Dự án ngăn triều TPHCM: Từ đình trệ kéo dài đến cuộc chạy nước rút
Dự án ngăn triều TPHCM là tổ hợp công trình cống, đê bao và kè ven sông được thiết kế để kiểm soát triều cường, hỗ trợ hạ tầng thoát nước và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu đô thị, nhằm bảo vệ hàng triệu cư dân ở khu vực trũng thấp trước tình trạng ngập lặp đi lặp lại sau mưa lớn và triều dâng. Đây không chỉ là một công trình kỹ thuật, mà là phép thử cho cách TP.HCM ứng xử với rủi ro khí hậu và phát triển đô thị trong nhiều thập kỷ tới. Những ngày đầu tháng 9, tại 6 cống ngăn triều lớn của dự án gần 10.000 tỷ đồng, hàng trăm công nhân cùng máy móc đang được huy động để hoàn thiện các hạng mục cuối cùng. Sau thời gian dài đình trệ, dự án được tái khởi động từ tháng 2 và hiện hướng tới mục tiêu bàn giao vào tháng 11 năm tới. Khối lượng thi công ở nhiều hạng mục như cống Tân Thuận đã đạt khoảng 96%, cho thấy quyết tâm đưa dự án về đích sau nhiều lần trễ hẹn.
Công nghệ ngăn triều và hạ tầng thoát nước: Trụ cột cho mục tiêu chống ngập TP.HCM 2026
Điểm mạnh của dự án ngăn triều TPHCM nằm ở cách kết hợp công nghệ điều khiển hiện đại với hạ tầng thoát nước truyền thống. Hệ thống gồm 6 cống ngăn triều lớn khẩu độ 40–160 m, tuyến đê bao ven sông Sài Gòn dài khoảng 7,8 km cùng nhiều hạng mục phụ trợ. Nhà đầu tư dự kiến đấu nối hệ thống điều khiển tự động SCADA, hoàn thiện giám sát và vận hành thử các cống trong tháng 9, trước khi bàn giao đồng bộ vào tháng 11. Khi hoàn thành, hệ thống được kỳ vọng kiểm soát ngập do triều cường và chủ động ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu tại nhiều phường nội thành và các xã vùng ven, từ Sài Gòn, Tân Định, Bến Thành đến Nhà Bè, Bình Chánh, Hưng Long và Bình Hưng. Theo Sở Xây dựng, công trình chống ngập 10.000 tỷ đồng này sẽ góp phần kiểm soát ngập cho khoảng 570 km2, bảo vệ khoảng 6,5 triệu người. Đây là bước chuyển rõ rệt: cống kiểm soát triều không chỉ giữ nước ngoài sông mà còn chủ động hạ mực nước trong kênh rạch để hỗ trợ tiêu thoát nước mưa.
Chống ngập không thể chỉ trông vào một siêu dự án
Dù dự án ngăn triều TPHCM là mắt xích quan trọng, kỳ vọng chống ngập TP.HCM 2026 sẽ là ảo tưởng nếu thành phố tiếp tục duy trì cách làm chắp vá. Theo Sở Xây dựng, năm tới TP đặt mục tiêu hoàn thành 9 dự án trọng điểm, giải quyết dứt điểm 3 trong 50 vị trí ngập nặng, với tiêu chí ngập sâu từ 30 cm trở lên và kéo dài hơn 30 phút. Ba điểm được ưu tiên là Phan Văn Hớn, Bình Quới và nút giao Quốc lộ 51 – Huỳnh Thúc Kháng. Trong khi đó, thực tế mưa lớn tối 10/9 cho thấy áp lực lên hạ tầng thoát nước đang vượt xa những danh sách thống kê. Hầm chui An Phú có đoạn ngập tới 0,8–1 m, phải tạm đóng vì ô tô chết máy, gây ùn tắc cửa ngõ phía Đông. Mưa chỉ là một nửa câu chuyện; nửa còn lại nằm ở cống xuống cấp, kênh rạch bị lấn chiếm, cửa xả tắc nghẽn. Do đó, thành phố buộc phải song song duy tu, nạo vét, mở hướng thoát nước mới, đấu nối hệ thống và kiểm soát triều chứ không thể chỉ chờ một công trình lớn giải cứu toàn bộ.
Quy hoạch lại cốt nền và hệ thống thoát nước: Câu trả lời dài hạn cho biến đổi khí hậu đô thị
Điều đáng mừng là TP.HCM bắt đầu nhìn chống ngập như một bài toán quy hoạch chứ không chỉ là xử lý sự cố. UBND thành phố vừa phê duyệt kế hoạch lập các quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật trên toàn bộ diện tích khoảng 6.772 km2. Trong đó, quy hoạch cao độ nền và thoát nước thời kỳ 2025–2050 được xem là then chốt, khi thành phố đang chịu tác động ngày càng rõ của mưa lớn, triều cường, sụt lún và biến đổi khí hậu. Các quy hoạch sẽ triển khai đồng bộ với quy hoạch tổng thể, tạo cơ sở kết nối giao thông, cấp nước, cao độ nền – thoát nước và xử lý chất thải, giảm tình trạng đầu tư manh mún, thiếu liên kết. Nói cách khác, thay vì nâng đường chỗ này, xây cống chỗ kia, thành phố hướng tới một mặt bằng cao độ hợp lý, hệ thống thoát nước đồng bộ và khả năng kiểm soát triều gắn với quy hoạch không gian đô thị. Đây mới là nền tảng giúp TP.HCM thích nghi với biến đổi khí hậu đô thị thay vì mãi chạy theo những trận mưa cực đoan và triều cường bất thường.
Hoàn thành 2026: Thành phố hết ngập hay chỉ bớt ngập?
Nhìn tổng thể, việc tăng tốc dự án ngăn triều TPHCM cùng 9 dự án trọng điểm cho thấy thành phố đã chuyển sang tư duy tấn công trong chống ngập: sử dụng công nghệ, cống kiểm soát triều, hạ tầng thoát nước, quy hoạch cốt nền và xem biến đổi khí hậu là tham số thiết kế bắt buộc, không phải ngoại lệ. Tuy vậy, người dân khó có thể kỳ vọng “hết ngập” sau một mốc thời gian. Điều thực tế hơn là “bớt ngập nặng”, đặc biệt tại các điểm trũng và khu dân cư lâu nay chịu nước ngập ngay khi triều lên. Nếu thành phố giữ được nhịp thi công, bảo đảm vận hành thông minh hệ thống cống ngăn triều và nghiêm túc thực hiện quy hoạch cao độ nền – thoát nước, năm 2026 có thể trở thành dấu mốc TP.HCM bước ra khỏi vòng lặp “mưa là ngập”. Nhưng chỉ cần lơ là duy tu, để kênh rạch bị lấn chiếm trở lại, mọi nỗ lực công nghệ sẽ nhanh chóng bị triều cường và mưa lớn nhấn chìm.
