Từ đối thoại sang hợp tác có việc cụ thể
Công nghệ lượng tử là nhóm công nghệ khai thác các nguyên lý của cơ học lượng tử để tạo ra năng lực mới trong tính toán, truyền thông, cảm biến và đo lường, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về bảo mật thông tin. Vì vậy, xây dựng hệ sinh thái không thể chỉ dừng ở trao đổi tầm nhìn: cần nối được cơ quan quản lý, trường viện và doanh nghiệp bằng những dự án có mục tiêu rõ ràng. Ngày 21/10, Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TP.HCM, Tiểu ban Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số thuộc Ban Nghiên cứu Phát triển Thành phố cùng Văn phòng Thương vụ Pháp tổ chức hội thảo kết nối hệ sinh thái lượng tử Việt Nam – Pháp. Sự kiện diễn ra sau cuộc hội đàm cấp cao tại Paris tháng 9/2026, khi khoa học – công nghệ được xác định là trụ cột hợp tác mới và công nghệ lượng tử là ưu tiên trọng tâm.
Điểm đáng chú ý là TP.HCM muốn chuyển từ trao đổi kinh nghiệm sang kết nối hợp tác thực chất giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, giữa viện, trường với đối tác Pháp. Hướng đi này hợp lý: lĩnh vực còn mới cần cả năng lực nghiên cứu lẫn bài toán ứng dụng, và hai phía khó tiến xa nếu chỉ gặp nhau ở các tuyên bố chung. Các nội dung đối thoại dự kiến được bàn sâu hơn tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, diễn ra từ ngày 26 đến 29/10.
Đại học và doanh nghiệp cần cùng tạo năng lực
Một cuộc làm việc giữa Đại học Quốc gia TP.HCM và đoàn doanh nghiệp Pháp đã đưa hợp tác từ cấp hệ sinh thái vào trao đổi cụ thể giữa doanh nghiệp và các đơn vị đào tạo, nghiên cứu. Đoàn có đại diện Quobly, Quandela, QPerfect/BTQ và Thales Vietnam; phía đại học có các ban chức năng, nhà khoa học và đại diện những trường thành viên như Bách khoa, Khoa học tự nhiên, Công nghệ Thông tin và Quốc tế. Hai bên thảo luận về nghiên cứu và phát triển công nghệ lượng tử, đào tạo nhân lực chuyên môn cao và khả năng triển khai dự án chung.
Đây là mắt xích cần thiết, bởi đào tạo nhân lực lượng tử không thể tách khỏi nhu cầu thực tế của doanh nghiệp và cơ hội tham gia nghiên cứu. Nếu trường đại học chỉ dạy lý thuyết mà thiếu tiếp xúc với công nghệ, nền tảng và bài toán ứng dụng, nguồn nhân lực khó sẵn sàng cho lĩnh vực này. Ngược lại, doanh nghiệp cần đối tác nghiên cứu trong nước để xác định năng lực có thể phát triển tại chỗ. Hợp tác Việt Pháp vì thế nên được đánh giá bằng nhóm nghiên cứu, chương trình đào tạo và dự án được hình thành, thay vì chỉ bằng số cuộc gặp.
Ưu tiên nhân lực, nhóm nghiên cứu và hạ tầng
Các ưu tiên được nêu không chỉ gồm đào tạo và nghiên cứu mà còn cả hạ tầng công nghệ lượng tử. Thứ trưởng Hoàng Minh xác định ba hướng tập trung trong ngắn và trung hạn là đào tạo nhân lực, nghiên cứu – phát triển và xây dựng hạ tầng. Hai bên được đề xuất thành lập nhóm nghiên cứu chung, triển khai dự án khoa học – công nghệ theo cơ chế đồng tài trợ, đồng thời tạo điều kiện để tổ chức và doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận từ xa thiết bị, nền tảng tính toán lượng tử. Đề xuất này có ý nghĩa thực tế: tiếp cận hạ tầng có thể mở rộng cơ hội thử nghiệm, trong khi nhóm nghiên cứu chung giúp duy trì hợp tác lâu hơn một sự kiện.
Để tránh hợp tác dàn trải, mỗi dự án cần có mục tiêu, tiến độ và kết quả đầu ra được xác định từ đầu. Đó cũng là yêu cầu được nêu trong đề xuất của Thứ trưởng Hoàng Minh về việc sớm nhận diện các dự án hợp tác cụ thể. Nghiên cứu lượng tử cần thời gian và năng lực chuyên sâu; vì vậy, một lộ trình khả thi nên đồng thời tạo cơ hội cho nghiên cứu sinh, nhà khoa học và doanh nghiệp tham gia, thay vì đặt kỳ vọng ứng dụng rộng ngay lập tức.
Ứng dụng phải bắt đầu từ nhu cầu đô thị
TP.HCM có những bài toán đủ cụ thể để định hướng nghiên cứu: quản trị rủi ro tài chính, tối ưu logistics và điều phối giao thông, quản lý năng lượng, ứng phó biến đổi khí hậu, bảo vệ dữ liệu và an toàn thông tin. Những lĩnh vực này gắn với trải nghiệm thường ngày của người dân và hoạt động của doanh nghiệp: từ luồng hàng hóa qua cảng, sân bay đến độ an toàn của các dịch vụ số. Công nghệ lượng tử có tiềm năng hỗ trợ xử lý bài toán phức tạp, mô phỏng và tối ưu hóa, nhưng cũng khiến việc chuẩn bị cho những thay đổi trong mật mã và bảo mật trở nên cần thiết.
Bởi vậy, cách tiếp cận thuyết phục nhất không phải là xem lượng tử như lời giải tức thời cho mọi vấn đề, mà là chọn bài toán có thể kiểm chứng và xây dựng năng lực để thử nghiệm. Nếu đào tạo, nghiên cứu chung và tiếp cận hạ tầng được kết nối với nhu cầu cụ thể, hợp tác Việt Pháp có thể tạo nền móng bền vững cho hệ sinh thái công nghệ lượng tử. Nếu thiếu các bước đó, hội thảo dù giàu trao đổi vẫn khó chuyển thành năng lực thực tế.
