Khủng hoảng sách giáo khoa Lâm Đồng ngay trước thềm khai giảng
Tình trạng thiếu sách giáo khoa Lâm Đồng là hiện tượng nhiều phụ huynh phải đi nhiều nhà sách, nhiều địa bàn khác nhau mà vẫn không tìm đủ trọn bộ sách cho con, khiến việc chuẩn bị cho năm học mới bị đảo lộn, tâm lý gia đình căng thẳng và kế hoạch dạy – học của nhà trường bị ảnh hưởng nặng nề trong những ngày sát khai giảng.
Điều nghịch lý là trong khi khoảng 830.000 học sinh trong tỉnh náo nức khai giảng sáng 5/9, chính thức bước vào năm học 2026-2027, thì không ít em lại… thiếu sách để học. Ghi nhận tại nhiều trường, chỉ còn khoảng 10 ngày trước khi vào năm học mới mà phụ huynh vẫn “đỏ mắt” đi tìm đủ bộ sách giáo khoa cho con trước ngày khai giảng. Đó không còn là chuyện lẻ tẻ, mà là một cuộc khủng hoảng nhỏ, phơi bày những lỗ hổng trong khâu chuẩn bị sách giáo khoa cho năm học 2026-2027.
Phụ huynh mua sách trong tuyệt vọng: từ Đà Lạt đến Lâm Hà
Đằng sau từ “thiếu sách trước khai giảng” là hàng trăm câu chuyện cụ thể của phụ huynh mua sách nhưng liên tục bị từ chối vì “hết hàng”. Ở Đà Lạt, chị Thùy Liên phải chạy xuống khu vực trung tâm mới mua được vài cuốn lẻ cho hai con lớp 5 và lớp 8, nhưng vẫn không thể đủ trọn bộ. Cứ mỗi nhà sách một vài cuốn, phụ huynh phải ghép bộ như đi nhặt nhạnh, trong khi năm học đã cận kề.
Tại xã Phúc Thọ (Lâm Hà), chị Nguyễn Thị Kim Xuyên đã đăng ký mua sách qua trường từ cuối năm học trước, nhưng đến tháng 8, nhà trường báo không đủ nên phụ huynh phải tự xoay xở. Chị Xuyên tiếp tục gõ cửa nhiều tiệm sách, nhận câu trả lời: hết hàng, chờ cuối tháng 8, rồi… vẫn không có. Con sắp vào năm học mà chưa có sách khiến phụ huynh “rất sốt ruột”. Khi hệ thống cung ứng đứt gãy, trách nhiệm bị đẩy về phía phụ huynh một cách bất công.
Mạng lưới trường được sắp xếp, nhưng sách lại tắc ở khâu cung ứng
Có một bức tranh đối lập rõ rệt: sân trường được sửa sang, cờ hoa rực rỡ, lễ khai giảng được yêu cầu tổ chức “ngắn gọn, vui tươi, an toàn” để trở thành ngày hội của học sinh, trong khi nhiều em vẫn chưa có bộ sách giáo khoa trên bàn. Tỉnh hiện có 1.593 cơ sở giáo dục với 840.801 trẻ, học sinh các cấp; mạng lưới trường lớp được sắp xếp, tinh gọn, ngành giáo dục đặt mục tiêu không để gián đoạn quyền học tập của học sinh.
Nhưng sách giáo khoa lại tắc nghẽn ở khâu cung ứng. Một nhà sách lớn tại Đà Lạt thừa nhận, phụ huynh đến tìm mua sách rất nhiều nhưng nhiều bộ đã hết hoặc không còn đủ trọn bộ, dù đã đặt thêm mà vẫn chưa biết bao giờ mới có hàng. Khi 830.000 học sinh cùng khai giảng một ngày, bất kỳ chậm trễ nào trong khâu cung cấp sách đều tạo ra hiệu ứng dây chuyền lên cả hệ thống dạy và học.
Vì sao “đứt gãy” sách giáo khoa và trách nhiệm thuộc về ai?
Một nguyên nhân quan trọng là sự chuyển đổi sang bộ sách giáo khoa “kết nối tri thức với cuộc sống”, được lựa chọn sử dụng thống nhất toàn quốc. Thay đổi chương trình luôn kéo theo thay đổi sách, nhưng dường như công tác dự báo nhu cầu và tổ chức in ấn – phát hành chưa theo kịp thực tế. Đến mức Sở Giáo dục và Đào tạo phải ra thông báo khuyến khích tiếp tục sử dụng, tái sử dụng các bộ sách giáo khoa, sách bài tập in từ năm 2025 trở về trước, đang còn lưu hành tại trường, thư viện, đơn vị phát hành và gia đình học sinh.
Việc tận dụng lại sách cũ là hợp lý để tránh lãng phí nguồn lực xã hội và hỗ trợ chuẩn bị sách cho năm học 2026-2027. Tuy nhiên, chỉ dùng sách cũ là không đủ nếu nguồn sách mới vẫn thiếu. Khi phụ huynh bị động vì thông tin thay đổi liên tục – lúc thì đăng ký qua trường, lúc lại được yêu cầu tự mua – câu hỏi trách nhiệm không thể chỉ dừng ở lời xin lỗi. Hệ thống sách giáo khoa Lâm Đồng đang bộc lộ rõ ràng sự lệ thuộc quá lớn vào một chuỗi cung ứng mỏng manh.
Giải pháp cấp bách: không thể tiếp tục để học sinh chờ sách
Trước mắt, giải pháp được đưa ra là cho phép dùng sách giáo khoa điện tử: khi nhà xuất bản chưa cung cấp đủ sách in, sẽ cung cấp đường link để học sinh, giáo viên vào tham khảo trong thời gian chờ in và cung ứng đủ sách ra thị trường. Các bản PDF sách đã chỉnh sửa, cập nhật cũng được đăng tải để tải miễn phí phục vụ giảng dạy và học tập. Đây là cứu cánh tình thế, nhưng khó có thể là câu trả lời lâu dài trong bối cảnh nhiều gia đình vùng nông thôn, vùng khó chưa có điều kiện học bằng thiết bị số.
Đại diện ngành giáo dục tỉnh đã yêu cầu rà soát, thống kê số liệu sách giáo khoa để báo cáo lên cấp có thẩm quyền; sau khi có số liệu, sẽ sớm ban hành hướng dẫn nhằm bảo đảm việc học tập của học sinh. Tuy vậy, nếu không siết lại quy trình đặt – in – phát hành sách, ràng buộc trách nhiệm rõ ràng giữa nhà trường, đơn vị phát hành và nhà xuất bản, thì mỗi mùa khai giảng, phụ huynh lại phải “đỏ mắt” tìm sách cho con. Năm học 2026-2027 đáng lẽ phải là bước khởi đầu ổn định sau sắp xếp mạng lưới trường, chứ không phải bài kiểm tra sức chịu đựng của phụ huynh và học sinh.
