Thu hồi hơn 1.375 ha: chiến lược phát triển hay cú sốc đất đai?
Chương trình thu hồi đất Gia Lai là kế hoạch Nhà nước thu hồi hơn 1.375 ha đất để triển khai 178 công trình, dự án hạ tầng, cụm công nghiệp, đô thị, du lịch và dân sinh, nhằm phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng, đồng thời sắp xếp lại sử dụng đất theo Luật Đất đai mới. Đây không phải là điều chỉnh cục bộ, mà là một cuộc tái cấu trúc không gian phát triển quy mô lớn, sẽ làm thay đổi cách phân bố dân cư, dòng vốn đầu tư và giá đất trong nhiều năm tới. Vấn đề không còn là “có nên làm hay không”, mà là Gia Lai tổ chức thực hiện thế nào để người dân thấy mình là chủ thể của phát triển, chứ không phải chỉ là đối tượng bị thu hồi đất.
Bức tranh quy hoạch: giao thông, khu tái định cư và cụm công nghiệp nối chuỗi
Ngày 30/9, HĐND tỉnh khóa XIII đã thông qua danh mục 178 công trình, dự án cần thu hồi đất trong năm 2026, với diện tích dự kiến hơn 1.375 ha. Danh mục này bao trùm hầu hết các trụ cột phát triển: giao thông, khu tái định cư, hạ tầng cụm công nghiệp, khu đô thị, du lịch, y tế, trường học, thủy lợi và các công trình dân sinh. Về giao thông, nổi bật là Khu tái định cư Nhơn Khánh phục vụ giải phóng mặt bằng tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam qua địa bàn tỉnh và tuyến đường kết nối cao tốc Bắc – Nam với Khu công nghiệp Hoài Mỹ. Đây là lựa chọn mang tính “đi trước một bước”: Gia Lai coi hạ tầng liên vùng là xương sống, còn khu tái định cư và cụm công nghiệp là mắt xích để hút dân cư, doanh nghiệp bám theo trục giao thông mới.
Cụm công nghiệp và đại dự án hơn 300 ha: tham vọng bứt phá vùng ven
Trong nhóm hạ tầng cụm công nghiệp, nhiều dự án có quy mô 70–75 ha như Cụm công nghiệp Song An 1, Canh Hiển, Canh Hiệp, Canh Hiệp 1, Mang Yang số 2 hay An Lương. Đây là thông điệp rõ ràng: Gia Lai muốn dịch chuyển từ kinh tế nông nghiệp sang nền kinh tế có nền tảng sản xuất – công nghiệp phân tán, bám theo hệ thống giao thông mới. Đáng chú ý nhất là dự án Khu văn hóa, thể dục thể thao, vui chơi, giải trí kết hợp thương mại dịch vụ, du lịch 1 tại xã Cát Tiến, với diện tích thu hồi lên tới 308,2 ha. Một dự án du lịch – dịch vụ quy mô trên 300 ha cho thấy tham vọng biến vùng ven thành cực tăng trưởng mới. Nếu triển khai tốt, đây có thể là “máy hút” khách, lao động và đầu tư; ngược lại, nếu chậm tiến độ hoặc quy hoạch rời rạc, nguy cơ bỏ hoang đất sau thu hồi là rất đáng lo.
Khu tái định cư, công trình dân sinh: thước đo công bằng của phát triển
Danh mục thu hồi đất không chỉ dành cho các dự án lớn mà còn bao gồm hàng loạt khu tái định cư và công trình dân sinh. Khu tái định cư Bang Bang phục vụ giải phóng mặt bằng Khu công nghiệp Hoài Mỹ, Khu tái định cư Nhơn Khánh hay Khu tái định cư Tân Thanh cho thấy tỉnh buộc phải tính chỗ ở mới cho người dân trước khi dỡ bỏ chỗ ở cũ. Bên cạnh đó là các dự án trường học, thủy lợi, giao thông cơ sở và trạm y tế xã Ia Tôr nằm trong chương trình đầu tư 25 trạm y tế vùng biên và đặc biệt khó khăn. Đây là điểm cộng: phát triển kinh tế xã hội không chỉ nằm trên giấy quy hoạch, mà gắn với các dịch vụ thiết yếu. Tuy vậy, mọi khu tái định cư chỉ có ý nghĩa khi hạ tầng, việc làm, sinh kế được chuẩn bị đồng bộ; nếu không, người dân sẽ chịu “cú sốc kép”: mất đất cũ, không sống nổi ở nơi mới.
Giá đất, pháp lý và bài toán thực thi: phát triển không được để ai ở lại phía sau
Danh mục thu hồi đất được lập theo Điều 79 Luật Đất đai 2024, mục tiêu là tăng cường quản lý, dùng đất tiết kiệm và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội địa phương. HĐND tỉnh cũng thông qua hệ số điều chỉnh mức biến động thị trường giá đất với biên K tối đa 3,5 và tối thiểu 0,8, áp dụng cho tất cả các loại đất từ ngày 10/10/2026. Quyết định này sẽ tác động trực tiếp đến bồi thường, hỗ trợ và cả chi phí đầu tư của doanh nghiệp. UBND tỉnh được giao trách nhiệm tổ chức triển khai, bảo đảm thông tin, số liệu và trình tự thủ tục khi thu hồi đất, trong khi HĐND và các đại biểu giám sát thực hiện. Hướng đi hiện nay có logic: thu hồi đất Gia Lai gắn với phát triển hạ tầng, cụm công nghiệp và khu tái định cư. Nhưng để chương trình này trở thành cú hích chứ không là nguồn bất ổn, tỉnh buộc phải đặt nguyên tắc: minh bạch, đối thoại với người dân và không để bất kỳ cộng đồng nào bị bỏ quên sau các nghị quyết phát triển.
