Từ thông cáo chung 1976 đến mốc 50 năm: quan hệ láng giềng được định nghĩa lại
Quan hệ ngoại giao Việt Nam Thái Lan là quá trình hình thành và phát triển mối liên kết chính trị, kinh tế và xã hội giữa hai quốc gia láng giềng Đông Nam Á, khởi đầu bằng việc thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1976 và đã được nâng cấp lên khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện, phản ánh mức độ tin cậy, gắn bó và hợp tác đa tầng ngày càng sâu rộng giữa hai bên.50 năm kể từ khi Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Duy Trinh và Bộ trưởng Bhichai Rattakul ký thông cáo chung thiết lập quan hệ ngoại giao tại Hà Nội, quan hệ Việt Nam - Thái Lan không chỉ tồn tại bền bỉ mà còn thay đổi chất lượng phát triển. Mốc 6/8 năm nay không phải là dịp lễ nghi thuần túy, mà là thời điểm buộc chúng ta nhìn lại: hai nước đã đi xa đến đâu và muốn cùng nhau đi tiếp như thế nào.
Hành trình tiến tới đối tác chiến lược toàn diện: chính trị dẫn dắt, kinh tế và địa phương bứt phá
Nếu phải chọn một từ khóa cho quan hệ Việt Nam - Thái Lan hiện nay thì đó phải là “đối tác chiến lược toàn diện”. Việc hai nước nâng cấp quan hệ lên khuôn khổ này vào tháng 5/2025 đã đánh dấu sự thừa nhận rằng hợp tác hai nước đã vượt khỏi phạm vi láng giềng hữu nghị, bước sang giai đoạn phối hợp lợi ích một cách có tính toán, lâu dài và sâu rộng. Nhịp độ trao đổi đoàn cấp cao sôi động trong năm kỷ niệm 50 năm – từ chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Thái Lan, đến các chuyến thăm của Thủ tướng và Chủ tịch Quốc hội Thái Lan – cho thấy chính trị vẫn là động lực then chốt. Ở cấp địa phương, Nghệ An là ví dụ tiêu biểu khi nhanh chóng tận dụng khuôn khổ mới để mở rộng hợp tác với Thái Lan trong công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng, logistics, thương mại, du lịch và khoa học-công nghệ, qua đó biến “tình hữu nghị” thành các dự án cụ thể.
Tác động đến đời sống người dân: từ ngoại giao trên trời đến ngoại giao dưới mặt đất
Quan hệ song phương sẽ vô nghĩa nếu chỉ dừng lại ở tuyên bố chung và lễ đón thảm đỏ. Thước đo thật sự nằm ở mức độ hiện diện của quốc gia này trong đời sống thường ngày của quốc gia kia. Ở góc độ này, quan hệ ngoại giao Việt Nam Thái Lan đã đi được chặng đường đáng kể. Đường bay thẳng mới từ Bangkok (Don Mueang) đến Đà Nẵng giúp du khách Thái Lan tiếp cận một trong những điểm đến hấp dẫn nhất của Việt Nam nhanh hơn và thường xuyên hơn, biến bản đồ ngoại giao thành bản đồ du lịch sống động. Việc vải thiều tươi của Việt Nam có mặt tại siêu thị ở Bangkok báo hiệu chiều ngược lại: nông sản Việt không còn là cái tên xa lạ với người tiêu dùng Thái. Ở biên độ rộng hơn, cộng đồng hơn 100.000 người Thái gốc Việt, cùng các điểm di tích, bảo tàng và khu phố Việt Nam tại Thái Lan đã tạo ra nền tảng xã hội bền chặt, biến ngoại giao giữa hai nước thành ngoại giao giữa hai cộng đồng người.
Ngoại giao nhân dân: sợi dây mềm nhưng bền chặt giữa hai xã hội
Điểm đáng chú ý nhất sau 50 năm là ngoại giao nhân dân đã thoát khỏi vai trò “phụ họa”, trở thành một trụ cột thực sự. Các Hội hữu nghị hai nước, các chương trình giao lưu thể thao như trận bóng đá nữ U17 Thái Lan - Việt Nam được tổ chức để thúc đẩy ngoại giao nhân dân, cho thấy nhà nước hiểu rằng tình cảm giữa người dân mới là tài sản ngoại giao bền vững nhất. Theo đánh giá của những người gắn bó với lĩnh vực này, cộng đồng người Việt tại Thái Lan qua nhiều thế hệ đã trở thành nhịp cầu kết nối giữa hai dân tộc, đóng góp cả về kinh tế lẫn hình ảnh quốc gia. Con số khoảng 5.000 người Nghệ An đang sinh sống tại Thái Lan và luôn hướng về quê hương là minh chứng cụ thể. Khi ngày càng nhiều doanh nghiệp, sinh viên, du khách qua lại giữa hai nước, mỗi tấm vé máy bay, mỗi dự án, mỗi học kỳ trao đổi đều là một “lá phiếu” bỏ cho tương lai của đối tác chiến lược toàn diện.
Từ mốc 50 năm đến tầm nhìn 2031: giữ vững lòng tin, làm dày lợi ích
Mốc 50 năm chỉ có ý nghĩa nếu được sử dụng như bàn đạp, không phải điểm kết. Chương trình hành động triển khai quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giai đoạn 2026-2031 cho thấy hai nước không muốn dừng lại ở danh xưng mà hướng tới chiều sâu, tính thực chất và hiệu quả. Trọng tâm trong thời gian tới là ngoại giao kinh tế, thực hiện Chiến lược “Ba kết nối”, hỗ trợ địa phương và doanh nghiệp, tăng cường ngoại giao văn hóa, thông tin đối ngoại và công tác cộng đồng người Việt ở nước ngoài – nghĩa là nối tiếp những gì đã giúp quan hệ Việt Nam - Thái Lan trở thành một hình mẫu hợp tác thành công trong ASEAN. Nghệ An, với cam kết tạo môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi và tiếp tục mở rộng hợp tác với Thái Lan, cho thấy cách một địa phương có thể biến chiến lược song phương thành lợi ích cụ thể ở cấp tỉnh. Khi lòng tin chính trị đi cùng lợi ích kinh tế và gắn bó xã hội, hành trình từ láng giềng đến đối tác chiến lược toàn diện sẽ không phải là đích đến cuối cùng, mà là nền tảng để hai nước cùng nâng tiêu chuẩn hợp tác khu vực.
