Từ “thành phố di sản” đến tham vọng đô thị sinh thái quy mô lớn
Dự án đô thị Huế hiện tập trung vào hai trục lớn là khu sinh thái Thủy Thanh quy mô 761,55ha và khu đô thị Phú Mỹ gần 35ha, nhằm hình thành các khu dân cư, thương mại, dịch vụ đồng bộ, gắn với hạ tầng hiện đại và mục tiêu quy hoạch đô thị bền vững cho thành phố Huế trong giai đoạn mới.
Điểm quan trọng không phải là Huế có thêm bao nhiêu khu ở mới, mà là thành phố đang chủ động tái định vị mình khỏi hình ảnh một đô thị “ngủ quên bên sông Hương”. Quy hoạch phân khu Thủy Thanh với phạm vi lập quy hoạch 761,55ha thuộc các phường Thanh Thủy, Vỹ Dạ và Hương Thủy, thời hạn đến năm 2045, tầm nhìn 2065, là bước đi chiến lược để cụ thể hóa quy hoạch chung đô thị Thừa Thiên Huế. Cùng lúc, việc phát hành hồ sơ mời thầu cho khu đô thị Phú Mỹ thuộc Khu C – Đô thị mới An Vân Dương cho thấy Huế không chờ nhà đầu tư “tự đến”, mà đang chủ động sắp xếp lại không gian phát triển đô thị. Đây là quyết định mang tính định hình lại bộ mặt đô thị trong vài thập niên tới.
Khu sinh thái Thủy Thanh: Đô thị 33.000 dân đặt trên nền đồng ruộng
Khu sinh thái Thủy Thanh được định hình như “cỗ máy” thử nghiệm mô hình đô thị xanh của Huế. Phạm vi lập quy hoạch 761,55ha với dân số hiện trạng khoảng 8.000 người dự kiến tăng lên 33.000 người vào năm 2045. Theo quy hoạch, đất nhóm nhà ở chiếm 201,56ha, đất hỗn hợp nhà ở và dịch vụ 51,45ha, đất thương mại dịch vụ 43,56ha, đất khu dịch vụ – du lịch 40,78ha. Đây là cấu trúc cho thấy Huế không chỉ tạo chỗ ở, mà còn cố tình kéo dịch vụ, thương mại và du lịch vào cùng một không gian. Một câu nói đáng trích dẫn từ quy hoạch là: “Khu vực Thủy Thanh và vùng phụ cận được định hướng phát triển các khu dân cư mới, chỉnh trang khu dân cư hiện hữu với mật độ xây dựng thấp và trung bình, hạ tầng đồng bộ, hướng đến mô hình đô thị xanh, đô thị sinh thái”.
Tuy nhiên, sự đánh đổi rất rõ: đất sản xuất nông nghiệp từ 467,27ha hiện trạng giảm còn 30,07ha, đất nuôi trồng thủy sản 11,36ha sẽ không còn trong cơ cấu sử dụng đất năm 2045. Nghĩa là một vùng sản xuất truyền thống sẽ bị đô thị hóa mạnh, và nếu Huế không quản lý tốt, đô thị sinh thái trên giấy có thể biến thành những khu nhà dày đặc, đứt gãy với ký ức đồng ruộng. Việc tổ chức ba đơn vị ở A, B, C – trong đó khu B tập trung chỉnh trang đô thị, khai thác giá trị cầu ngói Thanh Toàn và cảnh quan để phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản – là cơ hội hiếm để chứng minh rằng phát triển hạ tầng Huế có thể đi cùng bảo tồn, thay vì “xóa trắng rồi xây mới”.
Hạ tầng và giao thông: Huế đặt cược vào trục Tố Hữu và đường sắt đô thị
Điểm táo bạo nhất trong quy hoạch Thủy Thanh không nằm ở số hecta hay tầng cao, mà ở cách Huế đang vẽ lại mạng lưới hạ tầng giao thông. Đường Tố Hữu nối dài đi sân bay quốc tế Phú Bài và tuyến kết nối trung tâm thành phố đi Phú Hồ, Phú Vang được quy hoạch với lộ giới 60m; trục chính đô thị rộng 56m, các tuyến còn lại từ 50m đến 13,5m. Quan trọng hơn, quy hoạch bố trí tuyến đường sắt đô thị và nhà ga trên cao giữa dải phân cách đường Tố Hữu nối dài đi sân bay Phú Bài. Điều này cho thấy phát triển hạ tầng Huế đang dịch chuyển từ tư duy “mở thêm vài con đường” sang tư duy mạng lưới giao thông công cộng, một bước đi mà nhiều địa phương khác vẫn còn lưỡng lự.
Về mặt môi trường, đồ án yêu cầu xây dựng, nạo vét kênh, mương, lòng sông và mở rộng hành lang xanh để tăng khả năng thoát lũ, đồng thời định hướng khu vực ven sông Như Ý và vùng thấp trũng dưới 1m làm vùng đệm xanh, hạn chế xây dựng mật độ cao. Đây là biểu hiện cụ thể của tư duy quy hoạch đô thị bền vững: chấp nhận “hy sinh” một phần quỹ đất xây dựng để đổi lại an toàn lũ và không gian sinh thái. Tuy nhiên, thách thức nằm ở chỗ: liệu trong áp lực tăng dân số lên 33.000 người, Huế có đủ kỷ luật để giữ nguyên những vùng đệm này, hay rồi chúng cũng sẽ bị “xẻ lô” khi giá đất tăng? Nếu không có cơ chế kiểm soát chặt, nguyên tắc tốt rất dễ bị phá vỡ trong thực thi.
Khu đô thị Phú Mỹ: Miếng ghép chiến lược trong đô thị mới An Vân Dương
Nếu Thủy Thanh là sân chơi lớn cho một đô thị sinh thái ven sông thì khu đô thị Phú Mỹ là miếng ghép quan trọng trong bức tranh đô thị mới An Vân Dương. Dự án được UBND TP Huế chấp thuận chủ trương đầu tư tại Quyết định số 3678/QĐ-UBND ngày 3/12/2025, do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng và phát triển đô thị TP Huế vừa phát hành hồ sơ mời thầu lựa chọn nhà đầu tư. Quy mô diện tích sử dụng đất khoảng 34,66ha, với tổng vốn đầu tư sơ bộ khoảng 3.046 tỷ đồng, trong đó chi phí thực hiện dự án khoảng 2.923,8 tỷ và chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 122,36 tỷ đồng. Đây là con số cho thấy Huế đang sẵn sàng chi ngân sách lớn cho hạ tầng đô thị mới, dù nguồn vốn thực tế sẽ đến từ nhà đầu tư.
Phú Mỹ được định hướng là khu đô thị hỗn hợp với hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và nhà ở đồng bộ, gắn với hệ thống mặt nước hiện hữu trong khu vực. Dự kiến hình thành khoảng 360 căn nhà ở thấp tầng (liền kề, biệt thự), các khu thương mại dịch vụ, bệnh viện quy mô 300 giường, công trình giáo dục, văn hóa và công viên cây xanh, phục vụ khoảng 1.400 cư dân. Đây là lời tuyên bố khá rõ ràng rằng Huế muốn thúc đẩy mô hình đô thị tích hợp – nơi cư dân có bệnh viện, trường học, công viên ngay trong nội khu – thay vì kiểu “khu ở ngủ” lệ thuộc toàn bộ vào trung tâm. Tuy nhiên, chi tiết dự án không bố trí quỹ đất nhà ở xã hội mà chuyển sang nghĩa vụ đóng tiền tương đương 20% diện tích đất ở đặt ra câu hỏi: liệu người thu nhập trung bình, thấp có chỗ đứng nào trong bức tranh đô thị mới này, hay Phú Mỹ sẽ trở thành “khu đô thị dành cho số ít”?
Hai dự án, một chiến lược: Huế có dám đi đến cùng con đường đô thị bền vững?
Khu sinh thái Thủy Thanh và khu đô thị Phú Mỹ không phải hai dự án rời rạc, mà phản ánh cùng một chiến lược: Huế muốn bước vào giai đoạn phát triển mới bằng các đô thị sinh thái, hạ tầng đồng bộ và cấu trúc dịch vụ – thương mại mạnh hơn. Khu vực Thủy Thanh hướng đến đô thị sinh thái hài hòa với cảnh quan sông Như Ý, sông Lợi Nông, sông Cùng, đồng thời khai thác di sản như cầu ngói Thanh Toàn để phát triển du lịch. Phú Mỹ thì gắn với hệ thống mặt nước An Vân Dương và một mạng lưới tiện ích y tế, giáo dục, thương mại hiện đại. Nếu được triển khai đúng tinh thần quy hoạch, đây sẽ là bước dịch chuyển rõ rệt của Huế từ một đô thị thiên về di sản sang một đô thị đa trung tâm, có năng lực cạnh tranh mới trong vùng.
Nhưng thành công hay thất bại nằm ở thực thi. Thủy Thanh chỉ thực sự là khu sinh thái khi vùng đệm xanh ven sông được giữ đúng, hệ thống thoát lũ và cao độ nền được xử lý nghiêm túc, không để “đô thị hóa” tiếp tục lấn vào những khu vực nguy cơ cao. Phú Mỹ chỉ đáng gọi là khu đô thị bền vững khi bệnh viện 300 giường, trường học, công viên cây xanh không bị thu hẹp trong quá trình triển khai, và bài toán nhà ở xã hội được giải quyết bằng những dự án khác đủ gần, đủ kết nối. Huế đang đứng trước cơ hội hiếm để chứng minh rằng quy hoạch đô thị bền vững không chỉ là khẩu hiệu trong các bản vẽ 1/2.000, mà có thể trở thành trải nghiệm sống hàng ngày của người dân – nếu thành phố kiên quyết đi đến cùng với những cam kết đã đặt ra.
