Chống ngập TP.HCM bước vào giai đoạn tăng tốc mới
Chống ngập TP.HCM là chiến lược tổng hợp gồm các dự án thoát nước, cải tạo cống và kênh rạch, kiểm soát triều, quản lý lũ thông minh và di dời nhà ven kênh, nhằm giảm ngập, cải thiện môi trường và nâng chất lượng sống cho người dân đô thị lớn nhất cả nước. Trong nhiều năm, mỗi trận mưa lớn kết hợp triều cường đều biến nhiều tuyến đường thành sông, giao thông tê liệt, nhà dân và hoạt động kinh doanh bị đảo lộn. Đô thị hóa nhanh, hệ thống thoát nước chắp vá, cộng với biến đổi khí hậu và sụt lún khiến thành phố ghi nhận đến 159 điểm thường xuyên ngập nước. Trong bối cảnh đó, việc UBND TP.HCM ban hành kế hoạch thoát nước, chống ngập mùa mưa với mục tiêu rõ ràng và dám đặt hạn hoàn thành cho một loạt dự án là bước xoay trục quan trọng, cho thấy thành phố không thể tiếp tục “sống chung với ngập” theo kiểu đối phó nữa mà phải nâng cấp toàn bộ cách tiếp cận.
9 dự án hạ tầng 2026: từ tiêu thoát nước đến không gian sống mới
Trọng tâm của chiến lược chống ngập TP.HCM năm nay là mục tiêu hoàn thành 9 dự án hạ tầng với tổng mức đầu tư hơn 7.150 tỷ đồng, nhằm giải quyết 3 trong 50 vị trí ngập sâu trên 30 cm với thời gian ngập quá 30 phút. Đây không chỉ là con số dự án, mà là phép thử về khả năng biến kế hoạch thành công trình cụ thể. Thành phố đồng thời điều chỉnh đề án chống ngập và xử lý nước thải giai đoạn 2020-2045, xem lại quy hoạch thoát nước theo hướng liên lưu vực, gắn với kịch bản nước biển dâng và sụt lún. Quan điểm đáng chú ý là chống ngập phải đi cùng chỉnh trang, di dời nhà ở ven sông, kênh rạch, mở không gian nước đô thị, hồ điều tiết, công viên trữ nước. Nói cách khác, chống ngập không thể chỉ là chuyện cống rãnh, mà là tái thiết cấu trúc đô thị – và nếu mục tiêu này bị trì hoãn, thành phố sẽ tiếp tục trả giá bằng tắc đường, ô nhiễm và thiệt hại kinh tế kéo dài.
Công nghệ không đào hở: bước nhảy về cải tạo cống thoát nước
Thay vì tiếp tục đào đường, cắt giao thông để thay cống, TP.HCM chọn một hướng đi táo bạo hơn: công nghệ không đào hở. Ngày 21/8, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP.HCM đã ký hợp đồng gói thầu XL-01 thuộc dự án SPR, cải tạo phục hồi các đường cống thoát nước cũ, xuống cấp bằng công nghệ không đào hở. Gói thầu này có giá trị 280 tỷ đồng và do Công ty Yasuda Engineering (Nhật Bản) thực hiện. Trước đó, thành phố cùng Osaka và JICA đã thử nghiệm thành công đoạn cống 26,8 m tại vòng xoay Quách Thị Trang năm 2015, cho thấy giải pháp này hoàn toàn khả thi. Điểm mạnh là có thể phục hồi hệ thống cống xây từ thời Pháp – nhiều đoạn hình móng ngựa bằng gạch – đang xuống cấp, gây sụt lún mặt đường và mất an toàn giao thông. Mục tiêu của dự án là giảm sự cố hệ thống thoát nước, hạn chế nguy cơ sụt lún và ùn tắc, đồng thời góp phần giảm ô nhiễm nước và hỗ trợ phát triển kinh tế. Theo kế hoạch, gói thầu khởi công tháng 9/2026 và hoàn thành cuối năm 2028 – nghĩa là người dân phải đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ để tiến độ này không trượt thêm.
Quản lý lũ thông minh và kiểm soát triều: từ dữ liệu đến quyết định
Nếu công nghệ không đào hở là bước đổi mới dưới lòng đất, thì quản lý lũ thông minh chính là “bộ não” mới cho hệ thống chống ngập TP.HCM. Thành phố sẽ hoàn thiện phần mềm báo cáo ngập trực tuyến và hỗ trợ ra quyết định trên nền tảng FEDS, tăng cường ứng dụng GIS, AI và dữ liệu thời gian thực trong quản lý, vận hành hệ thống thoát nước. Đồng thời, TP.HCM xây dựng và nâng cấp hệ thống quan trắc, cảnh báo từ xa; ứng dụng công nghệ số để vận hành công trình theo thời gian thực. Một điểm mang tính chiến lược là cơ chế chia sẻ dữ liệu thủy văn, phối hợp liên vùng trong vận hành hồ chứa như Dầu Tiếng, Trị An. Song song đó, các công trình kiểm soát triều thuộc dự án giải quyết ngập do triều, có xét tới biến đổi khí hậu, tiếp tục được hoàn thiện. Kế hoạch còn nhấn mạnh các giải pháp ứng phó sụt lún: giảm khai thác nước ngầm, lập bản đồ vùng hạn chế khai thác và xem xét nâng nền cục bộ. Câu hỏi còn lại là liệu hệ thống dữ liệu và công trình có được vận hành đồng bộ, hay lại rơi vào cảnh “mạnh ai nấy làm” như trước.
Đại dự án kênh rạch: chống ngập phải gắn với cải thiện môi trường sống
Các đại công trình cải tạo kênh rạch cho thấy tham vọng chống ngập TP.HCM không dừng ở chuyện thoát nước, mà muốn biến các tuyến kênh ô nhiễm thành trục không gian sống mới. Dự án nạo vét, xây dựng hạ tầng, cải tạo môi trường bờ Bắc kênh Đôi với tổng mức đầu tư khoảng 7.300 tỷ đồng đang thi công nhiều gói, có gói đạt 75% khối lượng. Tại rạch Xuyên Tâm, gói XL-03 đã đạt khoảng 72% khối lượng, với 1,4 km phần đường bên trái tuyến dự kiến thông xe kỹ thuật trước ngày 2/9; gói thầu này được lên kế hoạch hoàn thành trong năm 2026. Kênh Tham Lương – Bến Cát – rạch Nước Lên, một công trình hạ tầng kỹ thuật liên vùng, cũng được tập trung thi công để hoàn thành trong năm 2026. Sau khi hoàn thành, các dự án này sẽ đồng bộ bờ kè, nạo vét rạch, thoát nước, thu gom nước thải, đường giao thông, công viên và mảng xanh dọc tuyến. Thành phố dự kiến triển khai 115 dự án tại 53 phường, xã với tổng vốn khoảng 396.875 tỷ đồng, hướng tới năm 2030 hoàn thành di dời 41.540 căn nhà ven kênh, rạch. Nếu làm tới nơi tới chốn, những khu ven kênh nhếch nhác hiện nay có thể biến thành không gian đô thị mới, thay đổi hẳn chất lượng sống.
Bài kiểm tra niềm tin: kết luận cho chiến lược chống ngập mới
Tổng thể, chiến lược chống ngập TP.HCM đang chuyển từ cách làm manh mún sang một chương trình hạ tầng và quản lý lũ thông minh có tầm nhìn dài hạn. 9 dự án hạ tầng 2026, gói SPR với công nghệ không đào hở, cùng các đại dự án kênh Đôi, Xuyên Tâm, Văn Thánh, Tham Lương – Bến Cát – rạch Nước Lên chứng minh thành phố chấp nhận đầu tư lớn để đổi lấy hệ thống thoát nước hiện đại, kèm theo không gian công cộng và môi trường sống tốt hơn. Nhưng công trình chỉ là nửa chặng đường; nửa còn lại nằm ở kỷ luật tiến độ, minh bạch, bảo trì và ý thức cộng đồng trong bảo vệ hệ thống thoát nước. Nếu người dân vẫn xả rác xuống kênh rạch, nếu dữ liệu thời gian thực không dẫn đến quyết định nhanh và chính xác, mọi công nghệ tiên tiến sẽ bị vô hiệu hóa. Ngược lại, nếu thành phố giữ được nhịp độ thi công, đồng thời xây dựng được cơ chế quản trị mở và có trách nhiệm, chiến lược chống ngập lần này có thể trở thành bước ngoặt, giúp TP.HCM thoát khỏi vòng luẩn quẩn mưa là ngập – và biến nước từ mối đe dọa thành một phần của không gian đô thị đáng sống.
