Đối tác Chiến lược toàn diện Việt–Thái: Trục mới của hợp tác nghị viện
Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam–Thái Lan là khuôn khổ hợp tác cao nhất giữa hai nước, gắn kết ngoại giao nhà nước với hợp tác nghị viện nhằm điều phối chính sách, hoàn thiện pháp luật và giám sát thực thi trên các lĩnh vực kinh tế, an ninh, xã hội và giao lưu nhân dân.
Cuộc hội đàm tại Nhà Quốc hội giữa Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Chủ tịch Quốc hội kiêm Chủ tịch Hạ viện Thái Lan Sophon Zaram, diễn ra chiều 05/8, đánh dấu lần đầu tiên Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Thái Lan thăm chính thức Việt Nam. Không phải một nghi thức ngoại giao thuần túy, cuộc gặp mở ra thông điệp rõ ràng: Quốc hội Việt Nam Thái Lan đang đặt mình vào vị trí trung tâm trong kiến trúc hợp tác song phương mới. Khi quan hệ hai nước đã được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện từ tháng 5/2025, câu hỏi không còn là “có hợp tác hay không”, mà là “cơ quan lập pháp sẽ chủ động đến mức nào để biến tầm nhìn chính trị thành những cam kết có thể đo đếm được”.
50 năm quan hệ ngoại giao và sự chuyển vai của Quốc hội hai nước
Chuyến thăm diễn ra đúng dịp kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam – Thái Lan, trong bối cảnh quan hệ hai nước “đang phát triển hết sức tốt đẹp” sau khi nâng cấp lên khuôn khổ Đối tác Chiến lược toàn diện vào tháng 5/2025. Đây không chỉ là mốc kỷ niệm mang tính biểu tượng, mà là điểm gãy để Quốc hội hai nước chuyển vai: từ người “phê chuẩn” chính sách sang người “kiến tạo” và “giám sát” quan hệ đối tác. Theo các nguồn tin chính thức, hai bên khẳng định sẽ “phối hợp chặt chẽ triển khai hiệu quả các thỏa thuận cấp cao” và phát huy các cơ chế hợp tác song phương.
Điều đáng chú ý là trọng tâm của quan hệ ngoại giao Việt Thái đang dịch chuyển dần khỏi kênh hành pháp thuần túy. Việc hai Chủ tịch Quốc hội thông báo cho nhau về tình hình kinh tế – xã hội mỗi nước, rồi cùng bàn sâu về biện pháp hợp tác, cho thấy nghị viện không muốn đứng ngoài cuộc chơi định hình tầm nhìn khu vực nữa. Hợp tác lập pháp khu vực, thông qua ASEAN, AIPA, IPU và các diễn đàn nghị viện đa phương, được xác định là không gian chính để hai Quốc hội cùng sử dụng “vai trò trung tâm của ASEAN” như một tiền đề thể chế cho các sáng kiến song phương.
Ba ưu tiên hợp tác mới: pháp luật, kinh tế cân bằng và kết nối khu vực
Điểm then chốt trong cuộc hội đàm là sự nhất trí “tăng cường vai trò của Quốc hội trong việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, giám sát việc triển khai các thỏa thuận cấp cao và Chương trình hành động triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam – Thái Lan giai đoạn 2026–2031”. Đây là cam kết hiếm khi được nói rõ trong các tuyên bố chính trị thông thường, cho thấy hai bên đã nhìn hợp tác nghị viện như một trụ cột chứ không phải phần phụ của ngoại giao chính phủ.
Trên nền đó, ba ưu tiên nổi lên. Thứ nhất, pháp luật phải đi trước một bước cho thương mại, đầu tư, quốc phòng – an ninh, từ đó tạo hành lang rõ ràng để đạt mục tiêu đưa kim ngạch thương mại song phương lên 25 tỷ USD. Thứ hai, phát triển kinh tế phải “cân bằng và bền vững”, nghĩa là các đạo luật mới và hoạt động giám sát cần tránh tạo lệch pha lợi ích. Thứ ba, hợp tác lập pháp khu vực thông qua các cơ chế tiểu vùng Mê Công và Chiến lược “Ba kết nối” được nhấn mạnh như công cụ tăng cường kết nối hạ tầng, logistics, doanh nghiệp và địa phương giữa hai nước.
Cơ chế nghị viện nào để Đối tác Chiến lược toàn diện không dừng ở khẩu hiệu?
Cả hai bên đều đánh giá cao quan hệ giữa các cơ quan lập pháp và nhất trí “triển khai hiệu quả Thỏa thuận hợp tác giữa Quốc hội hai nước”, gắn với việc tăng cường trao đổi đoàn cấp cao và các cấp. Về bản chất, đây là lời thừa nhận rằng nếu thiếu một kênh nghị viện hoạt động đều đặn – từ nhóm nghị sĩ hữu nghị đến các ủy ban chuyên môn – Đối tác Chiến lược toàn diện khó có thể đi vào chiều sâu như mong muốn.
Ở tầng khu vực, cam kết “tiếp tục phối hợp chặt chẽ tại ASEAN, AIPA, IPU và các diễn đàn nghị viện đa phương; phát huy vai trò trung tâm của ASEAN và thúc đẩy hợp tác trong các cơ chế tiểu vùng Mê Công” cho thấy Quốc hội hai nước muốn sử dụng hợp tác lập pháp khu vực như một “bộ nhân” cho các chương trình song phương. Lời mời Chủ tịch Quốc hội Thái Lan gửi tới Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn sang thăm chính thức Thái Lan, cùng với tuyên bố sẽ thu xếp chuyến thăm “vào thời gian phù hợp”, là bước tiếp theo cần thiết để tạo nhịp điệu ổn định cho đối thoại nghị viện cấp cao.
Kết luận: Quốc hội phải là “nhạc trưởng thể chế” của quan hệ Việt–Thái
Từ góc nhìn chính sách, thông điệp rõ ràng nhất của cuộc gặp là: Quốc hội Việt Nam Thái Lan quyết không đứng bên lề khi Đối tác Chiến lược toàn diện bước sang giai đoạn 2026–2031. Khi hai bên cùng cam kết hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, giám sát thực thi thỏa thuận cấp cao, thúc đẩy kết nối hạ tầng, logistics, doanh nghiệp, địa phương cũng như mở rộng hợp tác về du lịch, giáo dục – đào tạo, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và giao lưu nhân dân, họ đang tự nhận vai trò “nhạc trưởng thể chế” cho toàn bộ quan hệ song phương.
Điểm mấu chốt là không được để các cam kết nghị viện dừng lại ở tuyên bố thiện chí. Nếu các ủy ban chuyên môn hai bên không biến Chiến lược “Ba kết nối” thành các văn bản pháp lý cụ thể, nếu AIPA và IPU chỉ là nơi đọc diễn văn mà không phải nơi đối chiếu tiến độ, thì Đối tác Chiến lược toàn diện khó tránh khỏi nguy cơ “hữu danh vô thực”. Ngược lại, nếu Quốc hội thực sự làm tốt vai trò thiết kế luật, giám sát và điều phối hợp tác lập pháp khu vực, quan hệ ngoại giao Việt Thái có cơ hội trở thành hình mẫu “hệ sinh thái thể chế” trong ASEAN – nơi nghị viện không chỉ phê chuẩn mà còn đồng kiến tạo tương lai khu vực.
