Cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng: từ dự án giao thông đến lựa chọn chiến lược
Cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng là tuyến đường bộ cao tốc CT.08 được Chính phủ giao Hải Phòng làm cơ quan chủ quản, có nhiệm vụ hoàn thiện trục kết nối giữa Hải Phòng, Ninh Bình và các tỉnh ven biển Bắc Bộ, qua đó rút ngắn thời gian vận chuyển, mở rộng không gian phát triển và tạo xương sống mới cho liên kết vùng kinh tế đồng bằng sông Hồng.
Điểm đáng chú ý không phải chỉ là một dự án hạ tầng giao thông Hải Phòng nữa, mà là lựa chọn mang tính “đặt cược” chiến lược. HĐND thành phố đang xem xét chủ trương đầu tư hơn 8.200 tỷ đồng cho đoạn cao tốc Ninh Bình Hải Phòng qua địa bàn thành phố và tỉnh lân cận, trong đó tổng mức đầu tư dự kiến hơn 8.228 tỷ đồng, với 4.036 tỷ từ ngân sách Trung ương và hơn 4.192 tỷ từ ngân sách Hải Phòng. Quy mô chi tiêu này cho thấy thành phố sẵn sàng chia sẻ gánh nặng tài chính với Trung ương để đổi lại lợi ích dài hạn về không gian phát triển, thay vì chỉ chờ nguồn vốn cấp phát.
Về mặt thủ tục, sáng 23/9, Ban Đô thị HĐND thành phố đã làm việc với Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông Hải Phòng và các sở, ngành để thẩm tra hồ sơ dự thảo Nghị quyết về quyết định chủ trương đầu tư tuyến cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng (CT.08) đoạn qua Hải Phòng và 9 km trên địa bàn tỉnh Thái Bình (nay là Hưng Yên), đồng thời hoàn thiện đoạn kết nối đường tỉnh 353. Đây là bước đi bắt buộc, nhưng cường độ thảo luận và yêu cầu làm rõ tính khả thi cho thấy HĐND ý thức rõ rằng đây không phải một dự án “làm cho có”, mà là đòn bẩy cấu trúc lại không gian kinh tế vùng.
Đầu tư 8.200 tỷ đồng: phép thử tầm nhìn hạ tầng giao thông Hải Phòng
Việc thành phố chủ động đầu tư 8.200 tỷ đồng cho cao tốc Ninh Bình Hải Phòng là phép thử rõ ràng về tầm nhìn hạ tầng. Với tổng vốn hơn 8.228 tỷ đồng, trong đó ngân sách thành phố phải gánh hơn 4.192 tỷ đồng, dự án buộc Hải Phòng trả lời câu hỏi: có dám coi hạ tầng giao thông là tài sản chiến lược, chứ không chỉ là khoản chi ngân sách ngắn hạn?
Đây không phải một đoạn đường lẻ loi. Hiện các đoạn tuyến của cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng trên địa bàn Hưng Yên và Ninh Bình đang triển khai thi công; đoạn từ cao tốc Hà Nội – Hải Phòng đến đường bộ ven biển đã được phê duyệt và đang tích cực triển khai. Nghĩa là nếu Hải Phòng chậm chân ở đoạn còn lại, toàn bộ trục CT.08 sẽ bị “đứt đoạn” ngay trước cửa ngõ thành phố, làm suy giảm giá trị khai thác của các đoạn đã và đang được đầu tư ở các tỉnh bạn.
Việc đầu tư đoạn từ nút giao đường bộ ven biển đến nút giao quốc lộ 37 trên địa bàn Hưng Yên được đánh giá là cần thiết để hoàn thiện toàn tuyến, tạo trục giao thông kết nối Quảng Ninh, Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình và Thanh Hóa theo quy hoạch, phù hợp với Nghị quyết số 45-NQ/TW về xây dựng và phát triển Hải Phòng đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Nói cách khác, nếu coi Nghị quyết 45 là “bản thiết kế” thì quyết định chi tiền cho CT.08 là động tác “dám xây nhà” chứ không dừng ở khẩu hiệu.
Liên kết vùng kinh tế: cao tốc CT.08 mở khóa lợi ích nào?
Tuyến cao tốc Ninh Bình – Hải Phòng không chỉ kết nối hai địa phương, mà còn là mắt xích trong trục Quảng Ninh – Hải Phòng – Thái Bình – Nam Định – Ninh Bình – Thanh Hóa – Nghệ An được định hướng trong Nghị quyết 45. Tuyến đường được nhấn mạnh là công trình trọng điểm quốc gia, tạo kết nối với các mạng lưới giao thông huyết mạch hiện hữu. Nếu hoàn thành, CT.08 sẽ kéo gần khoảng cách giữa cảng biển Hải Phòng với vùng du lịch Ninh Bình, với vùng công nghiệp – nông nghiệp ở Hưng Yên, Thanh Hóa.
Về bản chất, đây là một dự án liên kết vùng kinh tế. Khi chi phí và thời gian vận chuyển giảm, hàng hóa từ nội địa có thể ra cảng biển nhanh hơn, dịch vụ logistics được tổ chức theo chuỗi liên tỉnh, còn du lịch có điều kiện hình thành sản phẩm liên tuyến từ di sản, biển đến đô thị cảng. Không gian phát triển của Hải Phòng không còn bị giới hạn bởi địa giới hành chính mà mở rộng dọc theo trục cao tốc, đồng thời Ninh Bình và các tỉnh lân cận hưởng lợi khi “bám” được vào cảng biển và khu công nghiệp của một trung tâm logistics.
Điểm quan trọng là CT.08 giúp giảm phụ thuộc vào trục hướng tâm về Hà Nội. Thay vì mọi luồng di chuyển phải “quá cảnh” qua thủ đô, hàng hóa và dòng người có thêm một trục ngang ven biển, hỗ trợ phân bố lại dòng lưu thông, giảm áp lực lên các tuyến cũ. Đây là cách tiếp cận hạ tầng giao thông Hải Phòng theo hướng chủ động bám biển, bám cảng và gắn mình vào mạng lưới khu vực, thay cho tư duy “đường về Hà Nội là chính”.
Thực tế triển khai: mặt bằng, an sinh và bài toán đồng thuận xã hội
Đằng sau những con số đầu tư 8.200 tỷ đồng là câu chuyện rất đời thường: giải phóng mặt bằng, tái định cư, sinh kế người dân. Dự án CT.08 đoạn từ cao tốc Hà Nội – Hải Phòng đến nút giao đường bộ ven biển dài 7,55 km, riêng đoạn qua xã Kiến Hải dài 3,2 km, liên quan tới 420 hộ với gần 250.000 m² đất bị thu hồi, trong đó 392 hộ mất đất nông nghiệp và 28 hộ có đất ở. Đây là con số cho thấy tác động xã hội không nhỏ và nếu không làm tốt, tiến độ dự án sẽ bị chậm đáng kể.
UBND xã Kiến Hải đã tổ chức chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đợt 1 cho 279 hộ gia đình, cá nhân và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tại các thôn Tú Sơn, Nãi Sơn và Đại Hải, được đánh giá là bước triển khai quan trọng để bảo đảm tiến độ dự án trên địa bàn. Với hợp phần cầu Văn Úc 2, 24 hộ đã đồng ý nhận bồi thường với diện tích thu hồi hơn 8.400 m², kinh phí gần 2,7 tỷ đồng.
Các xã, phường có tuyến đường đi qua được yêu cầu tăng cường tuyên truyền, tập trung giải phóng mặt bằng, bố trí tái định cư và quan tâm các vấn đề an sinh trong quá trình thực hiện. Đồng thời, Ban Đô thị HĐND thành phố yêu cầu Ban Quản lý dự án tiếp tục giải trình, hoàn thiện hồ sơ dự thảo Nghị quyết, còn các sở, ngành phải phối hợp chặt chẽ để bảo đảm tiến độ, tránh lãng phí. Điều này cho thấy chính quyền hiểu rằng cao tốc chỉ có ý nghĩa khi được triển khai nhanh, nhưng phải gắn với đồng thuận xã hội – nếu không, “chiến lược liên kết vùng” sẽ va vào thực tế đời sống người dân bên đường.
Kết luận: Dám chi để dẫn dắt cuộc chơi liên kết vùng
Nhìn toàn cục, quyết định đầu tư hơn 8.200 tỷ đồng vào cao tốc Ninh Bình Hải Phòng là tuyên bố vai trò “đầu tàu” của Hải Phòng trong câu chuyện liên kết vùng kinh tế miền Bắc. Thay vì chỉ chờ các dự án quốc gia đi qua, thành phố chấp nhận chia sẻ gánh nặng vốn, chủ động nhận làm cơ quan chủ quản và đưa dự án vào đúng quỹ đạo mà Nghị quyết 45-NQ/TW đặt ra.
Thách thức không nhỏ: áp lực ngân sách, rủi ro chậm tiến độ, bài toán giải phóng mặt bằng và đảm bảo sinh kế cho hàng trăm hộ dân. Nhưng đổi lại, thành phố có cơ hội mở rộng không gian phát triển ra khỏi biên giới hành chính, kết nối chặt hơn với Ninh Bình, Hưng Yên, Thanh Hóa, Quảng Ninh; khai thác tốt hơn lợi thế cảng biển, công nghiệp, dịch vụ logistics của mình. Nếu CT.08 được triển khai đúng tiến độ và chất lượng, nó sẽ không chỉ là một tuyến cao tốc mới trên bản đồ, mà là minh chứng rằng Hải Phòng dám chi, dám dẫn dắt để thay đổi cấu trúc phát triển của cả một vùng kinh tế.
