Không gian văn hóa Hồ Chí Minh: định nghĩa lại bài học lịch sử ở bậc tiểu học
Không gian văn hóa Hồ Chí Minh trong trường học là một mô hình giáo dục tích hợp, kết hợp tái hiện trực quan các địa danh gắn với Bác, tư liệu lịch sử được số hóa và hoạt động trải nghiệm, nhằm giúp học sinh tiểu học học tập tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh một cách gần gũi, sinh động và phù hợp với môi trường giáo dục số hiện nay. Ngày 23/9, Chi bộ Trường Tiểu học Phú Thọ (phường Phú Thọ, TPHCM) đã ra mắt Không gian văn hóa Hồ Chí Minh với mục tiêu đưa việc học tập và làm theo Bác trở thành nội dung quen thuộc trong mọi hoạt động giáo dục của nhà trường. Điểm đáng nói là mô hình này không coi lịch sử chỉ là thông tin để ghi nhớ, mà là chất liệu để hình thành tư tưởng và lối sống cho thế hệ nhỏ tuổi.
Ba lớp không gian: từ Bến Nhà Rồng, quê Bác đến Chỉ thị 07
Điểm mạnh của không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại Trường Tiểu học Phú Thọ là cấu trúc ba khu vực rõ ràng, mang tính sư phạm chứ không chỉ trang trí. Khu vực Bến Nhà Rồng tái hiện dấu mốc người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước ngày 5/6/1911, biến một sự kiện lịch sử thành câu chuyện khơi gợi khát vọng và tinh thần dấn thân ở học sinh. Khu vực Quê Bác giới thiệu làng Sen, tuổi thơ và gia đình của Chủ tịch Hồ Chí Minh, giúp trẻ hiểu tư tưởng lớn luôn bắt đầu từ những gốc rễ rất đời thường. Khu vực Chỉ thị 07 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh học tập, thực hành tư tưởng, đạo đức, phương pháp, phong cách Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới là cầu nối giữa lịch sử và hiện tại, nhấn mạnh tinh thần “từ biết đến hiểu, từ hiểu đến làm” trong đời sống hàng ngày của học sinh.
Khi công nghệ số trường học làm sống động giáo dục tư tưởng đạo đức
Mấu chốt làm nên khác biệt của mô hình này là cách nhà trường chủ động gắn không gian văn hóa Hồ Chí Minh với chuyển đổi số. Các nội dung trong không gian được số hóa bằng mã QR, giúp người xem dễ dàng tiếp cận những câu chuyện, hình ảnh và tư liệu về Bác. Đây không phải chi tiết kỹ thuật phụ họa, mà là một lựa chọn sư phạm: học sinh tiểu học vốn quen với thiết bị số, nên việc "quét mã để xem lịch sử" khiến quá trình giáo dục tư tưởng đạo đức trở nên tự nhiên, ít áp lực hơn. Theo bà Nguyễn Thị Kim Hương, nhà trường xác định xây dựng không gian văn hóa Hồ Chí Minh không dừng ở việc hoàn thành một mô hình, mà phải phát huy giá trị thực chất, lấy học sinh làm trung tâm và chủ thể thụ hưởng. Nói cách khác, công nghệ ở đây là công cụ để lịch sử bước xuống khỏi bục giảng, đi vào tay, mắt và cảm xúc của trẻ.
Giáo dục lịch sử tiểu học: từ truyền thống tre đến mã QR
Một chi tiết đáng chú ý là những quyển sách về Bác được đặt trên các ống tre thủ công, gửi gắm thông điệp giữ gìn truyền thống, mở rộng tri thức và tiếp nối giá trị tốt đẹp mà Người để lại. Chính sự đan xen giữa chất liệu tre mộc mạc và công nghệ số tạo nên “ngôn ngữ kép” của giáo dục lịch sử tiểu học: trẻ nhìn thấy truyền thống, đồng thời chạm vào tri thức qua thiết bị thông minh. Tại đây, tinh thần yêu nước, ý chí tự lực tự cường, tinh thần đổi mới sáng tạo của Bác được lồng ghép vào từng bài giảng, từng hoạt động giáo dục của nhà trường. Nếu giáo dục lịch sử nhiều nơi vẫn loay hoay giữa sách giáo khoa và tranh ảnh treo tường, thì mô hình này cho thấy một hướng đi thuyết phục: dùng không gian ba chiều và công nghệ để lịch sử trở thành trải nghiệm, thay vì chỉ là nội dung kiểm tra.
Không gian văn hóa như một chỉ báo trách nhiệm, không phải phong trào
Điều khiến không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại phường Phú Thọ đáng được xem như mô hình tham chiếu là nó gắn chặt với yêu cầu chính trị và trách nhiệm cụ thể, tránh nguy cơ biến thành phong trào hình thức. Thực hiện Chỉ thị số 21 của Ban Thường vụ Thành ủy về tiếp tục xây dựng và phát huy hiệu quả không gian văn hóa Hồ Chí Minh trong giai đoạn phát triển mới, Đảng ủy phường xác định đây là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài, tạo nền tảng tinh thần và động lực phát triển cho địa phương. Người đứng đầu cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị chịu trách nhiệm trực tiếp trong tổ chức thực hiện; kết quả xây dựng không gian văn hóa Hồ Chí Minh được đưa vào đánh giá nhiệm vụ chính trị hằng năm. Quan điểm của bà Nguyễn Thị Kim Hương càng làm rõ yêu cầu này: “Kết quả xây dựng ‘Không gian văn hóa Hồ Chí Minh’ không nằm ở số lượng hay hình thức mà ở sự chuyển biến thực chất trong nhận thức, đạo đức và lối sống của cán bộ, giáo viên, học sinh”. Nếu các trường khác học được tinh thần đó, không gian văn hóa sẽ trở thành chuẩn mực mới của giáo dục tư tưởng đạo đức, chứ không phải thêm một khẩu hiệu trên bảng.
