Hội đàm cấp cao: Nghị viện bước ra tuyến đầu của Đối tác Chiến lược toàn diện
Cuộc hội đàm giữa Chủ tịch Quốc hội Việt Nam Trần Thanh Mẫn và Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ tịch Hạ viện Thái Lan Sophon Zaram là cuộc gặp cấp cao giữa hai cơ quan lập pháp nhằm phát huy vai trò nghị viện trong triển khai khuôn khổ Đối tác Chiến lược toàn diện, tăng cường quan hệ song phương Đông Nam Á và phối hợp trong hợp tác lập pháp khu vực, từ đó biến cam kết chính trị thành khuôn khổ pháp lý và cơ chế giám sát cụ thể. Quan trọng hơn, cuộc tiếp xúc này gửi đi một thông điệp rõ ràng: thời kỳ ngoại giao nghị viện đứng bên lề đã kết thúc. Diễn ra tại Nhà Quốc hội vào chiều 05/8, ngay sau Lễ đón chính thức, cuộc hội đàm đánh dấu chuyến thăm đầu tiên cấp Quốc hội của Thái Lan tới Việt Nam. Thời điểm được lựa chọn không ngẫu nhiên: hai bên gặp nhau trong bối cảnh kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam – Thái Lan và sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 5/2025. Chính khung thời gian này khiến đàm phán nghị viện không chỉ mang tính nghi thức, mà trở thành bước đi định hướng cho giai đoạn triển khai 2026-2031.
Hai Quốc hội nhất trí “nâng cấp” vai trò lập pháp trong quan hệ song phương
Nếu trước đây, Quốc hội thường được nhắc đến như thiết chế phê chuẩn các hiệp định đã được Chính phủ thống nhất, thì nay hai Chủ tịch Quốc hội đã chủ động nhận lấy vai trò thiết kế cuộc chơi. Hai bên nhất trí tăng cường vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và giám sát triển khai các thỏa thuận cấp cao, cũng như Chương trình hành động cho Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - Thái Lan giai đoạn 2026-2031. Đây là cam kết mang tính ràng buộc chính trị: Quốc hội không còn là khâu cuối, mà trở thành trục chính của tiến trình. Đáng chú ý, lãnh đạo hai cơ quan lập pháp thống nhất tiếp tục tăng cường trao đổi đoàn cấp cao và các cấp, đồng thời triển khai hiệu quả Thỏa thuận hợp tác giữa Quốc hội hai nước. Đó là cách tiếp cận thực dụng: muốn giám sát tốt thì phải hiểu nhau kỹ, và muốn lập pháp đồng bộ thì phải thường xuyên “đối thoại luật pháp”. Trong khu vực ASEAN, đây là biểu hiện rõ nét của hợp tác lập pháp khu vực, cho thấy “Quốc hội Việt Nam Thái Lan” không còn là hai đường thẳng song song, mà hướng tới một độ giao thoa ngày càng lớn.
Triển khai Đối tác Chiến lược toàn diện: Khi nghị viện chuyển từ lời hứa sang chương trình hành động
Điểm khác biệt của hội đàm lần này là trọng tâm triển khai, chứ không dừng ở tuyên bố chính trị. Hai bên bày tỏ vui mừng trước những bước phát triển tích cực của quan hệ Việt Nam – Thái Lan trên tất cả các lĩnh vực kể từ khi thiết lập Đối tác Chiến lược toàn diện, và nhất trí phối hợp chặt chẽ để triển khai hiệu quả các thỏa thuận cấp cao. Nhưng điều đáng nói nằm ở cơ chế: Quốc hội hai nước sẽ cùng giám sát việc thực hiện các văn kiện này, hạn chế khoảng cách giữa cam kết và thực thi. Một trong những điểm nhấn là việc thúc đẩy triển khai hiệu quả Chiến lược "Ba kết nối", nhằm tăng cường kết nối chuỗi cung ứng, doanh nghiệp và địa phương giữa hai nước. Trong bối cảnh quan hệ song phương Đông Nam Á ngày càng chịu sức ép cạnh tranh và dịch chuyển chuỗi sản xuất, sự vào cuộc của Quốc hội có ý nghĩa như một "bảo hiểm chính sách": các biện pháp kết nối không chỉ được công bố mà còn phải đi qua quy trình lập pháp, được giám sát bởi các ủy ban chuyên môn và các đại biểu dân cử.
Hợp tác nghị viện ASEAN: Việt Nam - Thái Lan muốn định hình luật chơi khu vực
Ở tầm khu vực, hai Chủ tịch Quốc hội không che giấu tham vọng nâng hợp tác nghị viện lên mức có thể ảnh hưởng luật chơi ASEAN. Hai bên nhất trí tiếp tục phối hợp chặt chẽ tại các diễn đàn như ASEAN, AIPA, IPU và các diễn đàn nghị viện đa phương, đồng thời phát huy vai trò trung tâm của ASEAN và thúc đẩy hợp tác trong các cơ chế tiểu vùng Mekong. Đây là lựa chọn chiến lược: nếu Chính phủ định hình chính sách đối ngoại, thì Quốc hội góp phần định hình “khung luật” vận hành chính sách đó trong không gian khu vực. Không phải ngẫu nhiên mà Chủ tịch Quốc hội Việt Nam khẳng định Thái Lan là đối tác quan trọng và người bạn đồng hành trong ASEAN và Tiểu vùng Mekong. Khi hai Quốc hội phối hợp lập trường tại AIPA và IPU, họ thực chất đang thử khả năng xây dựng một trục nghị viện Việt Nam - Thái Lan trong hợp tác lập pháp khu vực. Nếu trục này vận hành ổn định, quan hệ song phương Đông Nam Á giữa hai nước có thể trở thành hình mẫu cho cách các nghị viện ASEAN cùng nhau bảo vệ vai trò trung tâm của khu vực.
Kết luận: Ngoại giao nghị viện đã bước sang giai đoạn chủ động và dài hạn
Nhìn tổng thể, hội đàm giữa Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Chủ tịch Quốc hội Sophon Zaram cho thấy ngoại giao nghị viện Việt Nam - Thái Lan đang dịch chuyển từ vai trò phụ trợ sang vai trò chủ động, nhất là trong triển khai Đối tác Chiến lược toàn diện. Việc thống nhất tăng cường vai trò giám sát, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và triển khai Thỏa thuận hợp tác giữa hai Quốc hội là lựa chọn có tính tiên phong trong ASEAN, nơi nghị viện thường bị xem là "sân sau" của ngoại giao chính phủ. Khi Chủ tịch Quốc hội Thái Lan chính thức mời Chủ tịch Quốc hội Việt Nam thăm Thái Lan và lời mời được đáp lại bằng cam kết thu xếp trong thời gian phù hợp, chúng ta có thể thấy rõ: tiến trình này không phải là sự kiện đơn lẻ, mà là một chuỗi tương tác được lên kế hoạch. Nếu các cam kết hiện nay được cụ thể hóa bằng luật, cơ chế giám sát và trao đổi đoàn đều đặn, "Quốc hội Việt Nam Thái Lan" sẽ trở thành một trụ cột độc lập, bổ sung cho kênh Chính phủ, giúp quan hệ song phương Đông Nam Á giữa hai nước ổn định hơn trước những bất định của khu vực.
