Hầm Đèo Cả: Từ định nghĩa công trình đến biểu tượng quản lý hạ tầng giao thông
Hầm Đèo Cả là dự án hầm đường bộ gồm hầm Đèo Cả, hầm Cổ Mã và hệ thống đường dẫn dài hơn 13 km, khởi công ngày 18/11/2012 và vận hành từ 21/8/2017, trở thành mắt xích quan trọng trên tuyến Bắc - Nam và minh chứng cho năng lực khu vực tư nhân trong quản lý hạ tầng giao thông quy mô lớn.
Sau gần 5 năm thi công, công trình được đưa vào vận hành sớm hơn kế hoạch 3 tháng, một chi tiết tưởng nhỏ nhưng nói nhiều về kỷ luật dự án và tinh thần dám chịu trách nhiệm của nhà đầu tư tư nhân. Từ đó đến nay, hầm Đèo Cả vận hành liên tục, giữ luồng giao thông ổn định, không chỉ giúp phương tiện tránh cung đèo hiểm trở mà còn tái định nghĩa chuẩn an toàn cho một tuyến huyết mạch Bắc - Nam. Đây không còn là câu chuyện xây xong một công trình, mà là bài thi thực tế kéo dài 9 năm về đối tác công tư hạ tầng – và khu vực tư nhân đã vượt qua với điểm số thuyết phục.
9 năm vận hành: Con số biết nói về an toàn và tổ chức vận hành
Trong 9 năm, hầm Đèo Cả đã phục vụ 22,14 triệu lượt phương tiện, bảo đảm giao thông an toàn, liên tục và thông suốt. Đây không phải là thành tích “may mắn”, mà là kết quả của một hệ thống vận hành có kỷ luật, từ giám sát, cảnh báo đến xử lý sự cố. Theo ông Đinh Việt Cường, lưu lượng xe tăng từ mức bình quân 4.391 lượt/ngày đêm năm 2017 lên dự kiến 10.918 lượt/ngày đêm năm 2026, gần 2,5 lần so với thời điểm bắt đầu khai thác.
Điều đáng chú ý là áp lực giao thông tăng mạnh nhưng an toàn lại được cải thiện rõ rệt: số vụ tai nạn trên tuyến đèo từ 32 vụ năm 2017 giảm xuống 6 vụ năm 2018, tương đương giảm khoảng 80%, và duy trì ở mức rất thấp, chỉ 3 vụ năm 2025 và 1 vụ năm 2026. Trong suốt thời gian vận hành, không ghi nhận sự cố cháy nổ trong hầm. Những con số này cho thấy một mô hình quản lý hạ tầng giao thông có khả năng kiểm soát rủi ro tốt hơn mặt bằng chung, dù lưu lượng tăng liên tục. Nếu không có nền quản trị vận hành nghiêm ngặt, các số liệu này đơn giản là không thể có.
Đội ngũ là tài sản lớn nhất: Khi doanh nghiệp tư nhân làm chủ công nghệ hạ tầng
Điểm đáng giá nhất của hầm Đèo Cả sau 9 năm không chỉ là công trình vận hành ổn định, mà là một đội ngũ đã làm chủ công nghệ, quy trình và kỹ năng xử lý tình huống phức tạp. Lãnh đạo doanh nghiệp gọi đây là “tài sản quý giá nhất” của đơn vị và của tập đoàn, và điều đó không phải là lời khen sáo rỗng mà là kết luận rút ra từ những lần thử lửa: dịch Covid-19, sạt lở hầm đường sắt Eo Gió, mưa lũ bất thường ở Phú Yên.
Trong mọi biến động, hầm Đèo Cả vận hành an toàn, giữ thông suốt trục Bắc - Nam. Sau 9 năm, đội ngũ quản lý vận hành không chỉ làm tốt “nhà mình” mà còn tham gia hỗ trợ nhiều dự án khác của tập đoàn trên cả nước, triển khai vận hành tập trung, nghiên cứu phương án thay thế thiết bị tương đương để giảm phụ thuộc nguồn cung công nghệ. Nói cách khác, tập đoàn Đèo Cả đã chứng minh năng lực làm chủ công nghệ hạ tầng – điều mà lâu nay thường được mặc định phải trông chờ vào các nhà thầu nước ngoài. Đây là bước nhảy tâm lý quan trọng cho mọi mô hình đối tác công tư hạ tầng sau này.
Hầm Đèo Cả và hướng đi đối tác công tư trong phát triển hạ tầng giao thông
Nhìn lại quá trình hình thành dự án, các chuyên gia đánh giá đây là công trình để lại nhiều bài học về tư duy đầu tư, tổ chức thực hiện và quản lý khai thác. Thời điểm khởi động, xây dựng một hầm giao thông quy mô lớn là bài toán mới với Việt Nam; doanh nghiệp phải tự nghiên cứu nguồn vốn, công nghệ, thiết kế, tổ chức thi công trong bối cảnh kinh nghiệm trong nước rất hạn chế. Hành trình Đèo Cả vì thế được mô tả là hành trình “mở lối”, từ ý tưởng của một doanh nghiệp trở thành khát vọng chung, góp phần mở ra hướng đi mới cho khu vực tư nhân tham gia phát triển hạ tầng giao thông quốc gia.
Thực tế vận hành cho thấy: khi cơ chế đủ linh hoạt, đối tác công tư hạ tầng không chỉ giúp Nhà nước chia sẻ gánh nặng đầu tư mà còn nâng chuẩn quản trị công trình. Hầm Đèo Cả vận hành an toàn, liên tục, lưu lượng tăng mạnh nhưng tai nạn giảm sâu – đó là “bản CV sống” để thuyết phục các bên hoài nghi về vai trò của khu vực tư. Điểm yếu hiện nay là kinh nghiệm quản lý nhà nước với mô hình PPP vẫn còn mới, nhưng chính những dự án kiểu Đèo Cả đang dần tạo ra bộ chuẩn thực tế cho các thế hệ dự án hạ tầng sau này.
Từ bài học Đèo Cả đến yêu cầu nâng cấp mô hình vận hành hiện đại
Sau 9 năm, câu chuyện hầm Đèo Cả không dừng lại ở chỗ “làm được”, mà chuyển sang câu hỏi “làm tốt hơn thế nào”. Lãnh đạo doanh nghiệp nhận định cần tiếp tục nâng cấp quản lý bằng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng mô hình vận hành hiện đại, hiệu quả hơn. Các giải pháp như vận hành tập trung hệ thống điều hành, nghiên cứu thiết bị thay thế tương đương để giảm phụ thuộc nhà cung cấp công nghệ đã được triển khai nhằm tăng tính chủ động.
Góc độ quản trị dài hạn, doanh nghiệp được khuyến nghị tiếp tục tổng kết kinh nghiệm, đổi mới công nghệ, số hóa quản lý và đào tạo đội ngũ kế cận, đồng thời dùng những giá trị hình thành từ dự án này để nhân rộng sang quản lý – vận hành các công trình hạ tầng giao thông khác. Điều này đặt ra yêu cầu mới cho cả Nhà nước lẫn doanh nghiệp: khung pháp lý phải theo kịp mô hình vận hành thông minh, còn khu vực tư nhân phải chứng minh mình không chỉ biết xây công trình mà còn biết tích lũy tri thức, chia sẻ chuẩn mực vận hành. Kết luận hợp lý nhất cho 9 năm Đèo Cả vận hành là: nếu được trao “sân chơi” rõ luật, khu vực tư nhân hoàn toàn có thể trở thành lực kéo chính của hạ tầng giao thông hiện đại.
