Từ kế hoạch AEC đến tham vọng trung tâm chuỗi cung ứng ASEAN
Chiến lược tham gia sâu chuỗi cung ứng ASEAN của TP.HCM là kế hoạch hành động cấp thành phố nhằm gắn hội nhập kinh tế ASEAN với mục tiêu phát triển kinh tế xã hội, thông qua phát triển hệ sinh thái logistics khu vực, thương mại điện tử xuyên biên giới và khai thác các hiệp định thương mại tự do, để biến thành phố thành mắt xích quan trọng của thị trường chung ASEAN. TP.HCM đã chính thức phê duyệt Kế hoạch hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) giai đoạn 2026–2030 và 2031–2035 trên địa bàn thành phố. Điều này gửi đi một thông điệp rõ ràng: thành phố không chấp nhận đứng bên lề hội nhập kinh tế ASEAN, mà muốn chủ động định hình luật chơi trong chuỗi cung ứng ASEAN. Kế hoạch không phải văn bản hành chính thuần túy, mà là bước xoay trục phát triển từ tư duy nội địa sang tư duy khu vực. Thay vì tiếp tục coi thị trường ASEAN là khu vực xuất khẩu mở rộng, TP.HCM đặt mục tiêu trở thành nơi "đóng gói" các giá trị gia tăng cho toàn vùng thông qua logistics khu vực và thương mại điện tử xuyên biên giới. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược, bởi chuỗi cung ứng ASEAN đang dịch chuyển nhanh theo hướng số hóa, kết nối dữ liệu và sản xuất dựa trên mạng lưới.
Sở Công Thương và bài toán xây hệ sinh thái logistics khu vực
Trọng tâm của kế hoạch là phát triển hệ sinh thái logistics tích hợp khu vực, không chỉ nâng cấp hạ tầng mà phải kết nối hạ tầng, dịch vụ và nền tảng số để giảm chi phí thương mại và giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực. UBND Thành phố giao Sở Công Thương vai trò đầu mối, chủ trì phát triển hệ sinh thái logistics khu vực và cung cấp thương mại điện tử xuyên biên giới trong ASEAN. Đây là quyết định hợp lý: nếu không có một cơ quan chịu trách nhiệm tổng thể, mọi nỗ lực nâng cấp logistics sẽ bị cắt khúc theo từng dự án, khó tạo thành chất lượng dịch vụ khu vực. TP.HCM hướng tới việc khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do giữa ASEAN và các đối tác, trong đó có RCEP, như một "đường cao tốc" thể chế cho hàng hóa và dịch vụ đi qua thành phố. Điểm đáng chú ý là kế hoạch yêu cầu rà soát, điều chỉnh cơ chế, chính sách của thành phố để phù hợp với cam kết AEC, đồng thời bảo đảm lợi ích quốc gia – dân tộc và yêu cầu phát triển bền vững. Nếu làm quyết liệt, đây sẽ là cú hích cho doanh nghiệp logistics địa phương chuyển mình từ vai trò nhà thầu phụ sang nhà tổ chức chuỗi cung ứng ASEAN.
Thương mại điện tử xuyên biên giới: cơ hội nâng cấp doanh nghiệp nhỏ và vừa
TP.HCM đặt thương mại điện tử xuyên biên giới vào trung tâm của chiến lược hội nhập kinh tế ASEAN, xem đây là kênh giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ bước thẳng vào thị trường khu vực mà không phải xây hệ thống phân phối truyền thống tốn kém. Thành phố định hướng thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới trong ASEAN thông qua hài hòa hóa quy định, tiêu chuẩn và nâng cao năng lực chuyển đổi số cho doanh nghiệp. Điểm nhấn là yêu cầu tăng cường kết nối và chia sẻ dữ liệu thương mại nội khối như dữ liệu hải quan, chứng nhận xuất xứ, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, để doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan và tuân thủ quy tắc xuất xứ. Nếu những nền tảng dữ liệu này vận hành trơn tru, người bán hàng tại TP.HCM có thể xây gian hàng phục vụ khách toàn ASEAN với quy trình thủ tục gọn, chi phí tuân thủ thấp. Với người dân và doanh nghiệp nhỏ, lợi ích không phải khái niệm xa vời: khả năng tiếp cận khách hàng mới, đa dạng hóa nguồn cung, dịch vụ thanh toán và giao nhận nhanh hơn là những thay đổi họ sẽ cảm nhận trực tiếp khi thương mại điện tử xuyên biên giới được thúc đẩy bài bản.
Mở rộng không gian hội nhập ASEAN: từ chính sách đến hành động thường niên
Kế hoạch của TP.HCM không dừng ở các khẩu hiệu hội nhập kinh tế ASEAN mà đi kèm cơ chế hành động cụ thể. Các sở, ban, ngành và UBND các phường, xã, đặc khu được giao chủ động lồng ghép nhiệm vụ thực thi cam kết AEC vào kế hoạch hoạt động hằng năm, báo cáo kết quả về Sở Công Thương trước ngày 15/11 hằng năm để thành phố tổng hợp, báo cáo Bộ Công Thương và Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15/12. Thành phố cũng khuyến khích sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề, các tổ chức xã hội – nghề nghiệp và người dân vào tiến trình hội nhập ASEAN. Đây là điểm mạnh: hội nhập chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp và người dân nhìn thấy cơ hội cụ thể, từ mở rộng đầu tư, thương mại đến tham gia sâu vào chuỗi cung ứng ASEAN. Kế hoạch nhấn mạnh việc tăng cường hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và nền tảng số để theo dõi, đánh giá thực hiện, kịp thời phát hiện khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp điều chỉnh. Nếu cơ chế giám sát này được vận hành nghiêm, TP.HCM có thể tránh được căn bệnh phổ biến của nhiều chương trình hội nhập: đặt mục tiêu cao nhưng thiếu đo lường và phản hồi.
Kết luận: TP.HCM chọn vai trò trung tâm, không phải điểm trung chuyển
Khi UBND TP.HCM ban hành Kế hoạch hành động thực hiện chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN cho hai giai đoạn dài hơi, thành phố đã tự đặt mình vào vị thế chịu trách nhiệm với tiến trình hội nhập kinh tế ASEAN, chứ không chỉ hưởng lợi thụ động. Trọng tâm là logistics khu vực, thương mại điện tử xuyên biên giới và khai thác các hiệp định AEC, RCEP như công cụ cụ thể để doanh nghiệp bước sâu vào chuỗi cung ứng ASEAN. Chặng đường phía trước không nhẹ: hài hòa hóa quy định, tiêu chuẩn, xây cơ sở dữ liệu chung, nâng năng lực chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đều là việc khó. Nhưng nếu thành phố giữ được nhịp triển khai hằng năm, nhất quán trong điều chỉnh chính sách và lắng nghe cộng đồng doanh nghiệp, TP.HCM có cơ hội trở thành trung tâm chuỗi cung ứng ASEAN – nơi hội tụ giao dịch, dữ liệu và dịch vụ, thay vì chỉ là điểm trung chuyển hàng hóa. Đó là lựa chọn đúng nếu thành phố muốn kinh tế mở, tự cường và hòa nhập sâu với khu vực.
