Hội nghị lần thứ XII: bước ngoặt cho liên kết vùng miền Bắc
Hội nghị công thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Bắc lần thứ XII là diễn đàn liên kết vùng miền Bắc nhằm đánh giá phát triển công nghiệp, thương mại, năng lượng và thúc đẩy hợp tác hạ tầng, logistics, công nghệ giữa 15 địa phương, qua đó mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp và tăng sức cạnh tranh khu vực. Ngày 2/10, Bộ Công Thương phối hợp với UBND thành phố Hải Phòng tổ chức hội nghị tại Trung tâm Hội nghị - Biểu diễn thành phố, quy tụ lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ, 15 tỉnh, thành phố miền Bắc và cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp, thương mại, năng lượng, logistics. Điểm đáng chú ý là hội nghị không dừng ở tổng kết nhiệm vụ 2025 và 9 tháng đầu 2026, mà đặt mục tiêu tháo gỡ điểm nghẽn và tạo động lực tăng trưởng mới cho ngành công thương khu vực. Trong bối cảnh đây là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2026-2030, yêu cầu đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả phối hợp, khai thác tốt hơn tiềm năng từng địa phương được đặt ra như một mệnh lệnh chính trị chứ không chỉ là khuyến nghị. Theo Thứ trưởng Lương Hoàng Thái, liên kết vùng phải đi vào thực chất: kết nối doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ với doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp đầu chuỗi; gắn vùng nguyên liệu với chế biến, tiêu thụ; kết nối khu, cụm công nghiệp với cảng biển, cửa khẩu và trung tâm logistics. Đây là cách tiếp cận mang tính hệ sinh thái, nếu làm nghiêm túc sẽ giúp miền Bắc thoát khỏi tình trạng mạnh ai nấy làm, chi phí logistics cao và chuỗi cung ứng bị chia cắt.
Vai trò đầu tàu của Hà Nội trong phát triển công thương và liên kết vùng
Nếu Hải Phòng được xem là cửa ngõ logistics thì Hà Nội rõ ràng đang tự nhận vai trò trung tâm điều phối liên kết vùng miền Bắc. Thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và hướng tới tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân trên 11%/năm giai đoạn 2026-2030, một tham vọng chỉ khả thi nếu gắn chặt với chiến lược phát triển công thương Hà Nội dựa trên hợp tác vùng. Tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân khu vực miền Bắc, Phó Chủ tịch UBND Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu nhấn mạnh yêu cầu tăng cường liên kết giữa các địa phương và cộng đồng doanh nghiệp để tạo động lực tăng trưởng mới. Điều đáng nói là Hà Nội không nói chung chung: từ hạ tầng, logistics đến công nghệ và thị trường, thành phố hướng tới những liên kết thực chất giữa các địa phương, mở thêm không gian phát triển cho cộng đồng doanh nghiệp. Con số 24.500 doanh nghiệp thành lập mới trong 8 tháng, với vốn đăng ký tăng 96,9% so với cùng kỳ, cùng 9.100 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, cho thấy sức hút của Hà Nội như một trung tâm kinh doanh. Nhưng nếu Hà Nội chỉ tập trung vào nội lực, lợi thế này sẽ sớm bão hòa. Cách thành phố thúc đẩy liên kết hạ tầng, công nghiệp, công nghệ và logistics với các địa phương miền Bắc để hình thành chuỗi sản xuất, cung ứng, tiêu thụ sản phẩm là bước đi khôn ngoan, vừa chia sẻ nguồn lực, vừa mở rộng thị trường cho doanh nghiệp toàn vùng.
Hải Phòng và hạ tầng logistics: điểm tựa cho chuỗi cung ứng miền Bắc
Không thể nói về liên kết vùng miền Bắc mà bỏ qua hạ tầng logistics Hải Phòng. Với lượng hàng hóa thông qua cảng ước đạt 156,3 triệu tấn, tăng 11,8%, thành phố đang chứng minh vai trò cửa ngõ biển của khu vực. Triển khai Nghị quyết số 45-NQ/TW và không gian phát triển mới sau khi hợp nhất với Hải Dương, Hải Phòng cam kết tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao năng lực logistics, sẵn sàng làm đầu mối kết nối cùng Bộ Công Thương và các tỉnh phía Bắc thúc đẩy chuỗi cung ứng bền vững. Tuy nhiên, điểm mấu chốt không nằm ở việc mở rộng cảng đơn thuần, mà ở cách kết nối các khu, cụm công nghiệp, cửa khẩu với hệ thống cảng biển và trung tâm logistics như một mạng lưới thống nhất. Nếu các tỉnh nội địa vẫn xuất hàng qua nhiều tuyến rời rạc, không gắn với quy hoạch logistics Hải Phòng, chi phí vận tải sẽ khó giảm, doanh nghiệp khó đạt chuẩn cạnh tranh. Hội nghị lần này đặt ra yêu cầu liên kết thực chất giữa vùng nguyên liệu – sản xuất – công nghiệp hỗ trợ – logistics – thương mại – xuất khẩu, qua đó giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường. Cách Hải Phòng chủ động nhận vai trò “đầu mối kết nối” cho thấy tư duy mới: cảng biển không chỉ là nơi tàu ra vào, mà là hạ tầng chiến lược của toàn vùng, phải được thiết kế cùng với chuỗi giá trị công thương miền Bắc.
Liên kết vùng miền Bắc: từ khẩu hiệu tới cơ chế cho doanh nghiệp
Điểm tích cực của hội nghị công thương miền Bắc lần thứ XII là tinh thần coi liên kết vùng miền Bắc như một chương trình hành động cụ thể, chứ không phải khẩu hiệu. Trong khuôn khổ hội nghị, các đơn vị sẽ ký kết thỏa thuận hợp tác thúc đẩy thương mại điện tử, hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ số, phát triển thị trường và thúc đẩy xuất khẩu. Đây là những nội dung chạm trực tiếp tới nhu cầu của doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn thường bị bỏ quên trong các chiến lược vĩ mô. Theo định hướng được nêu, liên kết vùng phải gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, phát triển sản xuất sạch hơn, thương mại điện tử và hệ thống thông tin thị trường; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng tiêu chuẩn chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế. Nếu các thỏa thuận hợp tác chỉ dừng ở văn bản, doanh nghiệp sẽ không cảm nhận được thay đổi. Nhưng nếu được cụ thể hóa thành chương trình đào tạo, nền tảng số dùng chung, cơ chế chia sẻ dữ liệu thị trường, lợi ích sẽ lan tỏa tới từng hộ kinh doanh. Từ góc độ doanh nghiệp, liên kết vùng chỉ có ý nghĩa khi giúp giảm chi phí, mở rộng thị trường và tăng khả năng tiếp cận công nghệ. Việc Hà Nội nhấn mạnh liên kết thực chất trong sản xuất, kinh doanh, công nghệ và thị trường, để nguồn lực của từng doanh nghiệp góp phần tạo nên sức mạnh chung, cho thấy nhận thức này đã xuất hiện ở cấp chính quyền. Vấn đề còn lại là tốc độ biến nhận thức thành cơ chế và dự án cụ thể.
Ba tháng quyết định và yêu cầu hành động nhanh
Lãnh đạo Bộ Công Thương nhấn mạnh ba tháng cuối năm 2026 có ý nghĩa quyết định đối với việc hoàn thành kế hoạch năm và tạo đà vững chắc cho năm 2027. Điều này đặt liên kết vùng vào áp lực thời gian: nếu các giải pháp chỉ được bàn mà không triển khai ngay trong quý IV, cơ hội bứt phá sẽ bị bỏ lỡ. Thứ trưởng Lương Hoàng Thái yêu cầu các địa phương đánh giá sát khả năng thực hiện từng chỉ tiêu, xác định rõ nhiệm vụ còn khó khăn, những dự án và động lực tăng trưởng cần tập trung trong quý IV, đồng thời đề xuất giải pháp cụ thể, có khả năng triển khai ngay. Đây là thông điệp thẳng thắn: liên kết vùng không thể chờ đủ văn bản, mà phải bắt đầu từ những việc làm được ngay, như kết nối doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ với FDI, gắn vùng nguyên liệu với nhà máy chế biến, hay đồng bộ hóa tuyến vận tải với cảng biển và trung tâm logistics. Trong bối cảnh địa chính trị, giá năng lượng, nguyên vật liệu và chi phí vận tải biến động, kinh tế Thủ đô vẫn duy trì đà tăng trưởng, phần nào nhờ đóng góp của cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nhân trẻ. Nếu miền Bắc tận dụng được động lực này, kết hợp vai trò đầu tàu của Hà Nội, hạ tầng logistics Hải Phòng và mạng lưới công nghiệp hỗ trợ ở các tỉnh, liên kết vùng sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh thực sự. Kết luận hợp lý cho hội nghị lần này là: hoặc miền Bắc hành động nhanh để kết nối chuỗi giá trị công thương, hoặc sẽ tiếp tục bị chia nhỏ lợi thế và bỏ lỡ cơ hội trong cuộc cạnh tranh khu vực.
