 21,8% của xuất khẩu rau quả
Tháng 8 là tháng thứ hai liên tiếp kim ngạch xuất khẩu rau quả vượt mốc 1 tỷ USD, báo hiệu giai đoạn tăng tốc của toàn ngành. Triển vọng những tháng cuối năm được đánh giá khả quan nhờ cao điểm thu hoạch sầu riêng tại Tây Nguyên và việc Thái Lan kết thúc vụ Hè, tạo dư địa thị phần cho sản phẩm Việt Nam. Bộ Công Thương dự báo riêng sầu riêng có thể đóng góp 1,2–1,5 tỷ USD trong những tháng cuối năm, nếu doanh nghiệp tận dụng tốt lợi thế mùa vụ. Đồng thời, nhu cầu nhập khẩu rau quả tại Trung Quốc và Đông Bắc Á thường tăng mạnh quý IV, mở cửa cho thanh long, dừa, bưởi, xoài, chanh leo. Tuy nhiên, để đà tăng trưởng nông sản không chỉ là "cú bứt phá ngắn hạn", ngành cần giữ ba trụ cột: quản lý quy hoạch sầu riêng, đẩy mạnh chế biến và kiên trì mở rộng thị trường giá trị cao. Chỉ khi đó, kim ngạch xuất khẩu 2026 tiệm cận mốc 6 tỷ USD mới thực sự phản ánh sức khỏe dài hạn của nông sản Việt Nam.
