Metro số 2 và bức tranh giao thông mới ở trung tâm TP.HCM
Điều chỉnh giao thông phục vụ Metro số 2 TP.HCM là việc thành phố tổ chức lại hướng lưu thông, rào chắn từng phần mặt đường và áp dụng các lộ trình thay thế trong suốt hơn 40 tháng thi công hạ tầng để vừa xây dựng tuyến đường sắt đô thị, vừa duy trì khả năng lưu thông chấp nhận được cho người dân ở khu vực trung tâm và các cửa ngõ quan trọng. Metro số 2 TP.HCM tuyến Bến Thành – Tham Lương buộc thành phố bước vào giai đoạn “phẫu thuật giao thông” kéo dài. Từ giữa tháng 9, hai trục huyết mạch Cách Mạng Tháng Tám và Nguyễn Thị Minh Khai chuyển sang lưu thông một chiều khoảng 40 tháng để thi công ga Tao Đàn (ST2) và ga Bảy Hiền (ST7). Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật mà là sự thay đổi thói quen di chuyển của hàng chục nghìn người mỗi ngày, kéo theo nguy cơ ùn tắc trung tâm thành phố nếu thiếu chiến lược điều tiết đủ tầm.
Những nút thắt mới: CMT8, Nguyễn Thị Minh Khai, Trường Chinh chịu áp lực
Cốt lõi của đợt điều chỉnh giao thông lần này là biến nhiều tuyến quen thuộc thành các “công trường mở”. Đường Cách Mạng Tháng Tám đoạn từ Nguyễn Du đến Nguyễn Thị Minh Khai dài khoảng 350m được tổ chức một chiều hướng Nguyễn Du → Nguyễn Thị Minh Khai, trong khi đường Nguyễn Thị Minh Khai đoạn từ Cao Thắng đến Huyền Trân Công Chúa dài khoảng 1,5km cũng chuyển sang một chiều. Điều đó đồng nghĩa mọi sai sót nhỏ trong phân luồng có thể khuếch đại thành ùn tắc trung tâm thành phố. Ở phía Tây, đường Trường Chinh tại ga Bà Quẹo bị rào chắn một phần lòng đường, kèm theo việc cấm ôtô trên Tân Kỳ Tân Quý theo hướng Cộng Hòa → Lê Trọng Tấn và trên Huỳnh Văn Gấm theo hướng Tân Kỳ Tân Quý → Hồ Đắc Di. Thực tế đã cho thấy xe máy, ôtô nối dài, di chuyển chậm trên Trường Chinh, đặc biệt tại khu vực giao với Cộng Hòa.
Giải pháp hiện tại: lộ trình thay thế có đủ cứu giao thông đô thị?
Về lý thuyết, thành phố không thiếu các lộ trình thay thế để giảm áp lực cho các tuyến đang thi công. Ở khu vực Tao Đàn, phương tiện đi ngược hướng một chiều trên Cách Mạng Tháng Tám được khuyến cáo đi theo vòng Cách Mạng Tháng Tám → Nguyễn Thị Minh Khai → Huyền Trân Công Chúa → Thủ Khoa Huân → Lê Thánh Tôn → Phạm Hồng Thái → Cách Mạng Tháng Tám. Ở ga Bà Quẹo, Sở Xây dựng khuyến khích dòng xe từ An Sương đi trung tâm chuyển hướng qua hai lộ trình vòng bằng Trường Chinh – Chế Lan Viên – Nguyễn Hữu Dật – Lê Trọng Tấn – Tân Kỳ Tân Quý hoặc Trường Chinh – Hồ Đắc Di – Huỳnh Văn Gấm – Tân Kỳ Tân Quý. Đây là những giải pháp “giảm sốc” tức thời, nhưng lại đặt thêm gánh nặng lên các trục Cộng Hòa, Lê Trọng Tấn và hệ thống hẻm vốn đã chật hẹp. Việc hạn chế ôtô trên Tân Kỳ Tân Quý khiến một phần dòng xe dồn về Cộng Hòa và Trường Chinh, gia tăng áp lực giao thông rõ rệt.
40 tháng thử thách: Giảm ùn tắc phải dựa vào dữ liệu và kỷ luật người tham gia
Mấu chốt của 40 tháng thi công hạ tầng metro số 2 TP.HCM không phải chỉ là rào chắn ở đâu, mà là thành phố quản lý được hành vi tham gia giao thông ra sao. Tại ga Bảy Hiền, trong thời gian chiếm dụng mặt đường tới 1.257 ngày, xe từ Trường Chinh không được đi thẳng sang Cách Mạng Tháng Tám mà buộc rẽ phải Lý Thường Kiệt hoặc rẽ trái Hoàng Văn Thụ; xe từ Cách Mạng Tháng Tám tới nút giao cũng bắt buộc rẽ phải vào Hoàng Văn Thụ. Nếu người dân không tuân thủ, mọi phương án điều chỉnh giao thông đều vô nghĩa. Theo phương án hiện nay, cơ quan chức năng sẽ theo dõi sát diễn biến giao thông qua camera, lưu lượng thực tế và điều chỉnh phân luồng nếu phát sinh ùn tắc cục bộ hoặc điểm xung đột mới. Đây là hướng tiếp cận đúng, nhưng cần đi kèm chế tài xử phạt nghiêm, tăng cường hướng dẫn hiện trường và cập nhật thông tin kịp thời để người dân chủ động đổi lộ trình.
Điều chỉnh giao thông là “giá phải trả” cho metro, nhưng không thể phó mặc người dân
Metro số 2 là dự án hạ tầng quan trọng, nên việc rào chắn nhiều tuyến đường trung tâm và chuyển một chiều là điều không tránh khỏi. Vấn đề là trong hơn 3 năm tổ chức thi công ga Tao Đàn với 5 giai đoạn chiếm dụng mặt đường, thành phố phải chứng minh rằng chi phí ùn tắc mà người dân đang chịu không bị kéo dài một cách vô lý. “Nhà ga Tao Đàn trên đường Cách Mạng Tháng Tám dự kiến thi công trong 1.219 ngày, được chia thành 5 giai đoạn tổ chức giao thông” – con số này chỉ chấp nhận được nếu từng giai đoạn được rút gọn khi có điều kiện. Thành phố đã yêu cầu chủ đầu tư rà soát, chọn phương án thi công tối ưu để rút ngắn thời gian chiếm dụng đường giao thông. Phần còn lại thuộc về người dân: hạn chế dùng ôtô cá nhân, ưu tiên phương tiện công cộng, chia sẻ lộ trình và thời gian di chuyển linh hoạt. Nếu cả hai phía cùng thay đổi, ùn tắc trung tâm thành phố có thể được giữ ở mức chịu đựng được, để khi metro số 2 vận hành, thành phố bước sang một kỷ nguyên giao thông khác văn minh hơn.
