Quan hệ Việt-Thái 50 năm: từ ngoại giao nhà nước đến ngoại giao học thuật
Quan hệ Việt-Thái 50 năm là cột mốc cho thấy ngoại giao giữa hai nước đã vượt ra ngoài các hiệp định chính phủ, dựa ngày càng nhiều vào hợp tác giáo dục, giao lưu văn hóa và trao đổi học thuật ngoại giao giữa các trường đại học, nhà nghiên cứu và thế hệ trẻ. Năm 2026 được xem là năm bản lề khi hai quốc gia chính thức kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1976-2026), với chuỗi sự kiện trọng điểm diễn ra tại Bangkok và Udon Thani nhằm hướng tới nâng cấp quan hệ lên “Đối tác chiến lược toàn diện”. Cách hai bên lựa chọn kỷ niệm – bằng hội thảo khoa học quốc tế, xuất bản sách chung và lễ hội văn hóa – nói nhiều hơn mọi thông cáo chung: trung tâm của hợp tác nay là con người, tri thức và bản sắc.
Hội thảo Thammasat: học thuật trở thành mặt trận ngoại giao mới
Tại cơ sở Tha Prachan ở Bangkok, hội thảo khoa học quốc tế “5 thập kỷ Quan hệ Ngoại giao Thái Lan - Việt Nam: Lịch sử, Xã hội, Văn hóa và Hợp tác” đã diễn ra với quy mô lớn, quy tụ lãnh đạo ngoại giao hai nước cùng nhiều học giả hàng đầu. Trọng tâm không phải là diễn văn nghi thức, mà là 4 phiên thảo luận chuyên đề sâu về lịch sử, xã hội, ngôn ngữ, tôn giáo và các cộng đồng xuyên quốc gia. Quan điểm đáng chú ý được nhấn mạnh là quan hệ ngoại giao không thể chỉ dựa vào văn kiện mà được duy trì bằng “các tương tác hàng ngày của người dân, cộng đồng, nhà nghiên cứu và sinh viên”. Nói cách khác, hợp tác giáo dục Thái Lan với phía Việt Nam đang giữ vai trò định hình tầng nền lâu dài cho quan hệ chính trị.
Nghiên cứu chung và xuất bản: viết lại câu chuyện láng giềng bằng ngôn ngữ học thuật
Nhân dịp kỷ niệm, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc ĐHQGHN (VNU-USSH) và Đại học Thammasat ra mắt cuốn sách “Five Decades of Thailand-Vietnam Diplomatic Relations: History, Society, Culture, and Cooperation, 1976-2026”, kết quả của hai năm hợp tác biên soạn giữa các học giả hai nước. Đây không chỉ là ấn phẩm kỷ niệm mà là nỗ lực hệ thống lại lịch sử, văn hóa và chính trị để thế hệ trẻ hiểu nhau hơn và xích lại gần nhau hơn trong bối cảnh hội nhập khu vực sâu rộng. Song song, các định hướng mới được đặt ra: nghiên cứu chính sách ngôn ngữ, di cư, cộng đồng xuyên quốc gia, bảo tồn di sản văn hóa số và mở rộng chương trình giảng dạy tiếng Thái cho sinh viên Việt Nam cũng như tiếng Việt cho người Thái. Nếu làm tới nơi tới chốn, đây sẽ là nền tảng tri thức chung cho quan hệ Việt-Thái 50 năm tiếp theo.
Lễ hội văn hóa và thư viện Việt Nam: khi cộng đồng gốc Việt thành cầu nối khu vực
Nếu Bangkok thể hiện sức mạnh của trao đổi học thuật ngoại giao, thì Udon Thani lại cho thấy chiều sâu của lễ hội văn hóa Đông Nam Á. Lễ hội Văn hóa Việt Nam – Thái Lan tại đây gắn với Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và cộng đồng người gốc Việt đông đảo, nơi 3/4 số trường trung học trong khu vực đưa tiếng Việt vào giảng dạy như ngoại ngữ (32/41 trường). Một điểm nhấn mang tính biểu tượng là Lễ khai mạc Thư viện Việt Nam tại Trung tâm Việt Nam học – thư viện Việt Nam đầu tiên ngoài lãnh thổ quốc gia. Cùng lúc, 4 biên bản hợp tác được ký giữa Đại học Hoàng gia Udonthanee với các đối tác Việt Nam trong lĩnh vực học thuật, xuất bản, nghệ thuật biểu diễn và di sản tiếng Việt. Nhiều hoạt động như vậy góp phần lan tỏa ngôn ngữ, văn hóa Việt ra khu vực, đồng thời làm phong phú không gian văn hóa Thái Lan.
Từ TikTok đến MOU: thế hệ trẻ và tương lai quan hệ Việt-Thái
Điểm khác biệt của dịp kỷ niệm này là cách hai nước “giao quyền” cho giới trẻ. Cuộc thi sáng tạo video “Tik Tok 2026: Thailand-Vietnam 50 Years of Friendship” đã thu hút đông đảo sinh viên, biến nền tảng số thành không gian kể chuyện hữu nghị hiện đại. Song song, các đoàn công tác học thuật của VNU-USSH làm việc với Đại học Hoàng gia Udonthanee và các cơ sở khác để hỗ trợ chuyên môn cho Trung tâm Việt Nam học và mở rộng mạng lưới hợp tác. Thành công của hội thảo và lễ hội năm nay được đánh giá sẽ tạo đà cho nhiều sáng kiến hợp tác đột phá, góp phần xây dựng một cộng đồng Đông Nam Á hòa bình, gắn kết, tôn trọng văn hóa lẫn nhau. Bài kiểm tra cho 50 năm tới sẽ không nằm trên bàn đàm phán, mà nằm trong lớp học, sân khấu và các không gian số nơi thanh niên hai nước cùng xuất hiện.
