Điện gió thành cuộc đua địa phương: từ định nghĩa đến tham vọng đầu tư
Đầu tư điện gió là quá trình phát triển, xây dựng và vận hành các nhà máy sử dụng sức gió để phát điện, nhằm bổ sung nguồn điện sạch cho hệ thống quốc gia, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế địa phương thông qua hạ tầng năng lượng, việc làm và thu ngân sách. Trong bức tranh đó, Gia Lai, Quảng Trị và Cần Thơ đang nổi lên như những điểm nóng cạnh tranh năng lượng tái tạo, không chỉ vì quy mô dự án mà còn bởi cách họ thiết kế cơ chế thu hút nhà đầu tư. Điểm chung là các địa phương đều muốn biến tiềm năng gió thành dòng vốn dài hạn, nhưng cách làm và mức độ chủ động lại rất khác nhau, tạo nên một cuộc đua mới trong đầu tư năng lượng sạch.
Gia Lai: Đấu thầu 3 dự án điện gió Gia Lai trị giá hơn 10.522 tỷ đồng
Gia Lai đang chọn con đường cạnh tranh bằng minh bạch đấu thầu. Sở Tài chính tỉnh đã thông báo mời thầu 3 dự án điện gió để lựa chọn nhà đầu tư thực hiện. Đây là bước đi cho thấy địa phương muốn dùng thị trường để sàng lọc năng lực thay vì chỉ định. Nhà máy điện gió Xã Trang có công suất 100 MW, diện tích 45ha tại xã KDang, với tổng vốn đầu tư hơn 3.408 tỷ đồng. Nhà máy điện gió Xã Trang – giai đoạn 2 cũng 100 MW trên 47,58ha, vốn hơn 3.350 tỷ đồng. Dự án Bờ Ngoong 100 MW trên 42ha tại Ia Băng và Bờ Ngoong có vốn hơn 3.764 tỷ đồng. Tổng cộng, ba dự án điện gió Gia Lai đạt công suất 300 MW, huy động hơn 10.522 tỷ đồng, thể hiện tham vọng trở thành trung tâm đầu tư năng lượng sạch của Tây Nguyên.
Theo báo cáo của UBND tỉnh Gia Lai, đến ngày 1/10/2026, toàn tỉnh có 110 dự án năng lượng tái tạo, trong đó 3 dự án đã vận hành, 2 dự án hoàn thành xây dựng, 2 dự án đang thi công; 69 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư và 34 dự án đang thực hiện thủ tục chấp thuận. Cách Gia Lai mở rộng danh mục dự án cho thấy địa phương không muốn dừng ở vài công trình thí điểm, mà hướng tới hệ sinh thái năng lượng tái tạo quy mô lớn. Tuy nhiên, khối lượng dự án nhiều cũng đặt ra yêu cầu cao về quy hoạch lưới điện, giải phóng mặt bằng và năng lực quản lý. Nếu không đi kèm cơ chế giá điện rõ ràng và hạ tầng truyền tải đủ mạnh, dòng vốn có thể chậm lại, khiến các gói thầu hấp dẫn trên giấy nhưng khó triển khai ngoài thực địa.
Quảng Trị: Điện gió ngoài khơi Phúc Lộc Thọ và lợi thế biển gần bờ
Trong khi Gia Lai tận dụng địa hình cao nguyên, Quảng Trị lại đặt cược vào điện gió ngoài khơi. Dự án Nhà máy điện gió Phúc Lộc Thọ được quy hoạch trên vùng biển gần bờ, trong phạm vi 6 hải lý, bao phủ phường Bắc Gianh, xã Đông Trạch và xã Hoàn Lao của tỉnh. Dự án dự kiến lắp đặt 32 tua-bin gió với tổng công suất 200 MW và sản lượng khoảng 515,86 GWh mỗi năm. Đây là quy mô đủ lớn để tạo dấu ấn cho khu vực miền Trung trong bản đồ đầu tư năng lượng sạch. Điện gió ngoài khơi có chi phí đầu tư cao và yêu cầu kỹ thuật phức tạp, nhưng đổi lại là nguồn gió ổn định, ít xung đột sử dụng đất và tiềm năng mở rộng lâu dài nếu địa phương xử lý tốt vấn đề môi trường biển và quyền lợi cộng đồng ngư dân.
Theo quyết định của Chủ tịch UBND tỉnh, lời mời bày tỏ quan tâm của nhà đầu tư đối với dự án Phúc Lộc Thọ đã được phê duyệt, đặt nền tảng pháp lý cho việc lựa chọn nhà đầu tư thông qua đấu thầu. Khu vực dự án có diện tích khoảng 69ha, gồm 10ha đất sử dụng có thời hạn, 4ha đất sử dụng tạm thời và 55ha mặt nước. Đáng chú ý, quy trình dự kiến khá chặt chẽ: lựa chọn nhà đầu tư trong vòng 6 tháng từ ngày phê duyệt chủ trương; sau đó hoàn tất giao đất, cho thuê đất và giao khu vực biển trong 6 tháng tiếp theo; công trình phải xây dựng và vận hành trong 18 tháng kể từ thời điểm giao đất, bảo đảm vận hành thương mại không muộn hơn năm 2029. Đây là lịch trình tham vọng, thể hiện quyết tâm không để dự án điện gió ngoài khơi bị kéo dài như nhiều dự án hạ tầng khác.
Cần Thơ: Dùng chính sách đất đai để kéo nhà đầu tư năng lượng
Khác với Gia Lai và Quảng Trị đang ở khâu mời thầu, Cần Thơ đi thẳng vào bài toán hạ tầng bằng cách cấp phép đất cho nhà đầu tư cụ thể. UBND thành phố đã ban hành Quyết định số 5168/QĐ-UBND cho Công ty Cổ phần Điện gió Phú Cường thuê 9.417,6 m2 đất tại phường Vĩnh Phước và phường Khánh Hòa để thực hiện dự án Cụm Nhà máy điện gió Phú Cường 1A và 1B, hạng mục móng trụ đường dây 220kV. Trước đó, Chủ tịch UBND thành phố ký Quyết định số 4811/QĐ-UBND cho doanh nghiệp này thuê thêm 53.955,3 m2 đất tại xã Lai Hòa để phục vụ cùng dự án. Việc tập trung đất cho một nhà đầu tư lớn cho thấy Cần Thơ chọn chiến lược “neo” một dự án trụ cột, kỳ vọng tạo hiệu ứng lan tỏa cho hạ tầng năng lượng toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Điểm đáng chú ý là chính sách miễn tiền thuê đất. Toàn bộ diện tích 9.417,6 m2 được miễn tiền thuê trong thời gian xây dựng cơ bản, từ ngày ban hành quyết định đến 31/12/2027, theo tiến độ dự án tại các quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư. Sau giai đoạn này, địa phương tiếp tục miễn toàn bộ tiền thuê cho cả thời hạn thuê đến ngày 30/10/2071, dựa trên quy định tại Nghị định 103/2024/NĐ-CP và Nghị định 291/2025/NĐ-CP về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất. Đây là ưu đãi rất mạnh, cho thấy Cần Thơ sẵn sàng đánh đổi nguồn thu ngắn hạn để lấy lợi ích dài hạn từ hạ tầng năng lượng và dòng vốn đầu tư. Dự án điện gió Phú Cường với công suất 200 MW, tổng vốn đầu tư khoảng 9.139,5 tỷ đồng được kỳ vọng bổ sung nguồn năng lượng sạch cho hệ thống điện quốc gia và thúc đẩy phát triển hạ tầng năng lượng tái tạo tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Tác động tới người dân và thông điệp gửi tới nhà đầu tư
Điểm chung của ba địa phương là đều coi các dự án điện gió không chỉ là công trình kỹ thuật, mà là công cụ bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển kinh tế – xã hội. Các dự án ở Gia Lai được kỳ vọng bổ sung nguồn điện sạch từ năng lượng tái tạo cho hệ thống điện quốc gia, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, đáp ứng nhu cầu điện phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và giảm tổn thất điện năng trong hệ thống truyền tải. Với Quảng Trị, điện gió ngoài khơi mở ra cơ hội việc làm mới, dịch vụ hậu cần biển và nâng cấp hạ tầng ven biển. Còn tại Cần Thơ, việc hình thành cụm nhà máy điện gió cùng hệ thống truyền tải 220kV sẽ giúp vùng Đồng bằng sông Cửu Long có thêm trụ cột năng lượng sạch, giảm rủi ro thiếu điện cho sản xuất nông nghiệp và công nghiệp chế biến.
Thông điệp gửi tới nhà đầu tư là khá rõ: địa phương nào chủ động cơ chế – từ đấu thầu minh bạch, quy trình lựa chọn nhà đầu tư có thời hạn, đến ưu đãi đất đai dài hạn – sẽ có lợi thế trong cạnh tranh năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, nhà đầu tư cũng nhìn vào khả năng thực thi: tiến độ giải phóng mặt bằng, kết nối lưới điện, sự phối hợp giữa các sở ngành. Nếu Gia Lai giữ được nhịp xử lý 110 dự án năng lượng tái tạo đang trong các giai đoạn khác nhau, Quảng Trị bám sát mốc hoàn thành vận hành thương mại trước năm 2029, và Cần Thơ triển khai đúng cam kết miễn tiền thuê đất gắn với tiến độ dự án, thì ba địa phương này sẽ không chỉ dẫn đầu về số dự án, mà còn trở thành hình mẫu thu hút đầu tư năng lượng sạch cho cả nước.
