Việt Nam vươn lên dẫn đầu: Con số 6,2% nói gì?
Tăng trưởng kinh tế Việt Nam được dự báo đạt mức bình quân 6,2% mỗi năm trong giai đoạn 10 năm kết thúc vào năm 2035, cao nhất trong sáu nền kinh tế lớn Đông Nam Á và vượt 1,4 điểm phần trăm so với mức trung bình khu vực, phản ánh sự kết hợp giữa xuất khẩu sản xuất, đầu tư nước ngoài và xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng vào Việt Nam.
Điểm đáng chú ý nhất không phải ở chỗ Việt Nam đứng số một khu vực, mà ở chỗ vị thế này được dự báo kéo dài trong cả một thập kỷ. Báo cáo do Bain & Company, một ngân hàng lớn và một hãng tư vấn chính sách công bố ngày 16/9 cho thấy sáu nền kinh tế lớn Đông Nam Á chỉ đạt trung bình 4,8% mỗi năm, trong khi Việt Nam được dự báo 6,2%/năm. "Mức tăng trưởng dự báo của Việt Nam cao hơn 1,4 điểm phần trăm so với mức bình quân của cả nhóm" là một cảnh báo tích cực: nếu Việt Nam giữ được nhịp này, khoảng cách với các nước đi trước sẽ dần thu hẹp, nhưng nếu hụt hơi, lợi thế hiện tại sẽ nhanh chóng bị bào mòn.
Bức tranh Đông Nam Á đến 2035: Sân chơi chung nhưng tốc độ khác nhau
Tầm nhìn Đông Nam Á 2035 là một khu vực vừa tăng trưởng nhanh, vừa phân hóa sâu. Sáu nền kinh tế lớn được dự báo tăng trưởng bình quân 4,8%/năm trong giai đoạn 10 năm đến 2035, bất chấp bất ổn của kinh tế toàn cầu. Nhưng bên trong con số trung bình đó, Việt Nam, Philippines, Indonesia, Malaysia, Singapore và Thái Lan đi ở những tốc độ rất khác nhau.
Philippines được dự báo tăng trưởng 5,8%/năm, Indonesia 5,4%, Malaysia 4,3%, trong khi Singapore và Thái Lan chỉ lần lượt 2,7% và 2,2%/năm. Sự phân hóa này nói lên hai điều. Thứ nhất, cơ hội tăng trưởng đang nghiêng về những nền kinh tế có khả năng mở rộng xuất khẩu sản xuất và cải thiện năng lực thực thi chính sách. Thứ hai, khoảng cách nội khối sẽ tạo áp lực hợp tác lẫn cạnh tranh, nhất là khi một số nước tăng trưởng thấp đối mặt nguy cơ bị bỏ lại phía sau trong cuộc tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Triển vọng Đông Nam Á 2035 vì thế không chỉ là câu chuyện tổng cầu khu vực, mà là bài toán ai chiếm được vị trí trung tâm trong mạng lưới sản xuất mới.
Xuất khẩu sản xuất và FDI: Hai động cơ kéo Việt Nam về phía trước
Nếu phải chọn hai động lực cốt lõi cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn tới, đó sẽ là xuất khẩu sản xuất và đầu tư nước ngoài. Báo cáo cho biết trong các năm 2024–2025, Việt Nam cùng Malaysia và Singapore đã tăng trưởng vượt kỳ vọng, được hỗ trợ bởi nhu cầu chip bán dẫn phục vụ trí tuệ nhân tạo, xuất khẩu hàng hóa sản xuất và đà tăng đầu tư. Đây không còn là câu chuyện lao động giá rẻ, mà là sự dịch chuyển chất lượng cao trong chuỗi giá trị.
Về FDI, khu vực đang hình thành một trục phân bổ vốn mới. Singapore hiện thu hút hơn 60% tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Đông Nam Á và được xem là trung tâm vốn cấp khu vực. Đồng thời, quốc đảo này lại là nguồn FDI lớn nhất vào Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam. Nói cách khác, một phần quan trọng của đầu tư nước ngoài vào Việt Nam là kết quả của việc các tập đoàn dùng Singapore làm bệ phóng. Đây là lợi thế nhưng cũng là rủi ro: Việt Nam phải chứng minh mình đủ hấp dẫn để dòng vốn không chỉ đi qua mà còn ở lại, gắn với xuất khẩu sản xuất, công nghệ và việc làm lâu dài.
Dịch chuyển sản xuất và chuỗi cung ứng: Cửa sổ cơ hội nhưng không mở mãi
Bối cảnh địa chính trị biến động và nhu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng đang tạo ra một đợt dịch chuyển sản xuất lớn trong khu vực. Báo cáo nhấn mạnh những nền kinh tế có khả năng thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng sẽ nắm lợi thế tăng trưởng. Việt Nam rõ ràng nằm trong nhóm hưởng lợi, nhờ kết hợp giữa lực lượng lao động trẻ, vị trí địa lý thuận lợi và kinh nghiệm thu hút các tập đoàn sản xuất toàn cầu.
Tuy vậy, cửa sổ cơ hội này không dành riêng cho Việt Nam. Indonesia đang hút vốn vào các chuỗi cung ứng nickel và pin xe điện, trong khi Malaysia tăng hiện diện trong các lĩnh vực AI, hạ tầng điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu. Nếu Việt Nam chỉ dừng ở lắp ráp và xuất khẩu sản xuất cơ bản, lợi thế sẽ mỏng dần khi các nước khác đẩy nhanh cải cách, còn các tập đoàn đa quốc gia tiếp tục phân tán rủi ro. Để duy trì mức 6,2%/năm, Việt Nam phải đi từ “công xưởng” sang “trung tâm sản xuất và dịch vụ”, gắn FDI với chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và nâng cấp chuỗi giá trị.
Vị thế mới trong khu vực và bài toán chiến lược dài hạn
Triển vọng tăng trưởng 6,2%/năm đặt Việt Nam vào vị trí nổi bật trong bức tranh Đông Nam Á, nhưng cũng kéo theo trách nhiệm chiến lược. Tăng trưởng của Singapore được chính lãnh đạo nước này nhấn mạnh là gắn với sự thịnh vượng chung của khu vực, khi quốc đảo vừa là nơi thu hút FDI, vừa là nguồn vốn lớn nhất vào các nước láng giềng, trong đó có Việt Nam. Điều đó cho thấy tăng trưởng của Việt Nam không thể tách rời cấu trúc liên kết khu vực, từ vốn, công nghệ đến năng lượng.
Nhìn xa hơn, các sáng kiến như Lưới điện ASEAN dự kiến được hiện thực hóa vào năm 2045 báo hiệu một giai đoạn hội nhập sâu hơn, nơi trao đổi điện sạch và kết nối hạ tầng trở thành nền tảng hợp tác mới. Singapore sẽ giữ vai trò Chủ tịch ASEAN vào năm 2027, tiếp tục thúc đẩy vai trò trung tâm và sự đoàn kết khu vực. Với Việt Nam, thông điệp rõ ràng là: hoặc tận dụng giai đoạn vàng của dịch chuyển sản xuất và đầu tư nước ngoài để nâng cấp mô hình tăng trưởng, hoặc chấp nhận bị mắc kẹt ở vị thế nền kinh tế gia công, dễ tổn thương trước mọi cú sốc. Con số 6,2% không phải là bảo chứng, mà là mục tiêu cần được bảo vệ bằng cải cách thể chế, nâng cao năng lực thực thi và chiến lược hội nhập thông minh.
