Khủng hoảng sách giáo khoa khan hiếm ngay trước ngày khai giảng
Sách giáo khoa khan hiếm trước ngày khai giảng là tình trạng phụ huynh ở nhiều địa phương phải đi nhiều nhà sách, điểm phát hành mà vẫn không mua đủ bộ sách giáo khoa và vở bài tập cho con, khiến việc chuẩn bị cho năm học mới bị đảo lộn và buộc gia đình, nhà trường phải xoay xở bằng sách cũ, tài liệu photo và các giải pháp tạm thời. Tại Đà Nẵng, chiều 4/9, nhiều phụ huynh vẫn chạy đôn chạy đáo tìm sách giáo khoa dù hôm sau đã khai giảng năm học mới. Ở Hà Nội, phụ huynh có con lớp 9 phản ánh sát ngày khai giảng, lớp vẫn chưa được phát đủ sách giáo khoa, còn thiếu một số cuốn. Tại Hà Tĩnh, ngày 3/9, nhiều phụ huynh đến các quầy sách, vở nhưng vẫn không đủ sách, vở cho con. Tình trạng khai giảng thiếu sách không còn là chuyện cá biệt mà đã trở thành vấn đề hệ thống.
Những hành trình mệt mỏi của phụ huynh từ Đà Nẵng, Hà Nội tới Hà Tĩnh
Ở Đà Nẵng, cảnh tượng phụ huynh ra vào nườm nượp nhưng phần lớn tay trắng vì hết sạch sách giáo khoa các lớp không chỉ cho thấy cung không đáp ứng cầu, mà còn là sự đứt gãy niềm tin vào khâu chuẩn bị của ngành sách. Có người mẹ đi gần 20 nhà sách vẫn không mua được sách bài tập tiếng Anh cho con, nhưng nhân viên cũng không biết bao giờ sách về lại. Tại Hà Nội, việc phụ huynh tìm sách giáo khoa khan hiếm đến mức phải xin lại bộ sách cũ của người quen cho con lớp 3, hay cả lớp 9 lên nhóm lớp để hỏi xin sách cũ cho đủ tài liệu học tập, phản ánh sự bất bình thường của một thị trường lẽ ra phải ổn định. Ở Hà Tĩnh, phụ huynh có ba con ở các khối 2, 5, 10 dù đã đi nhiều nơi vẫn thiếu môn Toán, Tiếng Việt lớp 2, các sách Mỹ thuật, Lịch sử, Địa lý lớp 5, Vật lý, Hóa học lớp 10… và lo lắng vì khai giảng đến sát mà giỏ sách vẫn lửng lơ.
Không chỉ thiếu sách giáo khoa mà vở bài tập cũng thiếu hụt nghiêm trọng
Điểm đáng báo động là sách giáo khoa khan hiếm không dừng ở sách chính khóa mà lan sang vở bài tập thiếu hụt ở nhiều cấp học. Ngay tại công ty phát hành sách ở Hà Tĩnh, tình trạng khan hiếm diễn ra ở cả sách giáo khoa và vở bài tập; vở bài tập từ lớp 1 đến lớp 9 đều thiếu. Một phụ huynh có con lớp 8 cho biết trong tổng số 14 cuốn sách bài tập, hiện mới mua được 5 cuốn dù đã đến ba điểm bán khác nhau. Một chủ quầy sách với gần 20 năm kinh nghiệm khẳng định năm nay là năm thiếu sách, vở nhiều nhất; quầy không có sách Lịch sử, Địa lí lớp 4, 5, 8 và nhiều đầu sách lớp 10, còn vở bài tập tiểu học cũng khan hiếm. Khi ngay cả những tài liệu luyện tập căn bản cho học sinh cũng trở thành mặt hàng phải “săn lùng”, chất lượng học tập đầu năm rõ ràng bị đe dọa.
Nhà xuất bản tăng nguồn cung nhưng lỗ hổng nằm ở khâu dự báo và phân phối
Điều nghịch lý là trong khi phụ huynh quay cuồng phụ huynh tìm sách giáo khoa ngoài thị trường, nhà xuất bản công bố những con số rất ấn tượng. Đến ngày 15/8, đơn vị này đã đưa ra thị trường hơn 220 triệu bản sách giáo khoa, đạt 148% so với cùng kỳ năm 2025, cùng 76 triệu bản sách bài tập và sách tham khảo. Nhà xuất bản khẳng định đã đáp ứng vượt nhu cầu đặt hàng của các trường, địa phương và còn tiếp tục in bổ sung khoảng 9 triệu bản sách giáo khoa. Thế nhưng, thực tế tại Điện Biên, học sinh lớp 8, 4, 9 đến các điểm bán chính thức thuộc hệ thống nhà xuất bản vẫn không mua đủ bộ. Tại Hà Tĩnh, công ty phát hành đã phải đặt thêm 68.000 bản sách giáo khoa từ lớp 8 đến lớp 12 để bổ sung, dự kiến đầu tuần tới mới về đến tỉnh. Câu chuyện vì thế không nằm ở số bản in, mà ở khả năng dự báo nhu cầu và phân phối đúng đầu sách tới đúng nơi, đúng thời điểm. "Nhà xuất bản khẳng định đã đáp ứng đầy đủ, vượt nhu cầu đặt hàng của các trường học, địa phương và tiếp tục in bổ sung khoảng 9 triệu bản sách giáo khoa".
Giải pháp tạm thời và yêu cầu thay đổi hệ thống trước mỗi mùa khai giảng
Trong thế bí, phụ huynh và nhà trường buộc phải dùng giải pháp tạm thời. Có gia đình chấp nhận in hoặc photo một số bài cho con học trước, chờ khi có sách mới mua về thay thế. Trên các nhóm lớp, phụ huynh hỏi xin sách cũ để con có đủ tài liệu, còn ngành giáo dục chỉ đạo tận dụng sách thư viện, sách cũ còn dùng được, thực hiện chính sách cấp, cho mượn sách và điều chuyển từ nơi thừa sang nơi thiếu. Sở giáo dục các địa phương được giao xây dựng phương án cung ứng trước ngày 30/8, không để thiếu sách mà chưa có cách xử lý. Tuy nhiên, khi thời hạn đó qua đi, khoảng trống dự báo và phối hợp giữa trường, sở, nhà xuất bản vẫn chưa được lấp đầy, dẫn đến cảnh khai giảng thiếu sách lặp lại. Nếu không thay đổi cách thống kê nhu cầu theo từng khối lớp, từng địa bàn và công khai điểm bán, thời gian cung ứng, những mùa khai giảng sau sẽ tiếp tục chứng kiến các bậc phụ huynh "chạy khắp thành phố" mà vẫn không mua đủ sách cho con.
