Chi phí logistics TP.HCM: tham vọng giảm mạnh để giữ lợi thế khu vực
Chi phí logistics TP.HCM là tỷ lệ tổng chi phí vận tải, kho bãi, thông quan và dịch vụ hỗ trợ dành cho lưu chuyển hàng hóa so với GRDP của Thành phố, phản ánh mức độ hiệu quả của chuỗi cung ứng Việt Nam và sức cạnh tranh của hàng hóa qua hệ thống hạ tầng cảng TPHCM trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng. Hiện chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức cao 16–17% GDP, gây sức ép lên doanh nghiệp xuất nhập khẩu và làm giảm biên lợi nhuận. Việc TP.HCM đặt mục tiêu kéo tỷ lệ này xuống còn 11–14% GRDP vào năm 2035 không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là lựa chọn chiến lược: hoặc Thành phố giảm chi phí và nâng cấp logistics, hoặc sẽ bị các cảng trung chuyển trong khu vực vượt mặt trên bản đồ thương mại. Quyết tâm này thể hiện rõ trong Chiến lược phát triển dịch vụ logistics giai đoạn 2025–2035 đã được ban hành với 57 nhiệm vụ thuộc 9 nhóm giải pháp.
Hạ tầng cảng TPHCM và bài toán tái cấu trúc không gian logistics ba lớp
Nếu muốn cạnh tranh với các cảng trung chuyển trong khu vực, TP.HCM không thể tiếp tục tư duy “vá víu” hạ tầng mà phải tái cấu trúc toàn bộ không gian logistics. Thành phố đã xác định hạ tầng logistics là nhóm giải pháp đột phá, với 11 nhiệm vụ chiến lược, trong đó nổi bật là mô hình ba lớp: logistics quốc tế – vùng, trung chuyển – phân phối và logistics đô thị. Đây là bước đi đúng, bởi luồng hàng quốc tế không thể bị trộn lẫn với giao nhận nội đô vốn đã quá tải. Đáng chú ý, việc hoàn thiện Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ hơn 4.174 ha theo mô hình “cảng biển – logistics – công nghiệp – đô thị dịch vụ” cho thấy TP.HCM chọn hướng xây dựng tổ hợp cảng – khu công nghiệp thay vì chỉ mở rộng bến bãi. Cụm Cái Mép – Thị Vải đã đạt hơn 8 triệu TEU/năm và nằm trong nhóm 20 cảng có sản lượng container lớn nhất thế giới; nếu không được hiện đại hóa thành cảng trung chuyển quốc tế tầm cỡ châu Á, lợi thế này sẽ nhanh chóng bị các đối thủ khác bào mòn.
Kết nối đa phương thức: chuyển dịch khỏi “độc canh” đường bộ để giảm chi phí
Một trong những nguyên nhân sâu xa khiến chi phí logistics TP.HCM cao là sự lệ thuộc quá lớn vào đường bộ, hiện đang gánh tới 88,7% khối lượng hàng hóa. Điều này dẫn đến kẹt xe, chi phí thời gian và nhiên liệu tăng, kéo theo giá thành sản phẩm. Thành phố đã chọn hướng đi táo bạo: đẩy mạnh nạo vét luồng Soài Rạp, Lòng Tàu để nâng năng lực vận tải đường thủy; tối ưu kết nối giao thông nhóm cảng biển số 4; tăng tốc các dự án Vành đai 3, Vành đai 4 và xúc tiến quy hoạch ga An Bình thành ga liên vận quốc tế. Đây không chỉ là các dự án hạ tầng đơn lẻ mà là nỗ lực xây dựng mạng lưới vận tải đa phương thức đúng nghĩa, giúp doanh nghiệp linh hoạt chuyển tuyến và giảm phụ thuộc vào xe tải. Nếu các tuyến đường thủy và đường sắt được sử dụng đúng vai trò, chi phí vận tải sẽ giảm, hàng hóa đến cảng nhanh hơn và TP.HCM mới có cơ hội đạt mục tiêu logistics đóng góp 8–10% GRDP với tốc độ tăng trưởng 13–16% mỗi năm.
Chuỗi cung ứng Việt Nam, FTA và sức ép tiêu chuẩn xanh lên doanh nghiệp TP.HCM
Chiến lược logistics của TP.HCM không thể tách rời bối cảnh chuỗi cung ứng Việt Nam đang bị siết chặt bởi “luật chơi” mới của thương mại toàn cầu. Rào cản thuế quan giảm dần, nhường chỗ cho các tiêu chuẩn xanh như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Quy định chống mất rừng (EUDR) từ EU. Điều này có nghĩa những ưu đãi thuế trong FTA không còn là “tấm vé miễn phí”; doanh nghiệp bắt buộc phải minh bạch dữ liệu phát thải, chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và nâng bậc giá trị trong chuỗi cung ứng. Việc Sở Công Thương tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng, đồng thời ký thỏa thuận hợp tác với Hiệp hội Logistics và Cảng biển Thành phố cho thấy TP.HCM chủ động huy động cả bộ máy nhà nước lẫn cộng đồng doanh nghiệp để xử lý bài toán này. Theo kế hoạch, tăng trưởng logistics năm 2026 được kỳ vọng đạt 14–15%, chiếm 18–20% cơ cấu ngành dịch vụ. Nếu doanh nghiệp không tận dụng được FTA thông qua việc đáp ứng tiêu chuẩn mới và dùng hạ tầng cảng TPHCM như cửa ngõ xuất khẩu, cơ hội này sẽ chuyển sang những trung tâm logistics khác trong khu vực.
Từ hội nghị tới hành động: vì sao phải coi logistics là động cơ tăng trưởng
Hội nghị thúc đẩy xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng do Sở Công Thương TP.HCM tổ chức ngày 21/9 không chỉ là một cuộc thảo luận kỹ thuật, mà là tuyên bố chính trị về vai trò trung tâm của logistics trong chiến lược tăng trưởng của Thành phố. Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Lộc Hà nhấn mạnh phát triển xuất nhập khẩu gắn với dịch vụ logistics và nâng năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu là nội dung quan trọng để nâng sức cạnh tranh và tạo động lực tăng trưởng. Song điểm cốt lõi là liệu các kế hoạch – từ 3 hội nghị kết nối chuỗi cung ứng trong năm 2026, 4 lớp đào tạo nguồn nhân lực logistics đến việc xây dựng ít nhất một trung tâm logistics đạt chuẩn quốc tế – có được triển khai nhất quán hay không. Nếu coi logistics chỉ là “dịch vụ hỗ trợ”, TP.HCM sẽ khó đạt mục tiêu chi phí 11–14% GRDP; nhưng nếu xem đây là ngành kinh tế mang tính nền tảng, tích hợp chặt với cảng biển, công nghiệp và đô thị, Thành phố có thể giữ vững vai trò đầu tàu điều phối khi hiện đang đóng góp khoảng 18% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước. Kết luận hợp lý là: hoặc TP.HCM chấp nhận thay đổi cấu trúc phát triển quanh logistics, hoặc sẽ dần mất vị thế vào tay những trung tâm trung chuyển linh hoạt hơn trong khu vực.
