Nguy cơ đến sớm, chuẩn bị không thể chờ mùa khô
El Niño là hiện tượng khí hậu làm thay đổi nhiệt độ mặt nước biển và các hình thái thời tiết, có thể khiến nhiều khu vực Đông Nam Á đối mặt với mưa thiếu hụt, nắng nóng, hạn hán và xâm nhập mặn. El Niño 2026-2027 đã hình thành và được dự báo duy trì qua mùa khô cuối năm 2026, kéo dài sang năm 2027. Đây không còn là rủi ro xa: Thanh Hóa dự báo khả năng El Niño đạt cường độ rất mạnh trong giai đoạn tháng 10-12/2026 là 98%, trong khi tại Vĩnh Long, xác suất đạt mức rất mạnh lên tới 60-65% từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027. Ở Vĩnh Long, lượng mưa năm 2026 có thể hụt 20-30% và mùa mưa kết thúc sớm vào cuối tháng 10. Trong bức tranh hạn hán Đông Nam Á, các con số này cho thấy tỉnh cần hành động trước khi thiếu nước chuyển thành thiệt hại mùa vụ.
Thanh Hóa tính trước thiệt hại mùa vụ và nước sinh hoạt
Thanh Hóa đã yêu cầu các xã, phường, đơn vị thủy lợi, nhà máy nước sạch và sở, ngành phối hợp triển khai giải pháp phòng hạn, thiếu nước và xâm nhập mặn thông qua Công văn số 22747/UBND-NNMT. Quy mô rủi ro đủ lớn để không thể xem đây là việc riêng của ngành nông nghiệp: khoảng 3.000-5.500 ha cây trồng có thể bị ảnh hưởng trong vụ Đông Xuân 2026-2027, tăng lên 8.000-12.000 ha trong vụ Hè Thu 2027. Các hộ chưa có nước máy, đang phụ thuộc vào nước mưa hoặc giếng đào, giếng khoan, cũng cần được ưu tiên trong kế hoạch cấp nước. Hạn còn có thể gây sức ép lên chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và làm tăng nguy cơ cháy rừng từ tháng 2 đến tháng 5/2027. Chủ động phân bổ nguồn nước và bảo vệ nhóm dễ tổn thương phải đi cùng bảo vệ diện tích canh tác.
Vĩnh Long đặt công trình thủy lợi vào tuyến đầu
Vĩnh Long chọn tăng khả năng trữ nước và kiểm soát dòng mặn làm trọng tâm ứng phó. Tỉnh đang đẩy nhanh hai hồ chứa nước ngọt: hồ Láng Thé có dung tích khoảng 10 triệu m³ và hồ Lạc Địa khoảng 2,3 triệu m³, dự kiến hoàn thành để đưa vào sử dụng cuối năm 2026. Nhu cầu cấp thiết thể hiện ở dự báo ranh mặn 4‰ có thể vào sâu 25-30 km từ cửa sông ngay từ giữa tháng 11/2026, với rủi ro thiên tai cấp 3 trong những tháng đầu năm 2027. Tỉnh xây dựng ba kịch bản, từ mức mặn trung bình nhiều năm đến tình huống tương đương các đợt khắc nghiệt trước đây. Mười bốn trạm quan trắc nội đồng sẽ tăng cường cảnh báo; việc vận hành đồng bộ cống đầu mối tại tiểu vùng Bắc Bến Tre hỗ trợ kiểm soát nguồn nước. Công trình thủy lợi chỉ phát huy giá trị khi đi cùng dự báo và điều tiết đúng thời điểm.
An ninh lương thực cần cả hạ tầng lẫn thay đổi cách sản xuất
Các kế hoạch ứng phó cho thấy một hướng đi đúng: không chờ hạn mặn xảy ra mới cứu cây trồng, mà chuẩn bị nguồn nước, cảnh báo và phương án sản xuất từ trước. Tuy nhiên, hồ chứa hay cống ngăn mặn không thể thay thế việc dùng nước tiết kiệm và chọn cây trồng phù hợp. Vĩnh Long định hướng nông dân điều chỉnh cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo điều kiện nguồn nước, đồng thời nhân rộng tưới tiết kiệm cho cây có giá trị kinh tế cao. Người dân cũng được khuyến cáo dự trữ đủ nước ngọt sinh hoạt trong 2-3 tháng cao điểm hạn mặn và tận dụng ao, hồ, mương vườn để tích nước phục vụ sản xuất. Đây là những bước cụ thể của ứng phó biến đổi khí hậu, đồng thời giúp giảm nguy cơ đứt gãy nguồn cung lương thực. Kết luận: chuẩn bị sớm, phối hợp từ công trình đến hộ dân và điều chỉnh mùa vụ sẽ quyết định mức độ thiệt hại.
