Điều chỉnh lịch phải bắt đầu từ nhu cầu học sinh
Môn liên kết là hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học, được tổ chức bên cạnh chương trình chính khóa và có thể gồm STEM, kỹ năng sống, tin học hoặc tiếng Anh; học sinh cần được tự nguyện đăng ký, không bị buộc tham gia. Trước ngày 15.11.2026, khi Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực, các trường tại TPHCM đang rà soát, điều chỉnh thời khóa biểu để phù hợp quy định mới. Đây không nên chỉ là bài toán xếp tiết. Một lịch học trường hợp lý phải tôn trọng quyền lựa chọn học sinh, đồng thời tính đến cách các em sinh hoạt, ăn bán trú và về nhà. Nếu chỉ ưu tiên thuận tiện cho nhà trường, việc đăng ký tự nguyện có thể biến thành áp lực cho gia đình.
Thông tư đặt ra yêu cầu về hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động theo nhu cầu người học; hướng dẫn của ngành nêu rõ hoạt động theo nhu cầu phải tự nguyện, còn hoạt động giáo dục tăng cường không thu tiền. Vì vậy, tổ chức dạy học cần minh bạch: phụ huynh phải biết học sinh có thể chọn gì, lịch ra sao và trường bố trí thế nào cho những em không đăng ký. Đây là điều kiện để lựa chọn có ý nghĩa, thay vì chỉ tồn tại trên phiếu khảo sát.
Hai cách xếp tiết, một nguyên tắc: không bỏ mặc học sinh
Các trường có thể dành khung giờ riêng cho môn liên kết, không xen vào tiết chính khóa; học sinh không đăng ký có thể đến muộn hoặc về sớm. Cách khác là xếp hoạt động linh hoạt cùng thời khóa biểu chính khóa: nhóm đăng ký chuyển tới phòng chức năng, còn nhóm không đăng ký tự học, đọc sách hoặc tham gia trải nghiệm tại trường. Phương án thứ hai giảm khoảng trống trong ngày, nhưng đòi hỏi đủ người phụ trách và không gian. Phương án thứ nhất dễ phân định giờ học hơn, song có thể đẩy việc trông con và đưa đón về phía phụ huynh.
Thực tế cho thấy lịch học tác động trực tiếp đến sinh hoạt gia đình. Một học sinh lớp 5 có ba ngày mỗi tuần tan lúc 16h30, muộn hơn 30 phút so với thường lệ; phụ huynh đánh giá giờ này thuận tiện cho việc đưa đón. Nhưng ở Trường THCS Chánh Hưng, giờ về mới là 15 giờ, sớm hơn một giờ, khiến nhiều phụ huynh khó thu xếp công việc. Hai trường hợp trái chiều nhắc rằng không có một khung giờ phù hợp cho mọi trường; điều bắt buộc là phải khảo sát và công bố cách hỗ trợ trước khi đổi lịch.
Những khoảng trống triển khai cần được lấp sớm
Một số trường còn chưa thống nhất học sinh không đăng ký sẽ ra về sớm hay ở lại sinh hoạt dưới sự giám sát của giáo viên. Có nơi chưa bố trí lực lượng trông giữ sau giờ tan học; tại Trường THCS Chánh Hưng, đến ngày 9.11 phụ huynh vẫn chưa nhận được phương án cụ thể cho học sinh cần ở lại. Đây không phải chi tiết hậu cần nhỏ: nếu trường thay đổi giờ mà không giải thích ai chịu trách nhiệm trong khoảng chờ, quyền chọn môn có thể kéo theo rủi ro an toàn và gánh nặng đưa đón.
Các trường đã thử những cách tổ chức khác nhau. THCS Hà Huy Tập gom ba môn liên kết vào một buổi chiều; học sinh không tham gia được nghỉ buổi đó. Với lịch mới, học sinh lớp thông thường không đăng ký có thể được nghỉ hai buổi chiều mỗi tuần, thay vì một buổi trước đây. THCS Phú Định bố trí hoạt động vào cuối buổi, đồng thời sắp xếp thư viện, nhà thi đấu hoặc lớp ôn tập có giáo viên cho học sinh ở lại. Những cách làm này cho thấy trường có thể giảm xáo trộn, nhưng cần thông báo rõ lựa chọn, giờ đón và trách nhiệm giám sát.
Lịch học tốt là lịch gia đình có thể thực hiện
Khảo sát lại nguyện vọng là bước cần thiết, nhưng chưa đủ. Trường nên công bố thời khóa biểu dự kiến cùng phương án riêng cho học sinh không đăng ký, học sinh bán trú và gia đình chưa thể đón sớm; sau đó mới chốt lịch dựa trên số lượng đăng ký và điều kiện nhân sự. Trường THCS Đông Thạnh đã phát phiếu khảo sát để xây dựng lịch mới, dự kiến triển khai bốn môn từ ngày 15.11. Cách làm này có thể giúp ghép nhóm theo nhu cầu, miễn là kết quả khảo sát thực sự quyết định cách xếp lớp và giờ học.
Thông tư 85 có hiệu lực ngày 15.11.2026, nên khoảng thời gian trước mốc này cần được dùng để hoàn thiện phương án, không phải để áp dụng lịch thiếu khâu trông coi. Sở GDĐT TPHCM đã hướng dẫn các mô hình tổ chức; người đứng đầu trường vẫn phải chọn cách phù hợp điều kiện thực tế và chịu trách nhiệm về kế hoạch. Kết luận rất rõ: môn liên kết chỉ có thể phát huy giá trị khi học sinh được chọn thật, còn phụ huynh biết chắc con học ở đâu và về lúc nào. Một thời khóa biểu tốt không buộc gia đình phải hy sinh công việc để bù vào những khoảng trống tổ chức.
