La Trọng: Từ công trình dai dẳng đến biểu tượng chuyển dịch năng lượng
Nhà máy thủy điện La Trọng là một nhà máy thủy điện Việt Nam được triển khai từ năm 2007 với công suất 22 MW, sau quá trình thi công kéo dài gần 20 năm qua nhiều khó khăn về thiên tai, dịch bệnh, thủ tục và vốn, nay chuẩn bị bước vào giai đoạn phát điện thương mại, bổ sung nguồn điện sạch cho hệ thống điện quốc gia và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Việc một dự án thủy điện kéo dài hàng thập kỷ sắp về đích không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là tấm gương soi chiến lược năng lượng quốc gia: chúng ta sẵn sàng trả giá bằng thời gian, nguồn lực để đổi lấy năng lượng tái tạo ổn định. Chiều 26/8, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Trị Nguyễn Văn Phương trực tiếp kiểm tra tiến độ dự án tại xã Dân Hóa, cho thấy mức độ ưu tiên chính trị dành cho công trình này trong bối cảnh nhu cầu điện tăng và áp lực chuyển dịch sang nguồn điện sạch ngày càng rõ.
Công trình nghìn tỷ nơi thượng nguồn và bài học về kiên trì đầu tư
La Trọng là dự án thủy điện có 2 tổ máy với tổng công suất 22 MW, tổng mức đầu tư sau điều chỉnh hơn 1.099 tỷ đồng, được triển khai từ năm 2007 và dự kiến phát điện thương mại vào tháng 9/2026. Đây là một điển hình cho kiểu dự án dài hơi, nơi mỗi bước tiến đều phải đổi bằng đàm phán, giải phóng mặt bằng và chống chọi thiên nhiên. Công tác giải phóng mặt bằng tuyến đường dây 110 kV kéo dài dai dẳng từ cuối năm 2019 đến đầu năm 2026 mới cơ bản hoàn thành, cho thấy hạ tầng truyền tải vẫn là “nút thắt cổ chai” của nhiều nhà máy thủy điện Việt Nam. Suốt gần hai thập kỷ, công trình vấp phải thiên tai khắc nghiệt, dịch Covid-19, bài toán chuyển đổi mục đích sử dụng rừng và áp lực tài chính. Ngay cả khi phần nhà máy, đường ống áp lực, trạm phân phối 110 kV và tuyến đường dây đã hoàn thiện, dự án vẫn phải chạy thử nghiệm lưới điện 72 giờ cho 2 tổ máy trước khi được phép phát điện thương mại. Đây là cái giá bắt buộc của một hệ thống điện an toàn, nhưng cũng là lời nhắc: mọi tham vọng năng lượng xanh đều cần năng lực thực thi bền bỉ.
Dòng điện sạch cho đời sống và tín hiệu tích cực cho an ninh năng lượng
Khi chính thức phát điện thương mại 2026, La Trọng sẽ đóng góp trực tiếp vào nguồn cung của hệ thống điện quốc gia. Nguồn điện này không chỉ phục vụ hệ thống, mà còn tác động rõ tới đời sống người dân: dòng điện “nghìn tỷ” sắp hòa lưới để phục vụ sinh hoạt và sản xuất, giảm phụ thuộc vào nguồn điện kém ổn định và bù đắp sản lượng sụt giảm từ một số dự án năng lượng khác trên địa bàn. Theo đánh giá của lãnh đạo địa phương, việc Thủy điện La Trọng đi vào hoạt động có ý nghĩa quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế – xã hội, bổ sung nguồn điện và tạo thêm động lực phát triển. Quan trọng hơn, đây là dòng điện sạch: nước từ hồ chứa được dẫn qua đường ống áp lực, quay tuabin, sau đó xả trở lại hạ lưu mà không làm biến đổi hệ sinh thái. Trong bức tranh an ninh năng lượng, mỗi MW từ thủy điện như vậy là một bước lùi khỏi những lựa chọn phát thải cao.
La Hiêng 2 và năng lượng tái tạo Đắk Lắk: Bức tranh rộng hơn của thủy điện
Để thấy La Trọng không phải là trường hợp đơn lẻ, cần đặt nó bên cạnh những nhà máy thủy điện Việt Nam khác, như Thủy điện La Hiêng 2. Công trình này có công suất lắp máy 18 MW với 2 tổ máy phát điện, khởi công tháng 9/2009 và hoàn thành tháng 3/2015; hai tổ máy chính thức hòa lưới điện quốc gia ngày 14/2/2015, bổ sung nguồn điện cho khu vực miền Trung và cả nước. La Hiêng 2 là thủy điện kiểu dẫn nước với hồ chứa nhỏ, không có chức năng điều tiết hoặc cắt lũ hạ du, chủ yếu sản xuất điện bằng cách khai thác hiệu quả nguồn nước tự nhiên lưu vực sông La Hiêng. Giữa núi rừng xã Phú Mỡ, công trình này trở thành dấu ấn của quá trình khai thác tiềm năng thủy năng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội khu vực miền núi phía tây tỉnh Đắk Lắk, cho thấy năng lượng tái tạo Đắk Lắk không chỉ là câu chuyện điện mặt trời hay điện gió, mà còn là mạng lưới thủy điện vừa và nhỏ âm thầm nuôi hệ thống điện quốc gia.
Kết luận: Thủy điện bậc thang và tương lai chiến lược năng lượng xanh
Nhìn từ La Trọng, chiến lược thủy điện bậc thang trên các dòng sông miền Trung không còn là ý tưởng trên giấy mà đang thành hạ tầng cụ thể. Hồ chứa trên vùng thượng nguồn, được ví như “túi nước” treo lơ lửng, kết hợp với đường ống áp lực bằng thép dẫn nước lao dốc, tạo nên dòng chảy có áp lực cực đại xối vào tuabin. Cách tận dụng độ dốc địa hình Trường Sơn để biến thế năng thành điện năng cho thấy Việt Nam đang biết khai thác lợi thế tự nhiên thay vì mở rộng nguồn điện phát thải. Sau khi hoàn thành sứ mệnh thắp sáng, nước được trả lại nguyên vẹn cho dòng chảy hạ lưu, khẳng định thủy điện vẫn có thể đồng tồn với hệ sinh thái nếu được thiết kế đúng. Việc các sở, ngành được yêu cầu tiếp tục tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện để chủ đầu tư sớm đưa công trình vào vận hành, là tín hiệu tích cực: nếu chúng ta kiên trì với những dự án khó nhưng sạch, chiến lược năng lượng xanh sẽ dần chuyển từ khẩu hiệu sang thực tế trên đường dây 110 kV và những tuabin giữa đại ngàn.
