Hội nghị công nghiệp phía Bắc lần thứ 12: điểm hẹn của tăng trưởng và liên kết vùng
Hội nghị công nghiệp phía Bắc lần thứ 12 là cuộc họp ngành công thương của 15 tỉnh, thành phía Bắc do Bộ Công Thương và UBND thành phố Hải Phòng phối hợp tổ chức, nhằm đánh giá kết quả sản xuất công nghiệp, thương mại, xuất khẩu và bàn chiến lược kết nối vùng để tạo tăng trưởng đột phá cho công nghiệp phía Bắc trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động. Hội nghị công nghiệp phía Bắc lần thứ 12 diễn ra ngày 2/10 tại Trung tâm Hội nghị và Biểu diễn thành phố Hải Phòng, với sự chủ trì của Thứ trưởng Lương Hoàng Thái. Đây không chỉ là cuộc tổng kết kết quả năm 2025 và 9 tháng đầu năm 2026, mà còn là diễn đàn chính trị – kinh tế nơi các địa phương tranh luận về mô hình kết nối vùng Hải Phòng, định hướng cho tăng trưởng công nghiệp 2026 và các năm tiếp theo.
Động lực tăng trưởng: công nghiệp chế biến, sản xuất và các cực tăng trưởng mới
Điểm tích cực rõ rệt của công nghiệp phía Bắc là trong 9 tháng đầu năm 2026, khu vực vẫn duy trì đà tăng trưởng dù kinh tế thế giới phục hồi không đều và chịu tác động từ xung đột địa chính trị, bảo hộ thương mại, biến động giá năng lượng, nguyên liệu và vận tải. Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực chính, với các ngành điện tử, thiết bị điện, ô tô, máy móc, kim loại, hóa chất, cao su – nhựa, dệt may, da giày, giấy và chế biến thực phẩm giữ vai trò dẫn dắt. Một câu có thể trích dẫn là: "Trong 9 tháng đầu năm 2026, Ninh Bình tăng IIP 26,7%, Thái Nguyên 23%, Phú Thọ 22,02%, Hải Phòng 15,2%". Điều này cho thấy các cực tăng trưởng mới đang hình thành quanh các trung tâm công nghiệp như Hải Phòng, Bắc Ninh, Ninh Bình, thay vì chỉ tập trung vào một vài địa phương truyền thống.
Không chỉ sản xuất công nghiệp tăng, sức mua và hoạt động thương mại cũng củng cố nền tảng tăng trưởng công nghiệp phía Bắc. Năm 2025, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng của 15 tỉnh, thành đạt khoảng 2.691,1 nghìn tỷ đồng, trong đó Hà Nội chiếm 962,9 nghìn tỷ đồng, còn Bắc Ninh tăng 28,1%, Ninh Bình 18,9%, Quảng Ninh 18,5%, Lào Cai 17,14% và Hải Phòng 15,17%. Những con số này cho thấy thị trường nội địa đủ lớn để hấp thụ sản phẩm công nghiệp, nếu được kết nối tốt bằng hạ tầng giao thông và logistics. Vấn đề không còn là thiếu cầu, mà là tổ chức chuỗi cung ứng, sản xuất – tiêu dùng sao cho hiệu quả hơn.
Kết nối vùng Hải Phòng: từ cảng biển đến hành lang kinh tế
Nếu phải chọn một "nút" kết nối để tạo đột phá cho công nghiệp phía Bắc, Hải Phòng rõ ràng đang nổi lên như đầu mối cảng biển – logistics – công nghiệp. Hội nghị lần thứ 12 tổ chức tại Hải Phòng không chỉ mang tính biểu tượng, mà còn phản ánh vai trò của thành phố cảng trong chiến lược kết nối vùng Hải Phòng với các cực sản xuất và thị trường nội địa. Hạ tầng cảng biển, logistics và các hành lang kinh tế đang mở rộng không gian phát triển công nghiệp và hỗ trợ xuất khẩu, đồng thời buộc các địa phương phải nghĩ lại về cách phối hợp thay vì cạnh tranh lẫn nhau. Theo báo cáo tại hội nghị, liên kết vùng được xác định là hướng đi chủ đạo: các địa phương sẽ đẩy mạnh kết nối doanh nghiệp theo chuỗi sản xuất, cung ứng, tiêu thụ và logistics; khai thác hiệu quả các tuyến cao tốc, hành lang ven biển; chia sẻ dữ liệu về doanh nghiệp, sản phẩm, thị trường và cửa khẩu để xử lý vấn đề liên tỉnh kịp thời.
Tuy nhiên, lợi thế về hạ tầng, nhân lực, cửa khẩu, cảng biển và trung tâm công nghiệp không phân bổ đều; vẫn tồn tại khoảng cách về trình độ phát triển, hạ tầng logistics và năng lực doanh nghiệp giữa các địa phương. Điều này đặt ra yêu cầu chiến lược: kết nối vùng Hải Phòng phải đi cùng cơ chế chia sẻ lợi ích và nâng cao năng lực cho các tỉnh trung du, miền núi và biên giới. Nếu chỉ dồn dòng vốn và hạ tầng về các trung tâm như Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, nguy cơ lệch pha phát triển sẽ lớn hơn và làm suy yếu tổng thể công nghiệp phía Bắc. Do đó, liên kết vùng đúng nghĩa phải là mạng lưới hai chiều: hàng hóa từ vùng sâu, vùng xa có lối ra qua cảng biển, còn công nghệ, vốn, dịch vụ hỗ trợ từ trung tâm phải "chảy" ngược lên các vùng này.
Công nghiệp nông thôn: phép thử cho chất lượng liên kết liên tỉnh
Một thước đo quan trọng cho chất lượng kết nối giữa các tỉnh, thành khu vực phía Bắc chính là phát triển công nghiệp nông thôn. Các tỉnh trung du, miền núi, biên giới đang dùng lợi thế về tài nguyên khoáng sản, thủy điện, vật liệu xây dựng và chế biến nông – lâm sản để tham gia vào mạng lưới công nghiệp phía Bắc. Trong khi đó, hoạt động khuyến công tập trung hỗ trợ các cơ sở công nghiệp nông thôn đổi mới máy móc, công nghệ, áp dụng sản xuất sạch hơn, tiết kiệm năng lượng, phát triển sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Đây là bước chuyển quan trọng: từ mô hình hỗ trợ nhỏ lẻ sang cách tiếp cận theo chuỗi, gắn "công nghiệp nông thôn" vào chiến lược tăng trưởng công nghiệp phía Bắc. Tuy vậy, nhiều địa phương vẫn gặp vướng mắc về cơ chế, tiêu chuẩn, vốn đối ứng và năng lực lập hồ sơ dự án, cho thấy liên kết thông tin, kỹ thuật và tài chính giữa các tỉnh còn hạn chế.
Thực tế cho thấy nếu liên kết vùng chỉ dừng ở các cuộc ký kết, còn doanh nghiệp nông thôn không tiếp cận được hạ tầng, vốn, công nghệ và thị trường của các tỉnh bạn, thì chiến lược kết nối vùng sẽ khó tạo tăng trưởng đột phá. Mạng lưới 1.085 cụm công nghiệp trong quy hoạch đến 2030, trong đó 638 cụm đã thành lập và 342 cụm đang hoạt động, mới đạt khoảng 58,8% số cụm trong quy hoạch và 53,6% số cụm đã thành lập. Phần lớn cụm công nghiệp tập trung ở Hà Nội, Phú Thọ, Hưng Yên, Ninh Bình, Bắc Ninh và Hải Phòng, còn nhiều tỉnh miền núi còn yếu về hạ tầng và khả năng thu hút nhà đầu tư. Điều này đặt ra bài toán: muốn phát triển công nghiệp nông thôn, phải coi liên kết vùng là nhiệm vụ bắt buộc, không phải khẩu hiệu. Quy hoạch, cơ chế quản lý cụm công nghiệp cần thống nhất trong vùng để tránh tình trạng "mỗi nơi một kiểu".
Ba tháng cuối năm 2026: phép thử cho chiến lược tăng trưởng công nghiệp phía Bắc
Ban tổ chức hội nghị đánh giá ba tháng cuối năm 2026 là giai đoạn then chốt để các địa phương tăng tốc hoàn thành mục tiêu năm. Nhiệm vụ trọng tâm của ngành công thương phía Bắc là đưa các năng lực sản xuất mới vào vận hành hiệu quả, duy trì vai trò dẫn dắt của công nghiệp chế biến, chế tạo và tạo nền tảng cho tăng trưởng công nghiệp phía Bắc giai đoạn tiếp theo. Đồng thời, hội nghị thống nhất định hướng cho 2027 và các năm sau trên cơ sở chia sẻ kinh nghiệm, nhận diện khó khăn, thỏa thuận nhiệm vụ và giải pháp cho phần thời gian còn lại của 2026. Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận ngày càng thực tế: thay vì chỉ nhấn mạnh chỉ tiêu tăng trưởng, các địa phương thảo luận sâu về cơ chế liên kết, phân cấp, dữ liệu dùng chung, quản lý quy hoạch và cụm công nghiệp – những thứ tưởng "khô khan" nhưng quyết định liệu tăng trưởng công nghiệp 2026 có bền vững hay không.
Nếu nhìn từ góc độ chính sách, hội nghị lần thứ 12 là lời khẳng định rằng thời kỳ phát triển công nghiệp bằng ưu đãi đơn lẻ, khép kín theo địa giới hành chính đã qua. Công nghiệp phía Bắc chỉ có thể tiếp tục duy trì động lực nếu các tỉnh thành thực sự coi không gian phát triển là liên vùng, không phải "mảnh ruộng" riêng. Kết nối vùng Hải Phòng, phát triển công nghiệp nông thôn, mở rộng và nâng cấp cụm công nghiệp, chia sẻ dữ liệu và phối hợp hạ tầng phải được coi là một gói chiến lược thống nhất, chứ không phải danh sách việc làm rời rạc. Kết luận hợp lý cho hội nghị này là: hoặc các địa phương chấp nhận "tăng trưởng cùng nhau" thông qua liên kết vùng, hoặc sẽ phải chấp nhận tốc độ tăng trưởng công nghiệp 2026 và các năm sau bị giới hạn bởi chính đường biên của mình.
