Ga Vật Cách liên vận quốc tế: bước ngoặt chiến lược
Ga Vật Cách Hải Phòng là ga hàng hóa trên tuyến Hà Nội – Hải Phòng, kết nối trực tiếp với Cảng Vật Cách bằng hệ thống đường sắt, bãi hàng và thiết bị xếp dỡ, được phép tổ chức vận tải hàng hóa liên vận quốc tế để trung chuyển xuất nhập khẩu giữa đường sắt và cảng biển đường sắt. Điểm nhấn không nằm ở một quyết định hành chính, mà ở việc Hải Phòng có thêm một mắt xích logistics quốc tế đúng nghĩa. Quyết định số 1651/QĐ-BXD do Bộ Xây dựng ban hành ngày 18/9/2026 cho phép ga Vật Cách khai thác vận tải hàng hóa liên vận quốc tế, bao gồm giao, nhận hàng vào, ra Cảng Vật Cách thông qua hệ thống đường sắt hiện hữu. Về tổ chức, Cục Đường sắt Việt Nam được giao kiểm tra hoạt động liên vận tại ga, còn Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam phải xây dựng quy trình khai thác và phối hợp các cơ quan chức năng để bảo đảm tuân thủ pháp luật. Đây là nền tảng pháp lý để ga Vật Cách vận hành như một cửa khẩu đường sắt gắn với cảng biển.
Lấp "điểm nghẽn" kết nối và duy trì luồng hàng quốc tế
Việc ga Vật Cách được phép khai thác vận tải hàng hóa liên vận quốc tế không phải diễn ra trong khoảng trống, mà là lời giải cho một bài toán từng làm đau đầu giới logistics: hạ tầng cảng biển tăng nhanh nhưng kết nối đa phương thức chưa đồng bộ. Tại các diễn đàn logistics vùng Đồng bằng sông Hồng, thực trạng 98% lượng container vẫn đi bằng đường bộ đã được chỉ ra như một nghịch lý hệ thống. Trong bối cảnh toàn bộ nhánh đường sắt từ ga Hải Phòng xuống ga cảng Hải Phòng (gồm các khu cảng Chùa Vẽ, Hoàng Diệu) đã được bàn giao cho chính quyền thành phố từ ngày 6/3/2026, luồng hàng đường sắt có nguy cơ bị đứt đoạn. Việc đưa ga Vật Cách vào khai thác liên vận quốc tế nhằm duy trì luồng hàng trên tuyến Lào Cai – Yên Viên – Hải Phòng hiện hữu. Nói thẳng, nếu không có ga Vật Cách, tham vọng trung tâm logistics khu vực của Hải Phòng sẽ xây trên nền móng thiếu một chân.
Hạ tầng ga Vật Cách: từ ga hàng hóa tới hub logistics quốc tế
Về hạ tầng, ga Vật Cách không chỉ là một điểm dừng tàu, mà là một tổ hợp trung chuyển hàng hóa được thiết kế cho logistics quốc tế. Ga nằm tại Km91+250 tuyến Hà Nội – Hải Phòng, thuộc phường An Dương, đồng thời nằm trên hành lang kết nối Hải Phòng – Yên Viên – Lào Cai khổ 1.000 mm. Khu ga có 8 đường, trong đó 5 đường phục vụ đón, gửi, lập tàu và tập kết toa xe, 3 đường còn lại dùng để chứa toa xe với chiều dài sử dụng từ 484 m đến 562 m. Hệ thống bãi hàng gồm hai bãi tại đường 1C, mỗi bãi rộng 6.900 m2 (tổng 13.800 m2) và một bãi tại đường 4C rộng 9.800 m2, đều được trang bị chiếu sáng và camera giám sát. Trong Cảng Vật Cách có các đường chứa toa xe và 3 đường sắt chạy dọc cầu tàu phục vụ xếp dỡ, trung chuyển hàng hóa giữa đường sắt và đường thủy. Cấu trúc này giúp ga Vật Cách thật sự trở thành điểm giao thoa cảng biển đường sắt, chứ không chỉ là ga cuối tuyến.
Lợi thế địa kinh tế của Hải Phòng và sức bật logistics quốc tế
Hải Phòng từ lâu đã được xác định là cửa ngõ hàng hải và trung tâm logistics quốc tế của phía Bắc. Những lợi thế về hệ thống cảng biển nước sâu, vị trí địa kinh tế trên hành lang Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh và vùng hậu phương công nghiệp khiến thành phố sở hữu nền tảng mà nhiều địa phương khác không có. Theo ông Trần Tiến Dũng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam, sản lượng container qua hệ thống cảng Hải Phòng có thể đạt 13–15,6 triệu TEU vào năm 2030, tăng mạnh so với mức 8,1 triệu TEU dự kiến năm 2025. Một khối lượng hàng hóa khổng lồ như vậy nếu chỉ trông vào đường bộ thì chi phí, ùn tắc và phát thải sẽ chồng chất. Ga Vật Cách, với vận tải hàng hóa liên vận quốc tế, mở thêm một trục vận tải đường sắt song song, tạo điều kiện đưa hàng từ cảng ra sâu nội địa và sang Trung Quốc bằng phương thức chi phí thấp hơn và phát thải ít hơn. Khi hoạt động liên vận được triển khai, hàng hóa có thể lập hóa đơn gửi trực tiếp từ ga Vật Cách tới các ga đường sắt Trung Quốc và ngược lại, giảm thời gian làm thủ tục vận chuyển.
Từ những con số hiện tại tới viễn cảnh trung tâm logistics khu vực
Nhìn vào số liệu, có thể thấy ga Vật Cách đang được "nâng cấp vai" từ ga hàng hóa thuần túy lên đầu mối logistics quốc tế. Trong giai đoạn 2021–2025, tổng lượng hàng qua ga cảng Hải Phòng đạt 863.543 tấn (trong đó hàng xuất 680.248 tấn), còn lượng hàng qua Vật Cách đạt 593.335 tấn, chủ yếu là hàng xuất khẩu. Riêng 8 tháng đầu năm 2026, khu vực Hải Phòng đã vận chuyển được 65.974 tấn hàng xuất nhập khẩu bằng đường sắt. Theo kế hoạch năm 2026, sau khi ngừng khai thác ga cảng Hải Phòng, toàn bộ lượng hàng sẽ tập trung về Cảng Vật Cách. Sản lượng dự kiến gồm 250.000 tấn lưu huỳnh, 100.000 tấn quặng sắt và 65.000 tấn phân bón, đưa tổng lượng hàng xuất nhập khẩu qua đầu mối này lên khoảng 415.000 tấn/năm. Về dài hạn, ga Vật Cách được xác định là ga hàng hóa liên vận quốc tế với khối lượng dự báo 527.000 tấn vào năm 2030, 1,401 triệu tấn vào năm 2040 và 2,274 triệu tấn vào năm 2050. Nếu những con số này thành hiện thực, Hải Phòng sẽ có một trung tâm logistics khu vực đúng nghĩa, nơi đường sắt, cảng biển và dịch vụ logistics quốc tế liên kết thành một chuỗi giá trị. Khi doanh nghiệp xuất nhập khẩu có thể làm thủ tục hải quan ngay tại khu vực Cảng Vật Cách, kết nối dữ liệu và pháp lý được cải thiện như các chuyên gia logistics quốc tế khuyến nghị, ga Vật Cách sẽ không chỉ duy trì luồng hàng, mà còn định hình "trục xương sống" mới cho mạng lưới logistics quốc tế của miền Bắc. Đó là bước đi cần thiết nếu Hải Phòng muốn nâng vai từ cửa ngõ cảng biển lên trung tâm logistics quốc tế thực thụ.
