Phòng bệnh truyền nhiễm trường học phải là ưu tiên số một khi chuẩn bị năm học mới
Phòng bệnh truyền nhiễm trường học là tập hợp các biện pháp vệ sinh, giám sát và can thiệp y tế nhằm ngăn chặn mầm bệnh lây lan trong lớp học, ký túc xá và khuôn viên trường, bảo vệ sức khỏe học sinh, giáo viên và cộng đồng xung quanh một cách chủ động ngay từ trước khi năm học mới bắt đầu.
Nếu trước đây, “chuẩn bị năm học mới” chủ yếu đồng nghĩa với chỉnh trang cơ sở vật chất, xếp thời khóa biểu, thì hiện nay, trọng tâm phải dịch chuyển sang phòng bệnh truyền nhiễm chủ động. Trẻ trở lại lớp, tiếp xúc tập trung khiến nguy cơ lây truyền bệnh tăng rõ rệt. Bệnh tay chân miệng lưu hành quanh năm nhưng bùng tăng vào tháng 9–10, trùng thời điểm khai giảng. Không kiểm soát từ đầu, trường học sẽ trở thành “điểm nóng lây nhiễm”, kéo theo áp lực cho hệ thống y tế và phụ huynh. Quan điểm “đợi có dịch rồi mới xử lý” là lỗi thời; bảo vệ sức khỏe học sinh phải bắt đầu từ khâu chuẩn bị, chứ không phải từ khi bệnh đã gõ cửa từng lớp học.
Tay chân miệng ở trẻ nhỏ: mối đe dọa đang “gõ cửa” lớp học
Tay chân miệng trẻ em không còn là chuyện lẻ tẻ trong vài gia đình mà đang là bài toán y tế công cộng. Đây là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus, lây qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp, rất phổ biến ở trẻ nhỏ và lây lan nhanh trong nhà trẻ, trường mầm non. Ngành y tế ghi nhận gần 100.000 ca tay chân miệng trong 8,5 tháng đầu năm, cao gấp 2,5 lần cùng kỳ. Tại Hà Nội, hơn 4.700 trẻ đã mắc bệnh tay chân miệng từ đầu năm đến nay. Những con số này không chỉ đáng lo, mà là lời cảnh báo rằng nếu trường học và phụ huynh tiếp tục chủ quan, dịch hoàn toàn có thể bùng phát mạnh ngay đầu năm học. Bệnh có thể phòng bằng các biện pháp vệ sinh đơn giản thực hiện thường xuyên tại gia đình và trường học, nhưng điều kiện là các biện pháp đó phải được thực hiện nghiêm túc, không làm đối phó.
Ngành y tế và giáo dục: đã chủ động hơn, nhưng chưa đủ nếu nhà trường và phụ huynh đứng ngoài cuộc
Trước thời điểm khai giảng, sự phối hợp giữa ngành y tế và ngành giáo dục được đẩy mạnh để tăng cường giải pháp phòng chống bệnh truyền nhiễm trong môi trường học đường. Ở Hà Nội, bác sĩ thăm khám, nhắc phụ huynh chủ động phòng bệnh cho trẻ, đồng thời yêu cầu các đơn vị tăng cường giám sát, xử lý bệnh truyền nhiễm, phát hiện sớm ca mắc và ổ dịch, quản lý sức khỏe trẻ mắc tay chân miệng và người tiếp xúc. Bộ Y tế đã gửi văn bản đề nghị tăng cường đồng bộ biện pháp phòng chống dịch trong trường học và dự báo số ca tay chân miệng còn tiếp tục gia tăng. Đây là bước chuyển đúng hướng từ chữa bệnh sang phòng bệnh từ sớm, từ xa. Tuy nhiên, nếu hiệu trưởng xem đây là “việc của ngành y tế” còn phụ huynh phó thác hết cho nhà trường, mọi nỗ lực sẽ bị bẻ gãy ngay từ những lỗ hổng nhỏ: một lớp học bẩn, một lần cho trẻ đi học khi đang sốt.
Những việc nhà trường cần làm ngay để bảo vệ sức khỏe học sinh
Sẵn sàng cho năm học mới không chỉ là sơn sửa phòng học; đó là quá trình “làm sạch” toàn bộ môi trường trường học, cả hữu hình lẫn vô hình. Nhiều trường đã tổ chức tổng vệ sinh khuôn viên, lớp học, phân công rõ trách nhiệm cho từng giáo viên, nhân viên. Đồ dùng, đồ chơi, bề mặt thường xuyên tiếp xúc được vệ sinh, khử khuẩn bằng Cloramin B theo quy định để bảo đảm môi trường an toàn cho trẻ. Trường học cũng phải triệt phá vật dụng chứa nước không cần thiết để hạn chế muỗi truyền sốt xuất huyết, phối hợp phun hóa chất diệt muỗi tại khu vực nguy cơ cao. Việc lau chùi lớp hằng ngày, làm sạch định kỳ các bề mặt, tuân thủ hướng dẫn phòng dịch của cơ quan y tế phải trở thành nề nếp. Nếu hiệu trưởng không đặt tiêu chuẩn vệ sinh lên cùng mức với chất lượng dạy học, khái niệm “trường học an toàn” chỉ là khẩu hiệu.
Một điểm then chốt là giám sát sức khỏe hằng ngày. Nhà trường cần xây dựng quy trình: quan sát triệu chứng, báo ngay cho y tế, liên hệ phụ huynh khi trẻ sốt, nổi ban, đau họng. Việc để trẻ ốm tiếp tục ở lớp đồng nghĩa chấp nhận cho mầm bệnh đi khắp trường. Việc bảo vệ sức khỏe cho học sinh không thể chỉ đợi đến khi dịch bệnh xuất hiện mới triển khai; nó phải bắt đầu từ những hành động nhỏ mỗi ngày trong từng lớp học.
Gia đình: mắt xích không thể thiếu trong chuỗi phòng bệnh tay chân miệng và sốt xuất huyết
Nhiều phụ huynh vẫn vô thức nghĩ rằng “đã đến trường thì trường phải lo sức khỏe”, trong khi nhà trường chỉ kiểm soát được một nửa thời gian của trẻ. Phòng bệnh từ sớm, phát hiện dấu hiệu bất thường kịp thời và xử trí đúng cách sẽ giúp bảo vệ sức khỏe trẻ và hạn chế nguy cơ dịch lan rộng. Gia đình phải thực hiện “3 sạch”: ăn uống sạch, ở sạch và bàn tay sạch; thường xuyên vệ sinh, khử khuẩn đồ chơi, bề mặt tiếp xúc, hướng dẫn trẻ rửa tay đúng cách, theo dõi sức khỏe hằng ngày. Khi trẻ có triệu chứng sốt, phát ban, nổi mụn nước, phụ huynh cần cho trẻ nghỉ học, thông báo cho giáo viên và đưa đến cơ sở y tế, thay vì cố cho đi học để “khỏi mất buổi”. Cục Phòng bệnh kêu gọi người dân không chủ quan, chủ động thực hiện biện pháp phòng bệnh để bảo vệ sức khỏe trẻ và cộng đồng. Đây không phải lời nhắc chung chung, mà là trách nhiệm cụ thể đặt lên từng gia đình.
