Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành: nước rút nhưng không an toàn
Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành là công trình giao thông khẩn cấp nhằm tăng số làn xe, mở rộng mặt cắt và hoàn thiện cầu Long Thành để kết nối đồng bộ với sân bay Long Thành, hiện đã thi công hơn một năm nhưng đang đối mặt nguy cơ chậm tiến độ vì thiếu nhựa đường và vướng mắc mặt bằng. Theo Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC), dự án đã triển khai thi công hơn 13 tháng và đạt gần 73% giá trị hợp đồng. Con số này dễ tạo cảm giác yên tâm, nhưng thực tế lại cho thấy dự án đang bước vào giai đoạn nước rút với rủi ro ngày càng lớn. Khi phần việc còn lại tập trung vào các hạng mục bê tông nhựa và tổ chức lại giao thông – vốn phụ thuộc nặng vào nguồn vật liệu và mặt bằng sạch – thì bất kỳ trục trặc nào cũng có thể kéo lùi mục tiêu hoàn thành năm 2026.
Tiến độ 73%: thành tích ấn tượng nhưng chưa đủ bảo đảm về đích 2026
Về mặt con số, tiến độ dự án mở rộng cao tốc TP.HCM Long Thành đang ở mức mà nhiều công trình khác phải mơ ước: tổng thể đạt gần 73%, gói XL01 từ Km4+000 đến Km13+900 (bao gồm cầu Long Thành) đạt gần 76,6%, còn gói XL02 từ Km13+900 đến Km25+920 đạt gần 69%. Đây là đoạn tuyến dài khoảng 21,92–22 km, từ nút giao Vành đai 2 ở phường Long Trường (TP.HCM) đến nút giao cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu ở phường Long Thành (Đồng Nai). Mục tiêu đặt ra là hoàn thành phần cầu cạn và đường mở rộng trong tháng 11/2026, sau đó thi công phần cầu và đường hiện hữu trong tháng 12/2026, riêng cầu Long Thành hoàn thành vào tháng 2/2027. "Các đơn vị đang nỗ lực hoàn thành dự án theo kế hoạch vào cuối năm 2026". Tuy nhiên, tiến độ đẹp trên giấy không tự động chuyển thành khả năng về đích nếu những nút thắt về vật liệu và mặt bằng không được tháo gỡ kịp thời.
Khủng hoảng thiếu nhựa đường và vật liệu xây dựng: rủi ro trực diện với tiến độ
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thiếu nhựa đường – vật liệu quyết định cho hạng mục bê tông nhựa, lớp áo đường cuối cùng của cao tốc TP.HCM Long Thành. VEC thừa nhận tiến độ thi công bê tông nhựa đang chịu áp lực lớn vì khối lượng còn lại nhiều, trong khi nguồn cung nhựa đường khan hiếm do ảnh hưởng từ xung đột ở Trung Đông. Các nhà thầu đều thiếu hụt nghiêm trọng nguồn vật liệu, đơn vị cung ứng chỉ đáp ứng được một phần nhỏ nhu cầu. Khi nhựa đường trở thành “cổ chai”, mọi nỗ lực tăng ca, bổ sung thiết bị đều bị giới hạn. Chủ đầu tư đã kiến nghị các cấp thẩm quyền điều tiết, ổn định nhập khẩu nguyên liệu nhựa đường và làm việc với nhà cung cấp để ưu tiên cho dự án. Đồng thời, đề nghị địa phương kịp thời cập nhật, điều chỉnh giá nguyên, nhiên liệu, vật liệu xây dựng và chỉ số giá xây dựng theo mặt bằng thị trường. Nếu các giải pháp này không được triển khai khẩn cấp, mục tiêu hoàn thành năm 2026 sẽ chỉ còn là kỳ vọng trên văn bản.
Mặt bằng, nhân lực và hai gói thầu trong giai đoạn chạy nước rút
Trong khi vật liệu xây dựng gặp khó, mặt bằng và nhân lực lại tiếp tục tạo thêm sức ép lên tiến độ dự án. Tại TP.HCM, giải phóng mặt bằng đã hoàn thành, nhưng ở Đồng Nai mới bàn giao 234/235 trường hợp, còn một trường hợp tại khu vực nút giao quốc lộ 51 thuộc phường Long Thành chưa xong. VEC phải đề nghị địa phương khẩn trương bàn giao trước ngày 10-10 để bảo đảm thi công. Song song, nhiều dự án lớn trong khu vực triển khai cùng thời điểm khiến kỹ sư và nhân công bị phân tán, các nhà thầu gần như khó huy động đủ nhân lực đáp ứng yêu cầu kỹ thuật cao. Hai gói thầu xây lắp chính – XL01 do liên danh Đèo Cả – Trung Chính – Phương Thành – 368 – Khang Nguyên thực hiện, XL02 do liên danh Trường Sơn – Thăng Long – 368 – Vinaconex đảm trách – đang bước vào giai đoạn chạy nước rút với ba thách thức đồng thời: thiếu nhựa đường, thiếu nhân lực và mặt bằng chưa sạch. Đây là sự kết hợp rủi ro có thể làm đảo lộn toàn bộ kế hoạch tổ chức thi công cuối năm 2026.
Nếu không có giải pháp khẩn cấp, mục tiêu 2026 sẽ bị phá vỡ
Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM – Long Thành được triển khai theo lệnh khẩn cấp để sớm kết nối đồng bộ với sân bay Long Thành. Tính chất khẩn cấp đó đòi hỏi cách xử lý tương xứng, chứ không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực tự thân của nhà thầu. Thiếu nhựa đường không phải là vấn đề riêng của một công trình, mà là tác động dây chuyền từ xung đột quốc tế lên chuỗi cung ứng vật liệu. Vì vậy, nếu cơ quan quản lý không nhanh chóng điều tiết nhập khẩu, ưu tiên phân bổ cho các dự án trọng điểm và cập nhật cơ chế giá vật liệu xây dựng theo thực tế thị trường, tiến độ dự án sẽ tiếp tục bị bào mòn. Mặt khác, địa phương cần dứt điểm nốt phần mặt bằng còn lại, đồng thời phối hợp với chủ đầu tư để tháo gỡ khó khăn về nhân lực. Chỉ khi các nút thắt về vật liệu, mặt bằng và nhân lực được xử lý bằng giải pháp khẩn cấp, dự án mới có cơ hội bù tiến độ mà vẫn giữ được chất lượng công trình, thay vì đánh đổi bằng những thỏa hiệp kỹ thuật nguy hiểm cho tương lai khai thác.
