Khi tò mò trở thành la bàn cho nữ sinh STEM Việt Nam
Hành trình khoa học trẻ của các nữ sinh STEM Việt Nam là quá trình những bạn gái dùng sự tò mò, những cơ hội tình cờ và cả những lần vấp ngã để tìm ra con đường nghiên cứu của riêng mình, từ Olympic Hóa học Quốc tế đến vật liệu tiên tiến công nghệ nano và các học bổng tiến sĩ quốc tế. Những câu chuyện như của Nguyễn Lê Thảo Anh và Lê Thị Lan Anh đang âm thầm phá vỡ định kiến rằng khoa học là thế giới khô khan, xa vời với nữ sinh. Điểm chung của họ không phải là xuất phát điểm hoàn hảo, mà là thái độ dám hỏi, dám rẽ hướng và dám chia sẻ tri thức với thế hệ sau. Nếu phải chọn một điều làm “la bàn” cho tuổi trẻ, thì đó không phải là một lộ trình cố định, mà là niềm tin rằng mỗi câu hỏi ngây thơ đều có thể mở ra cả một hướng đi mới.
Nguyễn Lê Thảo Anh: từ Huy chương vàng đến học bổng tiến sĩ Cambridge
Trong số các nữ sinh STEM Việt Nam, Nguyễn Lê Thảo Anh là một biểu tượng rất đặc biệt: Huy chương Vàng kỳ thi Olympic Quốc tế dành cho các thành phố lớn (IOM) lần thứ V tại Moscow, Liên bang Nga năm 2021, giải Nhất học sinh giỏi Quốc gia và danh hiệu “Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu” cùng năm đã mở ra cho cô học bổng 100% học phí bậc Cử nhân tại Đại học Melbourne. Tại đây, cô tốt nghiệp Cử nhân Danh dự với vị trí thủ khoa toàn Phân khoa Khoa học năm 2025, nhận giải Andrew Kirby Award cho luận văn xuất sắc nhất Khoa Hóa học, giải Ronald Riseborough Prize và có hai công bố quốc tế. Học bổng tiến sĩ toàn phần tại Đại học Cambridge, với hành trình 4 năm nghiên cứu Hóa học bắt đầu từ tháng 9/2026, là cột mốc tiếp theo ghi nhận nỗ lực bền bỉ của cô. Nhưng điều quan trọng hơn trong câu chuyện này không phải “bảng thành tích” mà là quan niệm của Thảo Anh: thành công khoa học không chỉ để được ghi danh, mà để lan tỏa giá trị nhân văn.
Điều đáng nói là Thảo Anh không nhìn mình như một “cỗ máy giải đề” mà như người đồng hành với lớp trẻ. Giữa thời điểm tốt nghiệp ở Australia và chuẩn bị sang Anh, cô không chọn nghỉ ngơi hoàn toàn mà mở lớp “HÓA HỌC HÈ 2026” như một dự án trái tim. Lớp học này không phải lò luyện thi, mà là không gian “một cô ba trò” kéo dài hơn 20 giờ, xoay quanh các chuyên đề Hóa học hiện đại và việc đọc, phân tích bài báo khoa học quốc tế. Câu nói của Thảo Anh đáng để được trích dẫn: “Không có câu hỏi nào là ngớ ngẩn hay sai lầm cả. Mọi phát minh vĩ đại của nhân loại đều bắt đầu từ một câu hỏi rất đỗi ngây thơ”. Tư duy đó cho thấy một hành trình khoa học trẻ có thể vừa đạt chuẩn quốc tế, vừa giữ được sự dịu dàng và quan tâm đến cộng đồng.
Lê Thị Lan Anh: một video YouTube và ngã rẽ sang vật liệu tiên tiến công nghệ nano
Nếu Thảo Anh đi lên từ các kỳ thi Olympic Hóa học Quốc tế, thì câu chuyện của Lê Thị Lan Anh bắt đầu từ một video YouTube rất bình thường. Xuất phát là nữ sinh chuyên Sinh Trường THPT Chuyên Lam Sơn (Thanh Hóa), được gia đình định hướng trở thành bác sĩ, Lan Anh tưởng như sẽ đi theo con đường Y học quen thuộc. Nhưng một lần tình cờ xem video giải thích nguyên lý hoạt động của con chip trong điện thoại thông minh đã khiến cô đặt câu hỏi: tại sao một cấu trúc bé nhỏ lại có thể làm thay đổi cả nền công nghệ, thậm chí thay đổi thế giới. Sự tò mò ấy dẫn cô đến cuộc gặp với một giảng viên tại ngày hội tuyển sinh, nơi cô biết đến ngành Vật liệu Tiên tiến và Công nghệ Nano của Trường Đại học Phenikaa. Từ đó, cô chủ động tìm hiểu qua các diễn đàn, nhận ra ngành này phù hợp với thế mạnh tự nhiên, mở cơ hội làm việc trong nhà máy điện tử, chip bán dẫn và khả năng du học.
Sau gần 5 năm theo đuổi, Lan Anh trở thành thủ khoa tốt nghiệp khóa K15 ngành Vật liệu Tiên tiến và Công nghệ Nano với GPA 3,54, luận văn đạt 10/10 và học bổng thạc sĩ toàn phần tại KAIST. Nhưng hành trình của cô không hề thẳng tắp. Năm hai, vì chủ quan sau thành tích năm nhất, điểm GPA của cô bị tụt xuống, buộc cô phải nhìn lại thái độ và cách học. Cô quay về phương pháp truyền thống: dành nhiều thời gian tự học, đọc giáo trình, tài liệu, kiên nhẫn ngồi đến 1–2 giờ sáng để viết code, có những đoạn mất 3–4 ngày mới sửa xong cho “chạy được”. Trong bối cảnh nhiều bạn trẻ bị cuốn vào “mẹo thi”, lựa chọn quay về nền tảng cơ bản của Lan Anh là một quan điểm đáng để suy ngẫm: khoa học không chiều lòng sự vội vàng, và tò mò chỉ thực sự có ý nghĩa khi được nuôi bằng kỷ luật.
Chia sẻ tri thức và giữ ngọn lửa tò mò cho thế hệ sau
Điểm chung ở hai nữ sinh STEM Việt Nam này là cách họ nhìn tri thức như một dòng chảy chung, không phải tài sản riêng. Thảo Anh nói rằng điều may mắn nhất với cô không phải là giải thưởng hay học bổng, mà là được gặp những thầy cô, đồng nghiệp luôn sẵn sàng giải đáp từng thắc mắc nhỏ và truyền niềm tin vào vẻ đẹp của khoa học. Từ đó, cô tin rằng tri thức chỉ trọn vẹn khi được lan tỏa để nâng đỡ những ước mơ khác. Lan Anh cũng chọn giữ cho mình mindset “một con ếch dưới đáy giếng”, luôn nhắc bản thân rằng những gì mình biết còn rất nhỏ so với thế giới tri thức, để không đánh mất sự tò mò và khiêm tốn. Đồng thời, mục tiêu lâu dài của cô là hoàn thành chương trình thạc sĩ tại KAIST rồi trở về nước, góp sức xây dựng quê hương.
Những lớp học mùa hè như “HÓA HỌC HÈ 2026” kết hợp hoạt động thiện nguyện cho bệnh nhi ung thư mà Thảo Anh tổ chức đã cho thấy một khả năng khác của khoa học: nâng đỡ ước mơ và sưởi ấm những mảnh đời gian khó. Đó là cách hành trình khoa học trẻ trở nên có ý nghĩa ngoài phòng thí nghiệm. Suốt 10 buổi với 5 chuyên đề Hóa học hiện đại, không gian “một cô ba trò” trở thành nơi các học sinh được quyền đặt những câu hỏi ngây thơ nhất, không bị ám ảnh bởi điểm số. Trong khi đó, con đường rẽ hướng đầy tình cờ của Lan Anh từ một video con chip cho thấy nguồn cảm hứng khoa học ngày nay có thể đến từ bất kỳ nền tảng số nào nếu chúng ta chịu khó dừng lại để tò mò. Ở cả hai câu chuyện, điều quan trọng không phải việc các bạn trở thành thủ khoa, mà là cách họ biến sự tình cờ thành động lực dài hạn, rồi dùng nó để tạo điều kiện cho người đi sau.
Kết luận: Đừng chờ đến khi “chắc chắn” mới bước vào STEM
Từ Olympic Hóa học Quốc tế, học bổng tiến sĩ Cambridge đến vật liệu tiên tiến công nghệ nano và học bổng thạc sĩ KAIST, hai hành trình này gợi một thông điệp giản dị cho bạn trẻ Việt Nam: đừng chờ đến khi mọi thứ rõ ràng mới dám bước vào khoa học. Tò mò về một phản ứng hóa học hay một con chip điện thoại có thể là điểm bắt đầu đủ tốt. Điều phân biệt giữa một khoảnh khắc tình cờ và cả một sự nghiệp nghiên cứu chính là cách ta đối xử với câu hỏi đầu tiên: xem nó như chuyện thoáng qua, hay dám theo đuổi đến cùng, sẵn sàng chấp nhận những cú tụt GPA, những đêm đọc tài liệu đến 2 giờ sáng, những đoạn code mất 4 ngày mới chạy. Trong bối cảnh nhiều bạn vẫn nghĩ STEM là con đường khô khan, xa lạ với nữ sinh, Thảo Anh và Lan Anh chứng minh điều ngược lại: khoa học có thể rất người, rất đời, nếu ta bắt đầu bằng một câu hỏi thành thật và không để ngọn lửa tò mò bị dập tắt.
