Nửa thế kỷ quan hệ Việt Nam–Thái Lan: bước chuyển từ láng giềng đến đối tác chiến lược toàn diện
Quan hệ Việt Nam Thái Lan là mối quan hệ ngoại giao giữa hai quốc gia láng giềng Đông Nam Á, phát triển từ nền tảng hữu nghị lịch sử và giao lưu nhân dân sang hợp tác sâu rộng, đa chiều trong chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, du lịch và các lĩnh vực mới như khoa học – công nghệ, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, với tầm nhìn cùng hướng tới ổn định khu vực và phát triển bền vững. Nửa thế kỷ sau ngày thiết lập quan hệ ngoại giao, điều đáng nói không phải chỉ là dấu mốc thời gian, mà là bước chuyển chất: từ hình ảnh "người bạn láng giềng" sang vị thế đối tác chiến lược toàn diện. Lộ trình nâng cấp – từ đối tác chiến lược, đối tác chiến lược tăng cường đến đối tác chiến lược toàn diện – cho thấy lựa chọn rất rõ ràng của cả hai nước: coi nhau là mắt xích chiến lược trong cấu trúc an ninh và kinh tế Đông Nam Á, chứ không chỉ là đối tác tiện lợi về địa lý.
TPHCM trong trục TPHCM–Bangkok: cầu nối chủ động của hợp tác song phương
Nếu phải chọn một địa phương thể hiện rõ nhất chiều sâu quan hệ Việt Nam Thái Lan, Thành phố Hồ Chí Minh là ứng viên hàng đầu. Không chỉ là trung tâm kinh tế lớn, TPHCM đã tự nhận và được hai bên kỳ vọng như một "cầu nối tích cực" trong TPHCM Bangkok hợp tác và liên kết với các địa phương Thái Lan khác. Điều này mang tính lựa chọn chính trị: thay vì để quan hệ song phương vận hành thuần túy qua kênh trung ương, hai nước đặt cược vào sức sống của các đô thị năng động để kéo quan hệ xuống gần đời sống người dân và doanh nghiệp. Các phát biểu tại lễ kỷ niệm ở Nhà hát TPHCM cho thấy lãnh đạo thành phố nhìn nhận rõ vai trò này, không coi đó là nhiệm vụ nghi thức mà là cơ hội định hình trục liên kết đô thị–đô thị giữa hai nền kinh tế đang chuyển đổi mạnh mẽ.
Kinh tế, thương mại, đầu tư: chiều sâu thực chất của đối tác chiến lược toàn diện
Không có nền tảng kinh tế, khái niệm đối tác chiến lược toàn diện sẽ rỗng nghĩa. Việc Thái Lan trở thành một trong những đối tác kinh tế hàng đầu của Việt Nam trong ASEAN phản ánh sự gắn kết chuỗi cung ứng ngày càng chặt chẽ, trong đó TPHCM giữ vai trò cửa ngõ. Thái Lan cũng được đánh giá là đối tác quan trọng của TPHCM về thương mại và đầu tư, giúp đa dạng hóa nguồn vốn và thị trường cho doanh nghiệp thành phố. Theo lãnh đạo TPHCM, hợp tác song phương tiếp tục mở rộng sang các lĩnh vực khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và năng lượng sạch. Câu chuyện kinh tế ở đây không chỉ là tăng quy mô giao dịch, mà là chuyển chất sang mô hình phát triển bền vững, nơi hai bên cùng thử nghiệm cách kết hợp tăng trưởng với mục tiêu môi trường và xã hội. Chính lựa chọn này làm cho quan hệ Việt Nam Thái Lan khác với một phần không nhỏ các mối quan hệ nội khối ASEAN khác vốn còn thiên về thương mại thuần túy.
Du lịch, giáo dục, văn hóa: giao lưu nhân dân Đông Nam Á tạo sức bền cho quan hệ
Một quan hệ chiến lược chỉ dựa trên số liệu kinh tế sẽ mong manh. Điều làm cho quan hệ Việt Nam Thái Lan có sức bền là lớp kết nối mềm: du lịch, giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân Đông Nam Á. Trong đó, TPHCM và Bangkok là hai điểm đến và điểm đi quan trọng, tạo dòng người qua lại, trao đổi học thuật và hợp tác trường học. Thái Lan được nhắc đến như đối tác quan trọng của TPHCM trong du lịch, giáo dục, văn hóa, nghĩa là người dân hai bên đã trở thành chủ thể chứ không phải chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách. Ở cấp độ khu vực, kiểu giao lưu nhân dân Đông Nam Á này giúp giảm khoảng cách nhận thức giữa các dân tộc, điều kiện cần để ASEAN không chỉ là một cấu trúc thể chế mà là cộng đồng có kết nối xã hội thực chất. Nhìn từ góc TPHCM, việc "trân trọng, gìn giữ" quan hệ với xứ sở chùa Vàng cho thấy thành phố hiểu rằng sức mạnh mềm chính là lớp bảo hiểm dài hạn cho mọi hợp tác cứng về kinh tế và an ninh.
Từ "Ba kết nối" tới tương lai: vì sao TPHCM phải nâng tầm vai trò cầu nối
Trong giai đoạn mới, hai nước cùng nói đến chiến lược "Ba kết nối": kết nối chuỗi cung ứng, kết nối các nền kinh tế địa phương và kết nối phát triển bền vững. Vấn đề không chỉ là khẩu hiệu, mà là câu hỏi: ai thực sự đứng ra tổ chức những kết nối đó? TPHCM, với cam kết tiếp tục làm cầu nối tích cực giữa Việt Nam và Thái Lan, đang tự đặt mình vào vị trí trung tâm của câu trả lời. Thành phố có đủ quy mô kinh tế, mạng lưới doanh nghiệp Thái đang hiện diện và sức hút văn hóa để biến chiến lược ba kết nối thành các dự án cụ thể. Theo lãnh đạo TPHCM, mục tiêu là làm sâu sắc tình hữu nghị nhân dân và thúc đẩy hợp tác đa lĩnh vực, từ thương mại đến sáng tạo và kinh tế xanh. Nếu thành phố nắm bắt đúng cơ hội, trục TPHCM Bangkok hợp tác có thể trở thành mô hình tham chiếu cho hợp tác đô thị trong ASEAN: gắn kết kinh tế khu vực với giao lưu nhân dân, và dùng các đô thị năng động làm mỏ neo cho một khu vực Đông Nam Á hòa bình, ổn định, có khả năng tự định hình tương lai của mình thay vì chỉ phản ứng trước biến động bên ngoài.
