G20 đứt gãy đồng thuận: tín hiệu cảnh báo hơn là sự cố ngoại lệ
Hội nghị Bộ trưởng Tài chính và Thống đốc Ngân hàng Trung ương G20 tại Asheville, North Carolina khép lại ngày 1/9 mà không thể đưa ra tuyên bố chung, cho thấy sự chia rẽ ngày càng sâu sắc về thương mại, nợ công và địa chính trị giữa các nền kinh tế lớn, đúng vào thời điểm thị trường trái phiếu toàn cầu rơi vào làn sóng bán tháo và niềm tin của nhà đầu tư bị bào mòn. Đây không phải một trục trặc kỹ thuật; đó là cú vấp mang tính hệ thống. Khi một diễn đàn được lập ra để điều phối phản ứng trước bất ổn tài chính toàn cầu lại không thể thống nhất nổi vài dòng tuyên bố, thì vấn đề không còn nằm ở câu chữ, mà ở lợi ích chiến lược đối nghịch. Khung từ khóa như "G20 không có tuyên bố chung", "Mỹ Trung Quốc thương mại" hay "bất đồng tài chính toàn cầu" vì thế không còn là mô tả tình huống, mà là tóm tắt một điểm ngoặt chính trị.
Thặng dư thương mại Trung Quốc: điểm nổ mới của cuộc đối đầu Mỹ – Trung
Theo Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, chính Trung Quốc đã khiến G20 không thể đạt được đồng thuận sau cuộc họp các bộ trưởng tài chính và lãnh đạo ngân hàng trung ương tuần này, do bất đồng liên quan đến mức thặng dư thương mại khổng lồ của nước này. Ông chỉ thẳng: Trung Quốc là quốc gia có thặng dư tài khoản vãng lai lớn nhất thế giới và "không bền vững", đồng thời là bên duy nhất không đồng thuận với văn bản chung. Cốt lõi tranh chấp là đoạn nội dung về việc các "nền kinh tế phi thị trường" liên tục tung ra dòng sản phẩm giá rẻ, bị phía Bắc Kinh coi là nhắm trực diện vào mô hình xuất khẩu của mình. Việc 19 thành viên đồng ý, chỉ Trung Quốc phản đối, đặt cuộc chiến Mỹ – Trung Quốc thương mại vào trung tâm bức tranh bất đồng tài chính toàn cầu, và cho thấy Washington đã chọn chiến lược nêu đích danh thay vì né tránh va chạm.
Mời Nga trở lại G20: toan tính của Mỹ làm vỡ thêm mảng ghép châu Âu
Quyết định của Mỹ đưa Nga trở lại một cuộc họp G20 ngày 31/8 đã mở thêm một mặt trận tranh cãi, ngay trong lúc nhóm này loay hoay với bất đồng kinh tế. Bộ trưởng Tài chính Nga Anton Siluanov xuất hiện lần đầu tại diễn đàn kể từ khi Moskva phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine năm 2022, khiến nhiều bộ trưởng châu Âu bức xúc và từ chối xuất hiện chung trong bức ảnh "gia đình" truyền thống. Đức cảnh báo sự có mặt của Nga gửi đi "tín hiệu đáng lo ngại" về mức độ hợp tác của Washington với nỗ lực trừng phạt mới của châu Âu. Về hình thức, Mỹ khẳng định không thể hỗ trợ kinh tế hay đạt thỏa thuận với Nga nếu chiến tranh chưa kết thúc. Nhưng về thực chất, việc Nga tham dự G20 trong khi châu Âu còn gia tăng trừng phạt đã làm sâu thêm rạn nứt nội bộ phương Tây, khiến khả năng G20 tái lập đồng thuận càng xa vời.
Bất đồng tài chính toàn cầu dưới áp lực nợ và địa chính trị
Trong hai ngày họp tại Asheville, các phiên làm việc tập trung vào mất cân bằng thương mại, quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) và nợ công, nhưng tranh cãi gay gắt về thuế quan, phát ngôn công kích lẫn nhau cùng làn sóng bán tháo trái phiếu đã phủ bóng lên mọi nỗ lực. Bộ trưởng Bessent nhấn mạnh tăng trưởng mạnh hơn là con đường tốt nhất để các nền kinh tế thoát khỏi gánh nặng nợ tích tụ từ khủng hoảng tài chính toàn cầu và đại dịch COVID-19, song cách ông quy trách nhiệm cho mô hình xuất khẩu của Trung Quốc và đồng thời mở cửa cho Nga trở lại G20 khiến thông điệp hợp tác trở nên thiếu thuyết phục. Khi một bên thúc ép các nước thặng dư phải thay đổi cấu trúc tiêu dùng và phụ thuộc xuất khẩu, bên kia lại kêu gọi nhìn nhận nợ và mất cân bằng một cách toàn diện và bao trùm, thì vấn đề không còn ở kỹ thuật tài khóa, mà ở niềm tin chính trị không tồn tại.
Từ Asheville đến thượng đỉnh G20: triển vọng đồng thuận ngày càng mong manh
Hội nghị tại Asheville được coi là bước chuẩn bị quan trọng cho Hội nghị thượng đỉnh G20 do Tổng thống Donald Trump chủ trì vào tháng 12 tới. Dù phía Trung Quốc tuyên bố hy vọng nước chủ tịch cùng các thành viên sẽ tuân thủ nguyên tắc tôn trọng quan tâm cốt lõi của nhau và hướng tới kết quả tích cực tại Hội nghị Lãnh đạo G20 ở Miami, diễn biến tuần qua cho thấy kỳ vọng đó đang chống lại xu thế. Mỹ chọn công bố một tuyên bố mang danh nghĩa nước chủ trì thay cho văn bản chung, đồng thời dự kiến đưa AI vào chương trình nghị sự khi Chủ tịch Tập Cận Bình gặp Tổng thống Trump trong tháng này. Trong bối cảnh G20 đã nhiều lần không thể thống nhất tuyên bố chung kể từ khi bất đồng về xung đột Nga – Ukraine trở thành "thông lệ", việc nhóm tiếp tục phân cực quanh chủ đề Mỹ Trung Quốc thương mại và Nga tham dự G20 đặt ra câu hỏi: nếu G20 không còn là bàn tròn đồng thuận, ai sẽ điều phối phản ứng trước khủng hoảng tài chính toàn cầu kế tiếp?
