NATM hệ Đèo Cả: không chỉ là công nghệ, mà là chiến lược nâng cấp năng lực thi công hầm Việt Nam
Công nghệ NATM hệ Đèo Cả là quy trình thi công hầm xuyên núi được nội địa hóa từ phương pháp NATM truyền thống, kết hợp tài liệu kỹ thuật, đào tạo thực chiến và hướng dẫn trực tiếp trên công trường, nhằm biến kinh nghiệm của tổng thầu thành năng lực tự chủ của các nhà thầu đối tác trong điều kiện địa chất, khí hậu và tiêu chuẩn cao tốc Việt Nam. Điểm đáng nói ở đây là NATM hệ Đèo Cả không được xây dựng như một “bí quyết riêng” để giữ lợi thế, mà được định vị như hạ tầng tri thức chung cho thi công hầm Việt Nam. Vì thế, việc đào thông nhánh phải hầm số 4 trên cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh ngày 18/9/2026 không chỉ là một cột mốc thi công mà là tín hiệu cho thấy mô hình chuyển giao công nghệ hầm đang vận hành hiệu quả. 347m hầm được triển khai từ tháng 4/2026, duy trì hơn 100 nhân sự và đạt tốc độ đào trung bình khoảng 4m/ngày; những con số khô khan này nói lên một điều: đối tác đã đủ tự tin vận dụng quy trình NATM hệ Đèo Cả trong điều kiện địa chất khó, có núi đá vôi và nguy cơ hang rỗng karst.
Đèo Cả dẫn dắt bằng thực chiến: chuyển giao công nghệ hầm ngay trên gương đào
Điểm mạnh nhất của mô hình chuyển giao công nghệ hầm mà Đèo Cả đang áp dụng là tính “thực chiến”: không dừng ở lớp học lý thuyết, mà đưa đội ngũ tiếp nhận ra gương đào, vào từng ca thi công và từng quyết định xử lý địa chất. Từ cuối tháng 9/2025, chương trình đào tạo nhà thầu hầm được triển khai với 130 học viên là kỹ thuật viên, kỹ sư và cán bộ quản lý từ các doanh nghiệp, nhà thầu đối tác. Việc chuyển giao tại hầm số 4 được thực hiện đồng thời với thi công, đội ngũ tiếp nhận vừa đọc tài liệu, vừa xử lý tình huống thực tế dưới sự kèm cặp của kỹ sư Đèo Cả. Tập đoàn 568 – đối tác chiến lược – là minh chứng rõ nhất cho cách làm này: họ không chỉ được “hướng dẫn” mà được trao quyền chủ động trên công trường, từ kiểm tra hiện trường, đánh giá địa chất, xác định biện pháp đào, đến gia cố và kiểm soát chất lượng. Theo ông Phạm Duy Hiếu, khu vực hầm số 4 nằm trong vùng núi đá vôi có hệ thống hang động, đòi hỏi lực lượng thi công phải thường xuyên kiểm tra, đánh giá tại gương đào, kịp thời điều chỉnh biện pháp đào và gia cố phù hợp với thực tế hiện trường. Đây là kiểu chuyển giao mà sai số được kiểm soát ngay tại chỗ, thay vì để đối tác tự “mò mẫm” rồi trả giá bằng sự cố. Một câu nói đáng ghi lại: “quy trình công nghệ NATM hệ Đèo Cả đã được đối tác tiếp nhận và áp dụng hiệu quả trên công trường, tạo cơ sở để tiếp tục nhân rộng tại các hạng mục tiếp theo”. Đó không còn là lời hứa, mà là kết luận rút ra từ một hầm cụ thể, với tiến độ, chất lượng và an toàn đã được kiểm chứng.
Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh: phòng thí nghiệm sống cho năng lực thi công hầm Việt Nam
Dự án cao tốc Đồng Đăng (Lạng Sơn) – Trà Lĩnh (Cao Bằng) dài hơn 121km, tổng mức đầu tư 26.184 tỷ đồng, được chia hai giai đoạn với nhiều hầm xuyên núi quy mô lớn. Nhìn dưới góc độ năng lực thi công hầm Việt Nam, đây là một “phòng thí nghiệm sống” hơn là một dự án giao thông đơn thuần. Giai đoạn 1 có hai hầm xuyên núi Đông Khê dài 500m và Thất Khê dài 200m đã cơ bản hoàn thiện; giai đoạn 2 sẽ xây thêm 3 hầm bốn làn xe, nền đường rộng 22m. Mỗi hầm là một bài kiểm tra khác nhau cho NATM hệ Đèo Cả. Cuối tháng 9/2026, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trực tiếp thị sát hầm số 4, ghi nhận vai trò tổng thầu của Đèo Cả trong dẫn dắt các nhà thầu, chia sẻ kinh nghiệm và chuyển giao công nghệ thi công hầm NATM hệ Đèo Cả cho đối tác. Khi người đứng đầu cơ quan quản lý xây dựng chủ động đến công trường, điều đó cho thấy chuyển giao công nghệ không còn là “chuyện nội bộ doanh nghiệp” mà đã trở thành một phần chiến lược nâng năng lực nhà thầu trong nước. Đáng chú ý hơn, sau hầm số 4, hoạt động đào tạo và chuyển giao sẽ tiếp tục triển khai tại hầm số 3 của cùng dự án. Việc nhân rộng sang các hạng mục kế tiếp biến Đồng Đăng – Trà Lĩnh thành chuỗi bài thực hành liên tục, giúp đội ngũ kỹ sư, công nhân và nhà thầu Việt Nam tích lũy năng lực tiệm cận chuẩn quốc tế ngay trên chính công trường trong nước.
Từ một hầm đến một thế hệ nhà thầu: NATM hệ Đèo Cả đang mở rộng “vùng năng lực”
Điều quan trọng nhất trong câu chuyện chuyển giao công nghệ hầm không phải là việc một hầm được đào thông, mà là việc năng lực được trao đi có tiếp tục sinh sôi trên các công trình khác hay không. Với NATM hệ Đèo Cả, ý đồ rõ ràng là không dừng ở cao tốc Đồng Đăng – Trà Lĩnh. Thông qua đào tạo thực chiến và đồng hành trong quá trình thi công, doanh nghiệp đang chuyển những giá trị tích lũy của mình thành năng lực của các lực lượng cùng tham gia, qua đó hình thành đội ngũ nhà thầu trong nước có khả năng đảm nhận công trình hầm với yêu cầu kỹ thuật cao. Trong bối cảnh nhiều dự án cao tốc đang triển khai ở khu vực đồi núi, nhu cầu về kỹ sư, công nhân và nhà thầu có kinh nghiệm thi công hầm ngày càng lớn. Nếu mỗi dự án lại phụ thuộc vào chuyên gia nước ngoài, chúng ta sẽ luôn ở trạng thái “đi sau” về tri thức và chi phí. Mô hình chuyển giao công nghệ hầm kiểu Đèo Cả đi ngược xu hướng đó: dùng một dự án làm nền để nhân rộng năng lực cho cả hệ sinh thái nhà thầu. Khi quy trình NATM hệ Đèo Cả đã được đối tác tiếp nhận, áp dụng hiệu quả và tiếp tục được triển khai ở các hầm khác, chúng ta đang nhìn thấy sự hình thành của một năng lực quốc gia – không phải bằng các khẩu hiệu, mà bằng những gương đào cụ thể, tốc độ 4m/ngày, hơn 100 con người và những quyết định kỹ thuật đưa ra mỗi ca làm việc.
Kết luận: làm chủ công nghệ hầm là bước đi bắt buộc nếu muốn cao tốc miền núi do người Việt thi công
Nhìn lại nhánh phải hầm số 4 được đào thông ngày 18/9/2026, điều đáng giá nhất không phải là thành tích tiến độ, mà là bằng chứng cho thấy quy trình công nghệ NATM hệ Đèo Cả đã thực sự “chuyển hóa” thành năng lực của đội ngũ tiếp nhận. Từ một hầm dài 347m, một chương trình đào tạo 130 học viên và một dự án cao tốc dài 121,06km, chúng ta đang bước những bước đầu tiên để thoát khỏi phụ thuộc về công nghệ hầm. Nếu coi hạ tầng giao thông là xương sống phát triển kinh tế, thì công nghệ thi công hầm phải được xem là “bộ gen” quan trọng trong xương sống đó. Mô hình chuyển giao công nghệ hầm mà Đèo Cả đang triển khai – dẫn dắt nhà thầu bằng thực chiến, nhân rộng NATM hệ Đèo Cả từ một hầm sang cả tuyến cao tốc, rồi sang các dự án khác – là một lựa chọn đúng hướng cho thi công hầm Việt Nam. Câu hỏi còn lại không phải là “có nên nhân rộng hay không”, mà là “chúng ta sẽ làm nhanh đến mức nào để kịp nhu cầu cao tốc miền núi đang bùng nổ”.
