Thu nhập tăng 9,9%: tín hiệu rõ ràng của phục hồi kinh tế quý III
Thị trường lao động Việt Nam là bức tranh tổng hợp về quy mô lực lượng lao động, chất lượng việc làm, mức thu nhập và tỷ lệ thất nghiệp, phản ánh sức khỏe thực của nền kinh tế thông qua số người có việc làm, mức lương họ nhận được và sự dịch chuyển giữa các khu vực sản xuất, dịch vụ và nông nghiệp trong từng giai đoạn phát triển. Trong 9 tháng, điểm nhấn nổi bật là thu nhập người lao động tăng mạnh, cho thấy phục hồi kinh tế quý III không còn nằm trên các báo cáo mà đã đi vào túi tiền của hàng chục triệu người. Theo báo cáo tình hình kinh tế – xã hội quý III và 9 tháng năm 2026 do Cục Thống kê thuộc Bộ Tài chính công bố, thu nhập bình quân người lao động quý III đạt 9,2 triệu đồng/tháng, tăng 9,9% so với cùng kỳ năm trước. Con số này không chỉ là thống kê khô khan; nó là bằng chứng cho thấy doanh nghiệp đã quay lại quỹ đạo sản xuất, đơn hàng tăng lên và năng suất lao động được trả giá đúng hơn. Khi thu nhập người lao động tăng, sức mua nội địa được củng cố, tạo vòng xoáy tích cực hỗ trợ tăng trưởng kinh tế 2026.
Lực lượng lao động phát triển: nền tảng cho tăng trưởng kinh tế 9,01%
Điểm đáng chú ý nhất của thị trường lao động Việt Nam trong 9 tháng là lực lượng lao động phát triển cả về quy mô lẫn chất lượng. Tổng số người từ 15 tuổi trở lên tham gia thị trường đạt 53,8 triệu, tăng thêm 697.000 người so với cùng kỳ năm 2025, riêng quý III tăng lên 54,1 triệu người. Đây là sự mở rộng lực lượng sản xuất thực, khác hẳn giai đoạn suy giảm sau dịch khi nhiều người rời khỏi thị trường. Song song, số người có việc làm đạt 52,7 triệu, tăng 683.800 người, tương ứng 1,3% so với cùng kỳ. Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động giữ ở mức thấp 2,22%, trong khi tỷ lệ thiếu việc làm giảm xuống 1,53%. Những con số này đi cùng với tốc độ tăng GRDP 9 tháng toàn quốc đạt 9,01%, mức cao nhất trong 15 năm qua. Nói cách khác, tăng trưởng kinh tế 9,01% không thể tách rời việc thị trường lao động hấp thụ thêm hàng trăm nghìn lao động, giảm thất nghiệp và thiếu việc làm, tạo nền tảng nhân lực cho sản xuất và dịch vụ bứt tốc.
Dịch chuyển cơ cấu việc làm và khoảng cách thu nhập: mặt trái của đà phục hồi
Phục hồi mạnh mẽ không đồng nghĩa thị trường lao động Việt Nam đã hết vấn đề. Dữ liệu cho thấy một quá trình dịch chuyển cơ cấu việc làm rõ rệt: khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm 147.700 lao động, chỉ còn 13,3 triệu người, trong khi công nghiệp – xây dựng tăng 447.400 lao động lên 17,8 triệu và dịch vụ tăng 384.100 lao động lên 21,6 triệu. Đây là xu hướng tích cực, phản ánh quá trình công nghiệp hóa và dịch chuyển sang các ngành có giá trị gia tăng cao. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động phi chính thức vẫn ở mức 61,5% (32,4 triệu người), đặc biệt trong nông nghiệp lên tới 98,7%. Thu nhập bình quân 9 tháng đạt 9,1 triệu đồng/tháng, nhưng lao động nam hưởng 10,2 triệu, trong khi lao động nữ chỉ 7,8 triệu; khu vực thành thị 10,7 triệu, nông thôn 8 triệu. Những khoảng cách này cho thấy đà phục hồi hiện tại vẫn chưa phân bổ công bằng giữa giới tính, vùng miền và hình thức việc làm, đặt ra yêu cầu phải gắn tăng trưởng kinh tế 2026 với cải thiện chất lượng việc làm, không chỉ tăng số lượng.
Thách thức thanh niên và mục tiêu tăng trưởng hai con số
Một điểm nghịch lý trong bức tranh lực lượng lao động phát triển là thất nghiệp thanh niên vẫn cao. Tỷ lệ thất nghiệp nhóm 15–24 tuổi trong 9 tháng lên tới 8,87%, với khu vực thành thị 10,97% và nông thôn 7,68%; riêng quý III có khoảng 1,6 triệu thanh niên vừa không có việc làm, vừa không tham gia học tập hay đào tạo. Điều này cho thấy tăng trưởng việc làm hiện nay chưa hấp thụ tốt lực lượng lao động trẻ – nhóm đáng lẽ phải là động cơ dài hạn của tăng trưởng kinh tế 2026. Ở chiều ngược lại, tâm lý hộ gia đình lại khá tích cực khi 96,8–97,1% hộ đánh giá thu nhập không giảm hoặc tăng so với cùng kỳ, chủ yếu nhờ tăng thu từ tiền lương, tiền công. Đà phục hồi kinh tế quý III thể hiện rõ trong bảng GRDP của 34 tỉnh, thành, với nhiều địa phương đạt mức tăng hai chữ số và kéo mức chung cả nước lên 9,01%. Nếu muốn tiến gần mục tiêu tăng trưởng hai con số cho cả năm, chính sách lao động cần tập trung vào đào tạo nghề, giảm lao động phi chính thức và mở rộng cơ hội việc làm bền vững cho thanh niên, thay vì chỉ dựa vào tăng ca và mở rộng lực lượng lao động hiện hữu.
Kết luận: Thị trường lao động là động lực, nhưng cần được "tinh chỉnh"
Nhìn tổng thể, thị trường lao động Việt Nam trong 9 tháng năm 2026 đang đóng vai trò động lực chính cho phục hồi kinh tế quý III và đà tăng trưởng 9,01% toàn quốc. Thu nhập người lao động tăng 9,9%, lực lượng lao động mở rộng thêm gần 700.000 người, số người có việc làm tăng hơn 680.000 người – đó là những con số hiếm thấy trong 15 năm qua. Nhưng đằng sau các tỷ lệ đẹp là bài toán chất lượng: lao động phi chính thức còn chiếm đa số, chênh lệch thu nhập giới tính và vùng miền vẫn lớn, thất nghiệp thanh niên ở mức cao. Nếu coi tăng trưởng kinh tế 2026 là cuộc chạy nước rút hướng tới mục tiêu hai con số, thì thị trường lao động chính là đôi chân đang giúp nền kinh tế tăng tốc. Vấn đề không phải là có đủ lực hay không, mà là phải "tinh chỉnh" hướng chạy: gắn tăng thu nhập với việc làm chính thức, gắn mở rộng lực lượng lao động với đào tạo kỹ năng, và gắn phục hồi kinh tế quý III với cơ hội dài hạn cho thế hệ trẻ. Chỉ khi đó, tăng trưởng sẽ không còn là con số trên báo cáo, mà là cải thiện thực sự trong đời sống của người lao động.
