Khi kiệt tác opera châu Âu chạm tới khán giả Việt
Opera Tosca Puccini là một vở nhạc kịch đồ sộ của nhà soạn nhạc Giacomo Puccini, nổi tiếng với kịch tính cao độ, âm nhạc giàu nội lực và những nhân vật đầy chiều sâu tâm lý, được xem là một trong những kiệt tác opera châu Âu có sức sống bền bỉ trên các sân khấu lớn thế giới. Việc công diễn trọn vẹn Tosca tại Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam (VNOB) không chỉ là một đêm nhạc đáng nhớ mà là một tuyên bố: opera hàn lâm ở nhà hát opera Việt Nam đã đủ tự tin bước vào cuộc chơi lớn. Một tác phẩm từng được xem là xa lạ với thói quen thưởng thức của khán giả phương Đông nay được đặt trọn vẹn lên sân khấu, với tham vọng tạo ra một “dòng chảy cảm xúc liền mạch và cuộn trào” thay vì những trích đoạn rời rạc. Đó là cách VNOB khẳng định rằng khán giả Việt Nam xứng đáng được tiếp cận đỉnh cao nghệ thuật thế giới ngay tại Thủ đô.
Jeong Ae-ree và lựa chọn làm mới mà không phá vỡ Puccini
Phiên bản công diễn trọn vẹn Tosca lần này là kết quả hợp tác đặc biệt giữa VNOB và đạo diễn, Giám đốc sáng tạo quốc tế Jeong Ae-ree, hiện đang giữ vai trò Giám đốc Sáng tạo của New Opera Singapore. Thay vì theo lối dựng phân cảnh quen thuộc, bà chọn cách biến vở diễn thành một dòng cảm xúc liên tục, để khán giả bị cuốn vào cuộc đối đầu nghẹt thở giữa tình yêu chân thành và quyền lực đen tối. Điểm đáng giá là tư duy hiện đại không áp đặt lên kiệt tác opera châu Âu, mà nâng đỡ nó: Jeong Ae-ree giữ nguyên chiều sâu tâm lý và giá trị cổ điển của Puccini, đồng thời kéo các nhân vật ra khỏi những khuôn hình mang tính biểu tượng, biến họ thành những con người gần gũi với cảm xúc đời thường. Đây là lựa chọn táo bạo nhưng hợp lý, bởi nếu chỉ sao chép mô hình dàn dựng Tây phương, Tosca sẽ khó chạm tới trái tim khán giả Việt, vốn nhạy cảm với những câu chuyện nhân bản và số phận cá nhân.
Dàn nghệ sĩ VNOB: sức bật mới của nhà hát opera Việt Nam
Nếu đạo diễn là người thiết kế thế giới cảm xúc, thì ê-kíp nghệ sĩ là người thổi hơi thở Việt vào kiệt tác này. Vai Tosca được giao cho hai nghệ sĩ Hương Diệp và Tố Loan, những giọng soprano có khả năng xử lý cả chiều sâu tâm lý lẫn thử thách thanh nhạc khắc nghiệt của Puccini. Cavaradossi – họa sĩ si tình – do hai giọng tenor Trịnh Thanh Bình và Nguyễn Trường Linh đảm nhiệm, trong khi Scarpia được khắc họa như hiện thân của quyền lực tha hóa, bị chi phối bởi lòng tham, dục vọng và sự tàn nhẫn. Nhạc trưởng Đồng Quang Vinh chỉ huy Dàn nhạc Giao hưởng VNOB, chịu trách nhiệm phần âm nhạc phức hợp và giàu nội lực, nơi những giai điệu như Vissi d’arte hay E lucevan le stelle trở thành đỉnh điểm cảm xúc của vở diễn. Theo NSƯT Phan Mạnh Đức, Giám đốc VNOB, “việc đưa vở opera Tosca trọn vẹn lên sân khấu Việt Nam là thử thách lớn về kỹ thuật thanh nhạc và quy mô dàn dựng”. Nhưng chính việc dám đương đầu thử thách ấy mới cho thấy nội lực đang lớn dần của nhà hát opera Việt Nam.
Thử thách hàn lâm và cơ hội cho khán giả phương Đông
Tosca là loại vở diễn mà nếu không đủ trình độ thanh nhạc, kinh nghiệm dàn dựng và sự kiên nhẫn luyện tập, nhà hát sẽ dễ sa vào lối làm cho có, chỉ khai thác vài trích đoạn nổi tiếng. VNOB chọn cách khó nhất: công diễn trọn vẹn Tosca, chấp nhận thử thách lớn về kỹ thuật thanh nhạc và quy mô sản xuất. Đổi lại, khán giả Việt Nam lần đầu có cơ hội thưởng thức trọn vẹn một kiệt tác opera châu Âu ngay tại Thủ đô, thay vì phải xem những phiên bản rút gọn hoặc đi tìm trải nghiệm ở nước ngoài. Việc quy tụ dàn nghệ sĩ VNOB, Dàn hợp xướng quốc tế Hanoi Voices và Hợp xướng trẻ em cho thấy nhà hát nghiêm túc với mục tiêu đáp ứng nhu cầu thưởng thức ngày càng đa dạng của công chúng. Đây là opera hàn lâm dành cho những người tò mò, sẵn sàng mở rộng khẩu vị nghệ thuật, chứ không chỉ cho nhóm khán giả đã quen với nhạc giao hưởng và opera.
Từ sân khấu VNOB tới tương lai opera hàn lâm Việt Nam
Âm nhạc Puccini vốn sở hữu khả năng diễn tả tinh tế những biến động nội tâm, với thông điệp xuyên suốt: tình yêu và phẩm giá con người là sức mạnh bền bỉ nhất trước cái ác và bi kịch. Khi thông điệp đó vang lên bằng tiếng hát của nghệ sĩ Việt trên sân khấu VNOB, Tosca không còn là câu chuyện Âu châu xa xôi mà trở thành tấm gương phản chiếu những ám ảnh rất hiện đại: quyền lực có thể tha hóa, nhưng con người vẫn có quyền giữ lại phẩm giá của mình. Công diễn trọn vẹn Tosca là một cột mốc nghệ thuật đặc biệt, khẳng định sự phát triển vượt bậc của nghệ thuật hàn lâm trong nước. Quan trọng hơn, nó mở ra kỳ vọng rằng nhà hát opera Việt Nam sẽ tiếp tục mang những kiệt tác lớn đến gần khán giả, để người Việt có thể coi việc đi xem opera hàn lâm là một phần tự nhiên của đời sống văn hóa, không phải một trải nghiệm xa lạ dành cho số ít.
