Một năm học mới được chuẩn bị kỹ nhưng thiếu sách giáo khoa
Khủng hoảng sách giáo khoa khan hiếm tại Lâm Đồng là tình trạng nhiều phụ huynh phải chạy khắp các nhà sách nhưng vẫn không mua đủ bộ sách cho con trước ngày Lâm Đồng khai giảng, trong bối cảnh hệ thống trường lớp đã được đầu tư mạnh về cơ sở vật chất và chuẩn bị năm học mới khá đầy đủ về đội ngũ, song nguồn cung sách giáo khoa lại chậm và thiếu, buộc phụ huynh, học sinh và ngành giáo dục phải xoay xở với sách cũ, sách điện tử và nhiều giải pháp tạm thời khác. Nếu chỉ nhìn vào trường lớp, dễ có cảm giác Lâm Đồng bước vào năm học mới trong tư thế rất chủ động: hàng loạt công trình được sửa chữa, xây mới, khuôn viên được chỉnh trang, vệ sinh trường lớp và các điều kiện dạy học đang được hoàn tất. Nhưng phía sau những phòng học khang trang, câu chuyện mua sách giáo khoa lại phơi bày một nghịch lý: nhà trường sẵn sàng đón học sinh, còn học sinh thì chưa có sách để học. Đây không phải thiếu sót nhỏ, mà là vấn đề hệ thống cho thấy khâu cung ứng sách không theo kịp những tham vọng nâng chất lượng giáo dục của tỉnh.
Phụ huynh đỏ mắt mua sách giáo khoa: nỗi lo trước ngày 5/9
Trên thực tế, chỉ còn khoảng mười ngày nữa học sinh chính thức bước vào năm học mới, nhưng nhiều phụ huynh vẫn đang “đỏ mắt” chạy đi mua sách giáo khoa khan hiếm cho con. Chị Thùy Liên ở phường LangBiang đã đi nhiều nhà sách lớn nhỏ tại Đà Lạt mà chỉ mua được lẻ tẻ vài cuốn, không nơi nào có đủ trọn bộ cho hai con học lớp 5 và lớp 8. Chị Nguyễn Thị Kim Xuyên ở xã Phúc Thọ cũng trong tình trạng tương tự, đi nhiều tiệm sách vẫn chưa có bộ sách lớp 9 hoàn chỉnh cho con chuẩn bị đến trường. Điểm chung của các câu chuyện này là sự bối rối pha bức xúc: phụ huynh hoặc không đăng ký mua sách qua trường vì nghĩ “năm nào cũng dễ mua”, hoặc đã đăng ký nhưng trường báo không đủ nên phải tự đi mua, rồi vẫn rơi vào cảnh tay trắng khi ngày 5/9 tới rất gần. Trong một tỉnh có tới 840.801 trẻ, học sinh ở tất cả các cấp học, việc để hàng loạt gia đình tự xoay xở như vậy là dấu hiệu cho thấy công tác dự báo và phân phối sách giáo khoa có vấn đề.
Cơ sở vật chất được đẩy mạnh, chuỗi cung ứng sách lại hụt hơi
Điều trớ trêu là trong khi phụ huynh khó mua sách giáo khoa, hệ thống trường học ở Lâm Đồng lại đang được đầu tư rất mạnh cho chuẩn bị năm học mới. Tỉnh dự kiến đưa vào sử dụng 250 phòng học mới, 200 phòng học bộ môn và 50 nhà đa năng để phục vụ năm học 2026 – 2027, cùng tổng kinh phí các chương trình đầu tư giáo dục giai đoạn 2026 – 2030 lên tới hơn 4.000 tỷ đồng. Điều này cho thấy quyết tâm nâng chất lượng giáo dục, song bài toán sách giáo khoa lại bị xem nhẹ. Ở phía cung ứng, một nhà sách lớn tại Đà Lạt thừa nhận phụ huynh đến mua rất đông, nhưng nhiều bộ sách “không còn hoặc không còn đủ một bộ”, dù đơn vị này đã đặt sách về mà hiện vẫn chưa có và cũng chưa biết khi nào mới được cung cấp. Đây không chỉ là chậm trễ đơn lẻ, mà phản ánh năng lực phát hành và phân phối sách không tương xứng với quy mô hơn 1.593 cơ sở giáo dục đang chuẩn bị năm học mới trên toàn tỉnh. Khi đầu tư cơ sở vật chất được làm bài bản, việc để khâu sách giáo khoa hụt hơi là sự thiếu nhất quán trong ưu tiên chính sách.
Giải pháp tạm thời: sách cũ và sách điện tử có đủ an toàn?
Trước cảnh sách giáo khoa khan hiếm, phụ huynh và ngành giáo dục buộc phải xoay sang các giải pháp tạm thời. Chị Kim Xuyên đã chủ động xin lại một số cuốn sách cũ còn dùng được sau khi Sở Giáo dục và Đào tạo thông báo cho phép sử dụng bộ sách hiện đang lưu hành phục vụ học tập và giảng dạy trong năm học mới. Về phía quản lý, phương án trước mắt được nêu ra là cung cấp đường dẫn để học sinh, giáo viên tham khảo sách giáo khoa điện tử trong thời gian nhà xuất bản chưa in kịp, chưa cung ứng đủ sách ra thị trường. Phụ huynh, giáo viên, học sinh có thể vào trang web taphuan.nxbgd.vn để tải các nội dung chỉnh sửa, cập nhật. Những giải pháp này thể hiện nỗ lực “chữa cháy” để không gián đoạn việc học, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: liệu sách cũ, sách điện tử có thể thay thế hoàn toàn bộ sách mới trong quá trình chuẩn bị năm học mới? Học sinh lớp 1, 9, 12 được tựu trường sớm trước khai giảng cần bộ sách ổn định để bám sát chương trình, chứ không chỉ những bản tạm thời. Dùng giải pháp tình thế cho khâu cốt lõi như sách giáo khoa là lựa chọn dễ hiểu trong ngắn hạn, nhưng nếu lặp lại sẽ làm suy yếu nỗ lực nâng chất lượng dạy và học.
Không thể để khâu sách giáo khoa thành điểm yếu của Lâm Đồng
Nhìn toàn cảnh, Lâm Đồng đang có một sự chuẩn bị năm học mới rất bài bản về cơ sở vật chất, quản trị trường học và chuyển đổi số. Lãnh đạo tỉnh liên tục kiểm tra thực tế, yêu cầu bảo đảm quyền học tập, không để hoàn cảnh khó khăn cản trở học sinh đến trường. Nhưng nếu không giải quyết dứt điểm câu chuyện mua sách giáo khoa, tất cả nỗ lực đó sẽ bị xói mòn ngay từ ngày đầu đến lớp. Một hệ thống giáo dục không thể vận hành trơn tru khi phụ huynh phải chạy nhiều nơi mà vẫn không đủ sách cho con. Theo đại diện ngành giáo dục, sau khi rà soát, thống kê số liệu sách giáo khoa và báo cáo, sẽ có hướng dẫn sớm nhất để bảo đảm việc học tập của học sinh. Đây là bước đi cần thiết, nhưng vẫn là phản ứng sau khi khủng hoảng đã xảy ra. Điều Lâm Đồng cần lúc này không chỉ là xử lý tình huống trước lễ khai giảng, mà phải thiết kế lại cả chuỗi cung ứng sách: từ khâu dự báo nhu cầu, đặt hàng, đến trách nhiệm của nhà xuất bản. Một tỉnh đặt mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục không thể chấp nhận việc học sinh bước vào lớp mà thiếu thứ căn bản nhất: sách giáo khoa.
