Xóa nhà tạm dột nát Lạng Sơn: một chương trình an sinh nhưng mang tính hạ tầng
Chương trình xóa nhà tạm dột nát Lạng Sơn là kế hoạch hỗ trợ xây mới và sửa chữa nhà ở cho những hộ dân có điều kiện kinh tế, xã hội khó khăn, nhằm thay thế các căn nhà xuống cấp, bị ảnh hưởng thiên tai, đáp ứng nhu cầu an cư tối thiểu, đồng thời từng bước cải thiện diện mạo hạ tầng xã hội và thu hẹp khoảng cách bất bình đẳng về chỗ ở giữa các nhóm dân cư. Qua rà soát, Ban Chỉ đạo triển khai xóa nhà tạm, nhà dột nát của tỉnh cho biết có 747 hộ đủ điều kiện, có nhu cầu được hỗ trợ xây mới, sửa chữa nhà ở trong năm 2026. Trong số này, 520 căn sẽ xây mới, 227 căn được sửa chữa. Con số không lớn so với tổng toàn tỉnh, nhưng đủ để thấy tỉnh đang coi nhà ở là hạ tầng xã hội cần đầu tư chứ không chỉ là chuyện từng hộ tự lo. Điểm đáng nói là chương trình được xem như bước tiếp nối của giai đoạn 2024-2025, cho thấy quyết tâm đi đến cùng thay vì làm phong trào ngắn hạn.
Hỗ trợ xây dựng nhà: chọn đúng nhóm yếu thế hay chỉ giải quyết phần ngọn?
Nhìn vào cấu trúc đối tượng được hỗ trợ xây dựng nhà, dễ thấy chương trình bám sát các nhóm yếu thế, nhưng vẫn còn câu hỏi về chiều sâu an sinh. Tỉnh thống kê có 72 căn nhà nằm trong khu vực bị ảnh hưởng bởi thiên tai, biến đổi khí hậu và các trường hợp khác hư hỏng nặng cần khắc phục ngay. Bên cạnh đó là 44 hộ nghèo, cận nghèo, mới thoát nghèo có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, không có vốn đối ứng. Đây là những nhóm gần như không thể tự nâng cấp nhà ở nếu không có hỗ trợ trực tiếp. Nội dung hỗ trợ không chỉ xóa nhà tạm, dột nát Lạng Sơn mà còn là cách bảo vệ thành quả giảm nghèo, tránh tình trạng tái nghèo sau thiên tai. Tuy vậy, nếu chỉ quan tâm đến các căn xuống cấp nhất mà chưa gắn với sinh kế, chương trình sẽ mới xử lý phần ngọn: nhà mới nhưng thu nhập vẫn bấp bênh, nguy cơ quay lại tình trạng tạm bợ không hẳn đã hết.
Hạ tầng xã hội và thu hút đầu tư: vì sao nâng cấp nhà ở 2026 không chỉ là chuyện phúc lợi
Nếu coi nâng cấp nhà ở 2026 chỉ là một gói hỗ trợ nhà, chúng ta sẽ bỏ lỡ ý nghĩa hạ tầng của nó. Thực tế, tỉnh đã triển khai xóa nhà tạm, nhà dột nát trên diện rộng từ giai đoạn 2024-2025, với nghị quyết đặt mục tiêu hỗ trợ 2.472 hộ; đến tháng 8/2025, báo cáo cho thấy đã khởi công, hoàn thành và đưa vào sử dụng 6.508 căn nhà. Một chương trình ở quy mô này không chỉ tác động đến từng hộ mà tạo ra sự thay đổi về mặt bằng hạ tầng xã hội: các khu dân cư không còn những dải nhà tạm xuống cấp, tăng tiêu chuẩn tối thiểu về an cư. Về dài hạn, đó là nền tảng để thu hút đầu tư, phát triển công nghiệp: doanh nghiệp không chỉ nhìn vào giao thông hay khu công nghiệp, mà còn xem lực lượng lao động có chỗ ở ổn định, môi trường sống đủ an toàn để họ gắn bó hay không. Nhà ở kiên cố vì thế trở thành một mảnh ghép trong chiến lược phát triển, chứ không phải khoản chi an sinh thuần túy.
40 tỷ đồng và bài toán huy động nguồn lực xã hội
Tổng nhu cầu kinh phí của chương trình được xác định hơn 40 tỷ đồng, dự kiến huy động từ ngân sách và nguồn xã hội hóa. Đây là con số đủ tạo sức ép lên khả năng cân đối ngân sách địa phương nhưng cũng mở ra cơ hội chứng minh vai trò của cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức đoàn thể. Tính đến 11h ngày 17/9, Quỹ xóa nhà tạm, nhà dột nát qua Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh đã tiếp nhận 16,86 tỷ đồng. Tuy nhiên, một số cơ quan, đơn vị còn chậm vận động đóng góp một ngày lương; một số tập đoàn, doanh nghiệp chưa hoàn tất khoản ủng hộ theo đăng ký. Câu chuyện không chỉ là thiếu tiền, mà là ý thức: nếu coi phát triển hạ tầng xã hội là nhiệm vụ chung, thì doanh nghiệp phải nhìn đóng góp an sinh như một phần chiến lược phát triển địa bàn họ đang kinh doanh. Ngược lại, nếu chỉ chờ ngân sách, chương trình sẽ dễ bị chậm tiến độ, kéo dài tình trạng nhà tạm dột nát Lạng Sơn thêm nhiều năm.
Mục tiêu hoàn thành 747 căn và yêu cầu minh bạch, bền vững
Theo Phó Trưởng Ban Chỉ đạo triển khai xóa nhà tạm, nhà dột nát của tỉnh, 747 nhà tạm, nhà dột sẽ được thực hiện và hoàn thành trước ngày 31/12; các trường hợp chưa đăng ký trong năm nay sẽ tiếp tục được xã, phường rà soát, theo dõi và báo cáo để có phương án xử lý. Đây là một mốc thời gian rõ ràng, tạo áp lực phải giải ngân, thi công, nghiệm thu đúng tiến độ. Nhưng để mục tiêu về đích không chỉ là báo cáo hoàn thành, chương trình cần được giám sát minh bạch: ai được chọn, chất lượng nhà ra sao, có thực sự xóa được tình trạng dột nát hay chỉ sửa chữa hình thức. Quan trọng hơn, hỗ trợ nhà ở phải gắn với chiến lược phát triển hạ tầng xã hội dài hạn: quy hoạch khu dân cư, kết nối giao thông, dịch vụ công cơ bản. Khi nhà mới đứng vững trong một không gian sống tốt hơn, chất lượng cuộc sống cộng đồng địa phương mới được nâng lên thực sự, và chương trình xóa nhà tạm không bị nhìn như một dự án ngắn hạn, mang tính phong trào.
