Mở rộng cao tốc huyết mạch: mục tiêu lớn, áp lực càng lớn
Dự án mở rộng cao tốc TP.HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận là chương trình nâng cấp tuyến cao tốc dài hơn 96 km, kết nối TP.HCM với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, nhằm tăng số làn xe, nâng tốc độ khai thác và giải tỏa ùn tắc tại cửa ngõ phía Tây thành phố. Đây không phải một dự án trải nhựa đơn giản, mà là phép thử về cách chúng ta tổ chức thi công hạ tầng giao thông quy mô lớn trong bối cảnh mặt bằng chật hẹp, nền đất yếu và hạ tầng kỹ thuật chằng chịt. Tuyến cao tốc dài 96,13 km, tổng vốn đầu tư 36.125 tỷ đồng, đi qua TP.HCM, Tây Ninh và Đồng Tháp, với 66 cầu, 149 cống và 8 hầm chui dân sinh. Đoạn cao tốc TP.HCM Trung Lương đang quá tải nghiêm trọng sau hơn một thập kỷ khai thác, trong khi đoạn Trung Lương – Mỹ Thuận mới chỉ có 4 làn xe và thiếu làn dừng khẩn cấp liên tục. Mở rộng tuyến là yêu cầu không thể trì hoãn, nhưng cách triển khai hiện nay cho thấy “nút thắt thể chế” đôi khi còn khó tháo hơn nền đất yếu.
Huy động nghìn nhân sự nhưng vẫn thi công cầm chừng
Sau thời gian ngắn khởi công, dự án huy động 1.021 nhân sự, gần 400 máy móc thiết bị, 35 dây chuyền CDM và 34 dây chuyền CKN, tổ chức 67 mũi thi công trên toàn tuyến. Tổng sản lượng đã thực hiện khoảng 1.600 tỷ đồng, cho thấy nhà đầu tư và nhà thầu đang tăng tốc thi công với cường độ cao. Theo Ban quản lý, mục tiêu còn tham vọng hơn khi nhà đầu tư quyết tâm rút ngắn thêm 6 tháng, phấn đấu hoàn thành trước ngày 30/6/2028 thay vì cuối năm 2028. Nhưng phía sau những con số ấn tượng là thực tế “máy nằm chờ, người ngồi đợi”. Ở nút giao Chợ Đệm – điểm đầu cao tốc TP.HCM Trung Lương – nhà thầu dù huy động hơn 50 nhân sự và nhiều thiết bị vẫn chỉ thi công cầm chừng trên phần mặt bằng hẹp. Khi tiến độ xây dựng đường bộ phụ thuộc vào vài hecta mặt bằng chưa được bàn giao, mọi nỗ lực tăng ca, thêm máy móc đều bị trói chân. Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở năng lực thi công, mà ở khả năng duy trì mặt bằng liên tục.
Giải phóng mặt bằng và hạ tầng kỹ thuật: điểm nghẽn ở cửa ngõ TP.HCM
Tổng diện tích cần giải phóng mặt bằng dự án là 87,76 ha, trong đó 20,15 ha được xếp ưu tiên vì ảnh hưởng trực tiếp đến tuyến chính và các nút giao. Thế nhưng, sau gần 9 tháng khởi công, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng dự án vẫn chưa hoàn tất, khiến thi công hạ tầng giao thông phải chia cắt từng đoạn. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm tại đoạn Km9–Km11+140 gần nút giao Chợ Đệm (xã Tân Nhựt, TP.HCM), nơi hàng loạt hạ tầng kỹ thuật như điện trung thế, ống nước, cáp viễn thông, biển báo, đường gom dân sinh vẫn chưa được di dời. Hạ tầng lưới điện trong phạm vi dự án chưa thể dịch chuyển vì thủ tục giữa đơn vị quản lý điện và chính quyền địa phương chưa hoàn tất. Hệ quả là Tập đoàn Đèo Cả và các nhà thầu phải xoay xở giải pháp tạm: thuê đất dân làm đường tạm, di dời một số hạng mục đơn giản, tổ chức phân luồng dưới gầm cầu cạn. Đây là cách “chữa cháy”, không thể thay thế cho một quyết định mặt bằng dứt khoát.
Bài toán nền đất yếu và lựa chọn công nghệ CDM
Ngoài mặt bằng, thách thức kỹ thuật lớn của dự án là nền đất yếu ở Đồng bằng sông Cửu Long. Khi mở rộng trên tuyến đang khai thác, nguy cơ lún lệch giữa nền đường cũ và mới là rủi ro trực diện. Để kiểm soát, nhà đầu tư chuyển từ giải pháp gia tải kết hợp bấc thấm PVD sang cọc đất gia cố xi măng (CDM). Theo đơn vị triển khai, giải pháp CDM giúp nền đường ổn định sớm hơn, giảm phụ thuộc thời gian thoát nước và có thể rút ngắn thời gian xử lý nền. Một lợi ích quan trọng khác là giảm nhu cầu dùng cát đắp trong bối cảnh nguồn vật liệu san lấp ở khu vực này đang chịu áp lực lớn. Tuy vậy, CDM không phải “thần dược”: chất lượng thi công, quan trắc độ lún và sự ăn khớp giữa nền cũ – mới sẽ là thước đo thành bại. Nếu kiểm soát kỹ thuật lỏng lẻo, chúng ta có thể đổi một đoạn cao tốc mở rộng lấy một tuyến đường đầy mối nối, vá víu.
Tiến độ dự án cao tốc phụ thuộc vào cách gỡ nút thắt thể chế
Cao tốc TP.HCM – Trung Lương – Mỹ Thuận là trục huyết mạch, nơi người dân miền Tây gửi kỳ vọng “giải cứu” ùn tắc, giảm kẹt xe, thuận lợi làm ăn, đi lại. Người dân trong vùng dự án, như bà Đoàn Thị Năm ở xã Tân Nhựt, sẵn sàng chấp nhận xáo trộn đời sống để bàn giao đất, miễn là phương án bồi thường rõ ràng và kịp thời. Câu chuyện không còn là “người dân có đồng thuận hay không”, mà là bộ máy có kịp ra quyết định hay lại để nhà thầu tiếp tục “nằm chờ mặt bằng”. Nếu các điểm nghẽn giải phóng mặt bằng và di dời hạ tầng kỹ thuật được xử lý sớm, hàng nghìn nhân sự, hàng trăm thiết bị và 67 mũi thi công mới có thể phát huy hiệu quả. Ngược lại, như cảnh báo của Ban quản lý, nếu đến tháng 10 không có thêm mặt bằng, nhà thầu sẽ hết phạm vi thi công, máy móc phải dừng hoạt động và tiến độ xây dựng đường bộ huyết mạch này sẽ lệ thuộc hoàn toàn vào tốc độ xử lý của địa phương. Nói cách khác, tương lai tuyến cao tốc không nằm ở công trường, mà nằm trên bàn làm việc của những người cầm bút ký quyết định.
