Mục tiêu 20 tỷ USD: Tham vọng cần được biến thành lộ trình cụ thể
Kim ngạch thương mại Việt Nam Malaysia nhắm tới 20 tỷ USD là một mục tiêu chiến lược, thể hiện quyết tâm đưa hợp tác kinh tế Việt Nam Malaysia lên tầm cao mới thông qua mở cửa thị trường, đa dạng hóa lĩnh vực hợp tác và gắn kết sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực ASEAN. Chiều 6/8, tại Trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã tiếp Đại sứ Malaysia Tan Yang Thai trong chuyến chào từ biệt kết thúc nhiệm kỳ, đồng thời nêu rõ yêu cầu sớm nâng kim ngạch thương mại hai chiều lên ngưỡng này. Điểm đáng chú ý là mục tiêu không chỉ là con số mà còn gắn với định hướng "cân bằng hơn" về cơ cấu trao đổi, tránh tình trạng thặng dư hoặc thâm hụt quá lớn một chiều. Trong bối cảnh hai nước đã nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện từ tháng 11/2024, đòi hỏi hiện nay không phải thêm tuyên bố, mà là một chương trình hành động có mốc thời gian, ưu tiên ngành rõ ràng.
Nông thủy sản và công nghiệp thực phẩm: Cửa ngõ để cân bằng thương mại
Nếu Việt Nam muốn kim ngạch thương mại Việt Nam Malaysia tiệm cận mục tiêu 20 tỷ USD mà vẫn giữ cán cân lành mạnh, nông thủy sản Việt Nam và công nghiệp thực phẩm phải là tuyến đột phá. Thủ tướng Lê Minh Hưng đã đề nghị hai bên mở cửa hơn nữa thị trường cho các nhóm hàng này, đặt chúng cạnh linh kiện điện tử xuất khẩu và vật liệu xây dựng như những trụ cột của dòng chảy hàng hóa song phương. Về phía Việt Nam, nông thủy sản và thực phẩm chế biến là thế mạnh sẵn có nhưng thường bị giới hạn bởi tiêu chuẩn, rào cản kỹ thuật và thiếu kết nối vào hệ thống phân phối của Malaysia. Về phía Malaysia, nhu cầu nhập khẩu lương thực, thực phẩm an toàn, ổn định đang tăng lên cùng với đô thị hóa và tầng lớp trung lưu. Nếu hai nước không sớm thiết lập các cơ chế công nhận tiêu chuẩn, giảm thủ tục kiểm dịch và logistics lạnh xuyên biên giới, lợi thế này sẽ tiếp tục bị bỏ phí trước các đối thủ khác trong ASEAN.
Linh kiện điện tử và vật liệu xây dựng: Đẩy mạnh giá trị gia tăng trong chuỗi cung ứng
Nhìn từ cấu trúc hợp tác kinh tế Việt Nam Malaysia hiện nay, việc nhấn mạnh linh kiện điện tử xuất khẩu và vật liệu xây dựng không phải là động thái tình cờ, mà là lựa chọn chiến lược. Malaysia đang là đối tác thương mại lớn thứ ba của Việt Nam trong ASEAN và là nhà đầu tư lớn thứ 10 trong số 154 quốc gia, vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam, cho thấy sự gắn kết đã có nền tảng công nghiệp rõ rệt. Linh kiện điện tử là sản phẩm chịu tác động mạnh của tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu; nếu Việt Nam và Malaysia phối hợp tốt, hai nước có thể cùng trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất khu vực, thay vì chỉ cạnh tranh thu hút nhà máy. Vật liệu xây dựng lại gắn chặt với nhu cầu hạ tầng, đô thị hóa và các dự án năng lượng tái tạo Đông Nam Á, mở ra cơ hội xuất khẩu song song với hợp tác đầu tư.
Halal và điện gió ngoài khơi: Hai trụ mới cho hợp tác chiến lược
Tham vọng 20 tỷ USD sẽ thiếu chiều sâu nếu Việt Nam và Malaysia không xây thêm các trụ hợp tác mới, trong đó ngành công nghiệp Halal và năng lượng tái tạo Đông Nam Á, đặc biệt điện gió ngoài khơi, đang nổi lên như lựa chọn hợp lý. Thủ tướng Lê Minh Hưng mong muốn Malaysia đầu tư phát triển ngành công nghiệp Halal tại Việt Nam, từ xây dựng năng lực, thiết lập bộ tiêu chuẩn chứng nhận Halal chung, tới cơ chế công nhận lẫn nhau giữa các trung tâm chứng nhận quốc gia. "Thủ tướng đề nghị Malaysia đầu tư phát triển ngành công nghiệp Halal tại Việt Nam như xây dựng năng lực, thiết lập bộ tiêu chuẩn chứng nhận Halal chung; công nhận lẫn nhau giữa Trung tâm chứng nhận Halal Quốc gia" là thông điệp cho thấy Việt Nam không muốn đứng ngoài thị trường Halal toàn cầu. Đồng thời, đề xuất hợp tác chặt chẽ thúc đẩy dự án ba bên Việt Nam–Malaysia–Singapore về truyền tải điện gió ngoài khơi xuyên biên giới thể hiện tầm nhìn gắn thương mại với chuyển đổi năng lượng sạch trong khu vực.
Từ đối tác chiến lược toàn diện đến liên kết khu vực thực chất
Điểm đáng khen trong hợp tác kinh tế Việt Nam Malaysia là hai bên không chỉ nói về song phương, mà còn đặt nó trong bức tranh tích hợp khu vực. Việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện từ tháng 11/2024 là khung chính trị, nhưng để khung này có nội dung, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã đề nghị sớm hoàn tất Chương trình Hành động triển khai quan hệ, làm nền tảng cho hợp tác thực chất. Đại sứ Tan Yang Thai cũng nhấn mạnh mong muốn mở rộng hợp tác sang dầu khí, nông nghiệp, giáo dục–đào tạo, chuyển đổi số, an ninh số và khoa học–công nghệ, đồng thời tin tưởng hai nước sẽ góp phần củng cố đoàn kết ASEAN và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982. Điều đó cho thấy, nếu hai nước biến các ưu tiên về nông thủy sản, công nghiệp thực phẩm, linh kiện điện tử, Halal và điện gió ngoài khơi thành dự án cụ thể, mục tiêu 20 tỷ USD sẽ không chỉ là đích thương mại, mà còn là bước nhảy về vị thế trong cấu trúc kinh tế khu vực.
