Hiện tượng kỳ lạ: lớp học luôn “trống trơn” dù phụ huynh tài trợ liên tục
Tình trạng phụ huynh góp tiền thiết bị như máy lạnh tivi lớp học lặp đi lặp lại nhiều năm là việc cha mẹ học sinh liên tục được yêu cầu đóng góp mua điều hòa, tivi và các thiết bị khác cho lớp mỗi đầu năm, dù những thiết bị do phụ huynh tài trợ từ các khóa trước vẫn còn sử dụng tốt và đáng lẽ phải trở thành tài sản chung của nhà trường. Sau bài viết về quy định cấm ban đại diện cha mẹ học sinh thu quỹ, vận động tài trợ, nhiều phụ huynh đã lên tiếng đặt câu hỏi: tại sao năm nào đầu cấp cũng phải "sắm mới" máy lạnh, tivi, trong khi năm trước các con vẫn học trong lớp có đầy đủ thiết bị. Điều họ bức xúc không chỉ là số tiền phải bỏ ra, mà là cảm giác tài sản của mình biến mất một cách khó hiểu khi con vừa hết cấp. Vấn đề đang dịch chuyển từ câu chuyện "có nên lắp thiết bị" sang câu chuyện lớn hơn nhiều: nhà trường đang quản lý tài sản được tài trợ như thế nào và ai chịu trách nhiệm.
Khi tài trợ nhà trường thành “vòng lặp” lạm thu và bất công
Nhìn từ phía phụ huynh, đóng góp cho việc học của con không phải điều họ từ chối; nhiều người sẵn sàng góp tiền mua máy lạnh tivi lớp học nếu thấy cần thiết. Nhưng việc năm nào đầu cấp cũng phải góp như mua mới, trong khi thiết bị cũ vẫn còn dùng được, biến tài trợ nhà trường thành một dạng nghĩa vụ ngầm, khiến không ít gia đình cảm thấy bị tận thu hơn là được kêu gọi đồng hành. Những phụ huynh khá giả muốn lắp điều hòa, nhưng người nghèo thì sao? Họ khó có quyền nói "không" khi trong một tập thể hơn 40 học sinh, không đóng là thành "khác biệt". Trong một hệ thống giáo dục công lập, việc tiện nghi thêm của vài gia đình không được phép trở thành áp lực tài chính cho phần còn lại. Khi thiết bị không được quản lý tốt, phụ huynh yếu thế lại càng mất tiếng nói: họ vừa không kiểm soát được tài sản đã góp, vừa bị cuốn vào vòng luẩn quẩn đóng – mất – lại đóng.
Khoảng tối trách nhiệm: máy lạnh, tivi đi đâu sau mỗi khóa học?
Câu hỏi "điều hòa, tivi cũ đâu" không phải chuyện nhỏ, mà là truy vấn trực diện về quản lý tài sản trường học. Ở một số trường, hiệu trưởng thừa nhận máy lạnh, tivi do phụ huynh trang bị được coi là tài sản của phụ huynh lớp đó, nên khi hết lớp 9, họ muốn tặng lại nhà trường, tặng cô bảo mẫu hoặc thanh lý đều được. Kết quả là thiết bị còn tốt bị đưa đi nơi khác hoặc bán, để rồi năm sau phòng học đầu cấp "trống trơn", phụ huynh khóa mới lại được vận động lắp máy lạnh, tivi từ đầu. Điều này đi ngược tinh thần tài trợ nhà trường theo quy định: một khi phụ huynh tài trợ qua đúng quy trình, thiết bị phải trở thành tài sản thuộc quyền quản lý của nhà trường, không có chuyện "hết lớp thì tháo dỡ, thanh lý". Thiếu minh bạch khiến phụ huynh không biết sau khi con tốt nghiệp, tài sản họ góp đang phục vụ ai, ở đâu, và có thực sự tiếp tục phục vụ giáo dục hay không.
Luật đã có: vì sao vẫn lúng túng trong quản lý tài sản trường học?
Điểm mâu thuẫn lớn nằm ở chỗ khung pháp lý về tài trợ nhà trường không hề thiếu, nhưng lại ít được áp dụng đến nơi đến chốn. Theo quy định hiện hành, phụ huynh muốn tài trợ máy lạnh, tivi, máy chiếu, laptop, loa mic… phải làm theo Thông tư về tài trợ, đề xuất nội dung tài trợ với nhà trường, để nhà trường xin ý kiến UBND phường; chỉ khi được phê duyệt mới được vận động và tiếp nhận. Một nguyên hiệu trưởng khẳng định: khi đã tài trợ đúng quy trình, thiết bị thuộc quyền quản lý của nhà trường, không thể để phụ huynh tới tháo dỡ hay thanh lý khi con hết lớp 5 hoặc lớp 9. Song thực tế nhiều nơi vẫn để ban đại diện tự thu, tự trang bị, khiến tài sản "đứng giữa" – không rõ là của lớp hay của trường. Thông tư mới về Điều lệ ban đại diện cha mẹ học sinh, có hiệu lực từ 15/11, cấm đặt ra khoản đóng bắt buộc, cấm ép buộc, gây áp lực trong hỗ trợ hoạt động ban đại diện, được kỳ vọng sẽ chặn bớt lạm thu nhưng chỉ là bước đầu.
Giải pháp: rõ quyền sở hữu, tính khấu hao, công khai để chấm dứt vòng lặp đóng – mất – lại đóng
Muốn chấm dứt cảnh năm nào phụ huynh cũng phải góp tiền thiết bị, hệ thống trường học phải coi quản lý tài sản trường học là một phần của chất lượng giáo dục chứ không phải chuyện bên lề. Thứ nhất, mọi thiết bị như điều hòa, tivi, máy chiếu… cần được đưa vào kế hoạch đầu tư, bảo dưỡng chung của trường, có sổ sách, khấu hao rõ ràng. Nếu phụ huynh lứa đầu cấp tài trợ mua mới, các khóa sau – nếu có đóng góp – chỉ nên đóng cho chi phí sửa chữa, bảo dưỡng, khấu hao, thay vì bị vận động mua lại từ đầu. Thứ hai, mọi khoản tài trợ phải đi đúng quy trình; khi đã tài trợ cho nhà trường, thiết bị là tài sản công, không còn là "của lớp", không phụ thuộc ý chí ban phụ huynh khóa đó. Cuối cùng, cần công khai danh mục, tình trạng, điểm đến của toàn bộ thiết bị phụ huynh tài trợ, để những gia đình từng chi tiền có thể nhìn thấy đóng góp của mình đang tiếp tục phục vụ học sinh nào. Chỉ khi quyền sở hữu, trách nhiệm quản lý và dòng đời của tài sản được viết rõ trên giấy, phụ huynh mới thôi cảm giác "bỏ tiền mua tiện nghi tạm thời" cho lớp con, mà đúng nghĩa đang đầu tư lâu dài cho môi trường học.
