Dự án huyết mạch bị “trói tay” bởi mặt bằng
Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận là dự án nâng cấp tuyến cao tốc hiện hữu lên quy mô 6–8 làn xe, được đầu tư theo hình thức đối tác công tư với mục tiêu tăng năng lực vận tải, giảm ùn tắc và kết nối hiệu quả TP.HCM với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long.
Cái nghịch lý lớn nhất của dự án này là: tiền đã sẵn, nhà thầu đã vào vị trí, nhưng mặt bằng vẫn là “chốt chặn” khiến mọi thứ diễn ra cầm chừng. Dự án có tổng mức đầu tư 36.125 tỷ đồng, dài hơn 96 km, khởi công từ tháng 12/2025 và dự kiến hoàn thành năm 2028. Đây là tuyến giao thông huyết mạch, được kỳ vọng giải quyết tình trạng quá tải kéo dài, nâng cao năng lực kết nối giữa TP.HCM và vùng Đồng bằng sông Cửu Long, giảm áp lực cho Quốc lộ 1 và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Nhưng chỉ sau gần 8 tháng, câu chuyện nổi bật nhất lại không phải là tiến độ thi công, mà là sự tắc nghẽn trong giải phóng mặt bằng dự án.
Tiền đã chảy, máy đã nổ, mặt bằng vẫn đứng yên
Nhìn vào bức tranh tài chính, khó có thể nói dự án này thiếu nguồn lực. Doanh nghiệp dự án đã ký hợp đồng tín dụng trị giá 27.094 tỷ đồng với liên danh 6 ngân hàng, đồng thời huy động hơn 2.900 tỷ đồng vốn chủ sở hữu và vốn hợp tác, trong đó 2.854 tỷ đồng đã được giải ngân, hơn 2.727 tỷ đồng tạm ứng cho các gói thầu xây lắp và tư vấn. Đây là câu trả lời rất rõ ràng cho nghi ngờ “thiếu vốn nên chậm tiến độ” – ít nhất với dự án này, vốn không phải vấn đề.
Trên công trường, 67 mũi thi công đang được tổ chức đồng loạt, tập trung xử lý nền đất yếu, thi công cầu, cống, gia tải nền đường và các hạng mục kỹ thuật quan trọng, với giá trị thực hiện khoảng 1.500 tỷ đồng, tương đương 7% giá trị xây lắp. Nhà thầu huy động 50 cán bộ, kỹ sư, công nhân, 3 giàn khoan cọc xi măng đất, 2 giàn khoan cọc khoan nhồi cùng nhiều thiết bị phụ trợ. Nói cách khác, mọi yếu tố để thi công hạ tầng giao thông đã được chuẩn bị: vốn, nhân lực, máy móc. Nhưng tất cả đang bị “ghìm chân” vì không có đủ mặt bằng sạch để thi công liên tục.
Nút thắt Chợ Đệm và những đoạn tuyến bị “kẹt” bởi hạ tầng kỹ thuật
Điểm nghẽn nghiêm trọng nhất hiện nay nằm tại đoạn Km9 - Km11+140, khu vực nút giao Chợ Đệm thuộc địa phận TP.HCM. Đây là cửa ngõ quan trọng, nơi lưu lượng phương tiện rất lớn, nhưng trong phạm vi thi công vẫn dày đặc nhà dân, đường điện trung thế, hệ thống cấp nước, cáp viễn thông, biển báo và pano quảng cáo chưa được di dời. Khi hạ tầng kỹ thuật và đường gom dân sinh còn chồng chéo, nhà thầu không thể triển khai đồng bộ các hạng mục xử lý nền đất yếu, mở rộng nền đường, thi công cầu, cũng như tổ chức giao thông phục vụ thi công.
Không chỉ Chợ Đệm, nhiều đoạn tuyến từ Km11+140 - Km12+000, Km13+130 - Km19+240, Km20+920 - Km23+300 cũng vướng đường gom dân sinh nằm trong phạm vi mở rộng tuyến chính. Báo cáo cho thấy, tổng diện tích cần giải phóng mặt bằng phục vụ dự án là 117,14 ha, trong đó giai đoạn ưu tiên 20,15 ha phải bàn giao từ tháng 6 đến tháng 10/2026 để thi công tuyến chính và các nút giao. Thế nhưng tiến độ giải phóng mặt bằng tại TP.HCM cũng như các địa phương khác đang chậm hơn kế hoạch, khiến nguy cơ đứt quãng thi công ngày càng hiện hữu.
Quy trình, trách nhiệm và bài toán hệ thống phía sau chậm tiến độ
Câu chuyện giải phóng mặt bằng dự án không chỉ là chuyện tiền đền bù, mà là tổng hòa của pháp lý, tổ chức và trách nhiệm cụ thể. UBND TP.HCM đã giao Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng xã Tân Nhựt chủ trì công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho phần tuyến trên địa bàn thành phố, báo cáo nghiên cứu khả thi tiểu dự án đã được thẩm định, nhưng một số thủ tục pháp lý vẫn chưa hoàn tất. Điều đó đồng nghĩa, nhà thầu dù sẵn sàng thi công cũng phải chờ địa phương hoàn thiện thủ tục, dẫn đến trạng thái “thiếu việc” trên công trường dù máy móc và nhân lực đã được huy động.
Ngày 8/6/2026, Bộ Xây dựng đã ban hành Công điện số 14/CĐ-BXD, yêu cầu các địa phương hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bàn giao toàn bộ mặt bằng sạch trong quý III/2026; trong đó 20,15 ha mặt bằng bổ sung cho đường gom phải ưu tiên bàn giao trước ngày 30/7/2026 để phục vụ thi công tuyến chính. Đây không chỉ là mốc kỹ thuật, mà là cam kết chính trị về việc gắn tiến độ với trách nhiệm người đứng đầu. Nếu các mốc này tiếp tục bị bỏ lỡ, chậm tiến độ dự án không còn là rủi ro, mà là kịch bản gần như chắc chắn.
Nếu không “phá khóa” mặt bằng, mọi lợi ích của cao tốc mở rộng sẽ chỉ nằm trên giấy
Sau khi hoàn thành, đoạn TP.HCM - Trung Lương sẽ được nâng từ 4 lên 8 làn xe với tốc độ thiết kế 120 km/h, đoạn Trung Lương - Mỹ Thuận mở rộng từ 4 lên 6 làn xe với tốc độ thiết kế 100 km/h. Khi đó, tuyến cao tốc mở rộng Mỹ Thuận này sẽ tăng đáng kể năng lực thông hành, giảm ùn tắc, rút ngắn thời gian di chuyển và nâng chất lượng kết nối của cả vùng. Nhưng tất cả những lợi ích này đang bị đe dọa bởi một khâu duy nhất: giải phóng mặt bằng chậm, không liên tục, khiến thi công hạ tầng giao thông luôn trong tình trạng “giật cục”, tốn kém chi phí chờ đợi và làm suy giảm niềm tin của người dân vào các dự án hạ tầng quy mô lớn.
Bài học ở đây rất rõ: muốn tránh chậm tiến độ dự án, đặc biệt với các tuyến cao tốc huyết mạch, không thể để giải phóng mặt bằng bị xem là việc “làm tới đâu hay tới đó”. Cần coi hoàn thành mặt bằng sạch đúng hạn là điều kiện tiên quyết trước khi tung ra mệnh lệnh khởi công đồng loạt, gắn mốc thời gian bàn giao với trách nhiệm cá nhân của từng cấp lãnh đạo. Nếu không “phá khóa” được nút thắt thể chế và tổ chức ở khâu mặt bằng, những con số 27.094 tỷ hay 2.900 tỷ vốn chủ sẽ chỉ là minh chứng cho một nghịch lý: chúng ta có thể huy động được tiền, nhưng chưa biết cách để tiền biến thành những km cao tốc hoàn chỉnh.
