Chuyển đổi số Việt Nam: từ khẩu hiệu đến chiến lược hành chính công dữ liệu
Chuyển đổi số Việt Nam trong hành chính công là quá trình dùng dữ liệu, công nghệ số và đổi mới sáng tạo để thay đổi cách Nhà nước quản lý, cung cấp dịch vụ, xử lý thủ tục hành chính, qua đó giảm giấy tờ, tăng minh bạch và mang lại trải nghiệm thuận tiện hơn cho người dân, doanh nghiệp. Tinh thần đó thể hiện rõ qua việc BHXH Việt Nam ban hành Quyết định 813/QĐ-BHXH ngày 25/9 về kế hoạch đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030. Đồng thời, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu hoàn thành 4 nhiệm vụ chuyển đổi số trọng tâm trước Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10, từ cải cách thủ tục hành chính đến kết nối và khai thác dữ liệu. Điểm chung của các động thái này là rõ ràng: hành chính công buộc phải dựa trên dữ liệu và vận hành an toàn nếu muốn phục vụ tốt hơn, chứ không chỉ "số hóa" ở hình thức.
BHXH chuyển đổi số: dữ liệu là trục chính, người dân là trung tâm
Quyết định 813 không chỉ là một bản kế hoạch kỹ thuật, mà là tuyên bố chính trị: BHXH chuyển đổi số để đổi cách quản lý chính sách BHXH, BHYT, BHTN, chứ không phải chỉ thêm vài dịch vụ trực tuyến. Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm, về dân cư, cùng hệ thống định danh, xác thực điện tử trở thành trục chính; mục tiêu là người dân, doanh nghiệp chỉ phải cung cấp thông tin một lần theo đúng quy định. Cách tiếp cận lấy người dùng làm trung tâm được cụ thể hóa bằng những con số: trong năm 2026, BHXH phấn đấu tối thiểu 50% dịch vụ công, thủ tục hành chính chuẩn hóa trường thông tin và tối thiểu 50% được cắt giảm hồ sơ giấy tờ nhờ dữ liệu đã tích hợp trên VNeID. Đến 2030, tỷ lệ hồ sơ dịch vụ công trực tuyến đặt mục tiêu đạt tối thiểu 90%, cùng mức thanh toán trực tuyến tối thiểu 80%. Đây là những cam kết có thể đo được, và vì thế có thể bị chất vấn nếu không hoàn thành – một bước tiến đáng kể trong quản trị công.
An toàn thông tin hành chính: diễn tập để không trả giá bằng niềm tin
Khi hành chính công dữ liệu trở thành trung tâm, mọi sự cố an toàn thông tin hành chính không còn là chuyện "kỹ thuật", mà là rủi ro trực tiếp với quyền lợi người dân. Việc BHXH Việt Nam tổ chức Hội nghị diễn tập ứng cứu khẩn cấp sự cố an toàn thông tin trong hai ngày 01–02/10 tại Gia Lai cho khu vực miền Nam cho thấy nhận thức đó. Đây là động thái cần thiết, vì BHXH đang vận hành hệ thống công nghệ thông tin, cơ sở dữ liệu quy mô lớn với mức độ kết nối, liên thông cao, phục vụ quản lý và cung cấp dịch vụ BHXH, BHYT, BHTN cho hàng chục triệu người. Diễn tập tấn công mạng giả định không chỉ kiểm tra khả năng phát hiện, xử lý, phối hợp ứng phó và khôi phục hệ thống, mà còn thử sức cả quy trình quản trị, năng lực đội ngũ và được gắn với các yêu cầu của Nghị quyết 57-NQ/TW, Luật Dữ liệu và Đề án 06 về bảo vệ dữ liệu. Nếu chuyển đổi số mà coi nhẹ diễn tập, chính quyền sẽ phải học bằng những sự cố thật – và cái giá luôn là niềm tin công chúng.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường: chuyển đổi số gắn với phát thải khí nhà kính
Điểm thú vị trong bức tranh chuyển đổi số Việt Nam là nông nghiệp và môi trường không đứng ngoài cuộc, mà chọn gắn chuyển đổi số với các vấn đề cấu trúc như khí nhà kính và khí tượng thủy văn. Hưởng ứng Quyết định 505/QĐ-TTg về Ngày Chuyển đổi số quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai hoạt động từ 01 đến 10/10 và chốt 4 nhiệm vụ phải hoàn thành trước 10/10. Hai nhiệm vụ đầu tập trung vào hoàn thiện Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính, tích hợp đồng bộ với Cổng Dịch vụ công quốc gia và kết nối với các cơ sở dữ liệu công bố để tự động điền, xác thực, tái sử dụng dữ liệu trong xử lý thủ tục. Quan trọng hơn, trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, Bộ xây dựng và vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon nhằm dùng công nghệ số để quản lý dữ liệu phát thải, hạn ngạch và tín chỉ các-bon. Cùng với công cụ điện báo số liệu quan trắc khí tượng thủy văn phục vụ số hóa mạng lưới khí tượng thủy văn quốc gia, đây là minh chứng rằng chuyển đổi số không dừng ở hành chính công, mà đang trở thành hạ tầng cho quản lý môi trường.
Từ mục tiêu đến thực thi: không có chuyển đổi số nếu thiếu dữ liệu và trách nhiệm
Nhìn tổng thể, các kế hoạch đổi mới sáng tạo 2026-2030 của BHXH và 4 nhiệm vụ chuyển đổi số của Bộ Nông nghiệp – Môi trường tạo nên một thông điệp rõ ràng: nhà nước đang chuyển từ tư duy "làm thêm dịch vụ trực tuyến" sang xây dựng nền hành chính dựa trên dữ liệu. Nếu các chỉ tiêu như 80% hồ sơ dịch vụ công trực tuyến vào năm 2026, 95% mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp, 100% thủ tục đủ điều kiện được thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính và 60% thanh toán trực tuyến được thực thi như kế hoạch, hành chính công sẽ khác căn bản. Tuy vậy, khoảng cách giữa kế hoạch và thực tế luôn nằm ở năng lực tổ chức, chất lượng dữ liệu và trách nhiệm giải trình. Diễn tập an toàn thông tin, chuẩn hóa trường thông tin, kết nối cơ sở dữ liệu rồi quản lý phát thải khí nhà kính bằng công nghệ số chỉ là khởi đầu. Để chuyển đổi số Việt Nam không trôi về dạng phong trào, các cơ quan phải chấp nhận được đo, được so sánh và được chất vấn công khai về tiến độ, chất lượng dịch vụ. Khi đó, hành chính công dữ liệu mới thật sự là công cụ bảo vệ quyền lợi người dân, chứ không phải khẩu hiệu đẹp trên những bản kế hoạch.
