Liên danh nhà thầu lớn: xương sống mới của các gói thầu cao tốc
Liên danh nhà thầu trong các gói thầu cao tốc là mô hình nhiều doanh nghiệp xây dựng, giao thông cùng hợp tác để thi công những đoạn tuyến có giá trị đầu tư rất lớn, yêu cầu tiến độ gấp và kỹ thuật phức tạp, qua đó vừa chia sẻ rủi ro, huy động năng lực tài chính – thi công, đồng thời tạo nên những nhóm thầu có sức ảnh hưởng đáng kể lên cạnh tranh thị trường xây lắp hạ tầng giao thông. Các quyết định công bố kết quả lựa chọn nhà thầu gần đây cho thấy một thực tế rõ ràng: nếu không tham gia liên danh, cơ hội tiếp cận các gói thầu cao tốc hàng nghìn tỷ đồng gần như bằng không. Đây là thay đổi cấu trúc thị trường chứ không chỉ là chuyện kỹ thuật đấu thầu.
Cao tốc Vinh – Thanh Thủy: liên danh 10 doanh nghiệp chiếm trọn gói thầu 5.196 tỷ đồng
Tại dự án thành phần 1 cao tốc Vinh – Thanh Thủy, liên danh 10 doanh nghiệp vừa được chỉ định thực hiện Gói thầu XL03 thi công đoạn tuyến từ Km31+125 đến Km50+170, với giá trúng thầu 5.196,817 tỷ đồng, thấp hơn giá gói thầu 5.470,335 tỷ đồng. Liên danh gồm các tên tuổi như Tân Nam, 492, Quốc Việt, Đại Hiệp, Thiên Hoàng, 575, Tổng công ty Xây dựng Nghệ An, 525, Trường Thành và Cienco4. Đây không chỉ là một danh sách dài, mà là một “tập hợp quyền lực” của ngành xây lắp giao thông khu vực Bắc Trung Bộ. Đoạn XL03 dài hơn 19km, đi qua chủ yếu là đất rừng, khối lượng nền đường, cầu cống và công trình phụ trợ rất lớn, buộc chủ đầu tư phải dựa vào một liên danh đủ sâu về kinh nghiệm lẫn nguồn lực. Tiến độ hợp đồng 24 tháng đặt ra sức ép đáng kể lên năng lực tổ chức của cả nhóm nhà thầu.
Sơn Hải và BCE: nhóm doanh nghiệp dẫn dắt các tuyến cao tốc mới
Ở Gói thầu XL02 của chính dự án Vinh – Thanh Thủy, một liên danh khác do Tập đoàn Sơn Hải đứng đầu đã thắng gói thầu xây lắp trị giá 5.093 tỷ đồng, thi công đoạn từ Km6+300 đến Km31+125, với mức trúng thầu thấp hơn khoảng 268 tỷ đồng so với giá được phê duyệt trước đó, tương ứng tỷ lệ tiết kiệm khoảng 5%. Liên danh này gồm Sơn Hải cùng Xây lắp 368, 492, Thiên Hoàng, Tổng công ty Công trình Đường sắt Việt Nam và Trường Sơn, đồng thời cam kết hoàn thành trong 24 tháng, nhanh hơn 6 tháng so với tiến độ 30 tháng mà chủ đầu tư dự kiến. Ở phía Nam, BCE chọn cách bước vào sân chơi cao tốc thông qua liên danh thực hiện gói XL-02 trên tuyến TP.HCM – Thủ Dầu Một – Chơn Thành, đoạn qua Bình Dương, với tổng giá trị hợp đồng hơn 3.395,6 tỷ đồng, trong đó phần việc dành cho BCE là 1.599 tỷ đồng, chiếm khoảng 47% tổng giá trị. Đây là tuyến giao thông quan trọng kết nối TP.HCM với Bình Dương và khu vực Chơn Thành, nên việc BCE hiện diện trong liên danh giúp doanh nghiệp củng cố vị thế ở các dự án hạ tầng giao thông lớn tại phía Nam.
Khi liên danh lớn trở thành chuẩn mực trên thị trường thầu xây lắp
Nhìn từ Vinh – Thanh Thủy đến TP.HCM – Thủ Dầu Một – Chơn Thành, bức tranh chung là các gói thầu cao tốc đều được chia thành những gói xây lắp quy mô rất lớn, buộc các doanh nghiệp phải đi cùng nhau thay vì đi một mình. Việc BCE cùng các doanh nghiệp hạ tầng, xây dựng tại Bình Dương tham gia liên danh cho thấy nhóm doanh nghiệp địa phương đang trực tiếp đảm nhận một phần đáng kể khối lượng xây lắp của dự án. Ở Nghệ An, liên danh XL03 quy tụ nhiều tên tuổi lớn ngành giao thông, trong đó Cienco4 nổi bật với lịch sử tham gia hàng loạt dự án cao tốc và công trình hạ tầng quy mô lớn. Sự hình thành các nhóm thầu “đa cực” này vừa tạo điều kiện để gom năng lực kỹ thuật, tài chính, vừa có nguy cơ làm thị trường thầu xây lắp khép kín hơn với doanh nghiệp nhỏ. Vấn đề không phải là có liên danh hay không, mà thị trường có còn chỗ để cạnh tranh công bằng và mở cửa cho những người mới tham gia hay không.
Tác động tới người dân và bài toán cạnh tranh dài hạn
Với người dân, câu chuyện liên danh nhà thầu tưởng như xa vời nhưng lại gắn chặt với đời sống hàng ngày. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc Vinh – Thanh Thủy được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển từ cửa khẩu Thanh Thủy tới các đô thị và cảng biển của Nghệ An, đồng thời tăng cường kết nối giữa Bắc Trung Bộ với Lào và Thái Lan. Tuyến đường cũng được kỳ vọng tạo thuận lợi cho việc kết nối và thu hút du khách tới biển Cửa Lò, Khu di tích Kim Liên và Vườn quốc gia Pù Mát. Ở phía Nam, cao tốc TP.HCM – Thủ Dầu Một – Chơn Thành hứa hẹn giảm tải cho quốc lộ, rút ngắn thời gian đi lại giữa các tỉnh năng động nhất cả nước. Tuy nhiên, để lợi ích đó bền vững, thị trường thầu xây lắp cần được giám sát để các liên danh không trở thành “câu lạc bộ khép kín”, mà là cấu trúc hợp tác lành mạnh, vẫn mở đường cho doanh nghiệp mới, công nghệ mới và cách làm mới.
