Hai kỳ thi khác lĩnh vực, chung mục tiêu: nâng tầm học sinh Việt Nam
Học sinh Việt Nam đang đồng thời bước vào hai kỳ thi mang tầm quốc tế – kỳ thi kỹ năng thế giới và cuộc thi viết thư UPU – qua đó phát triển kỹ năng nghề, năng lực ngôn ngữ và khả năng đại diện đất nước trên một sân chơi cạnh tranh, đa văn hóa, nơi mỗi bài thi đều là tấm danh thiếp cho hình ảnh thế hệ trẻ trong thời đại số.
Ở mảng kỹ năng nghề, kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 diễn ra từ ngày 22 đến 27-9-2026 tại Thượng Hải (Trung Quốc), được đánh giá là “sân chơi nghề nghiệp lớn nhất thế giới”, tổ chức hai năm một lần và quy tụ hơn 1.400 thí sinh tranh tài ở 64 nghề. Đây là cơ hội hiếm để học sinh nghề Việt Nam so tài trực tiếp với bạn bè quốc tế, không chỉ trên kỹ thuật mà còn trên chuẩn công nghệ và phong cách làm việc chuyên nghiệp. Song song đó, Cuộc thi Viết thư Quốc tế UPU lần thứ 55 tại Việt Nam dành cho học sinh từ 9-15 tuổi, xoay quanh chủ đề kết nối giữa con người trong thế giới số, mở ra một “sân khấu chữ viết” để các em bộc lộ tư duy, cảm xúc và quan điểm xã hội.
WorldSkills: Hà Nội siết nước rút, biến phòng luyện thành “đấu trường thu nhỏ”
Nếu coi kỳ thi kỹ năng thế giới là một cuộc đua đường dài, thì Hà Nội đang ở đoạn tăng tốc cuối cùng. Ngày 6-8, đoàn công tác của Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên cùng Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã kiểm tra công tác huấn luyện thí sinh dự kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 tại Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội. Việc kiểm tra sát sao ở giai đoạn còn khoảng 40 ngày chuẩn bị cho thấy các bên đã coi đây là giai đoạn “nước rút” quyết định chất lượng đại diện quốc gia.
Nhà trường được giao chủ trì huấn luyện nghề sơn ô tô, với thí sinh Nguyễn Quốc Trường Giang – học sinh lớp Công nghệ sơn ô tô K60S4 – được lựa chọn bước vào đấu trường quốc tế. Kế hoạch huấn luyện không dừng ở giờ thực hành thông thường: trường đã đầu tư bổ sung cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại cho Trung tâm thực hành Công nghệ sơn ô tô, bố trí khu huấn luyện chuyên biệt với buồng sơn, hệ thống pha-đo màu, khí nén và dụng cụ chuyên dùng. Quan trọng hơn, sự đồng hành của doanh nghiệp – từ tài trợ vật tư đến cử chuyên gia hướng dẫn và cho phép thí sinh thực hành tại nhà máy – đang biến khu luyện tập thành một “phiên bản thu nhỏ” của môi trường thi đấu quốc tế, nơi mỗi động tác đều phải đạt chuẩn.
UPU: Lá thư tay giữa thời đại số và bài học về sự kết nối
Đối trọng với hình ảnh nhà xưởng, máy móc của WorldSkills là không gian yên tĩnh của những trang giấy viết tay trong cuộc thi viết thư UPU. Cuộc thi Viết thư Quốc tế UPU lần thứ 55 tại Việt Nam, dành cho học sinh 9-15 tuổi, tập trung vào chủ đề “Hãy viết thư cho một người bạn, giải thích vì sao sự kết nối giữa người với người lại cần thiết trong thế giới số”. Cuộc thi được phát động ngày 19/12/2025 tại một trường trung học cơ sở ở Hà Nội, với thời gian nhận bài từ 19/12/2025 đến hết 05/3/2026. Đây không chỉ là một cuộc thi chữ nghĩa mà là lời nhắc: giữa ngập tràn màn hình và thông báo, con người vẫn cần những kết nối mang tính cảm xúc, trực tiếp và có trách nhiệm.
Hoạt động thường niên này do Liên minh Bưu chính Thế giới tổ chức, nhằm phát triển khả năng viết văn, tư duy sáng tạo và giúp học sinh bày tỏ quan điểm trước các vấn đề xã hội, đồng thời nâng cao nhận thức về vai trò ngành bưu chính trong đời sống. Ở góc độ chuẩn bị thi quốc tế, yêu cầu bài thi viết tay, không quá 800 từ, đúng thể thức thư và bám sát chủ đề giúp học sinh rèn tính kỷ luật lẫn khả năng tổ chức ý tưởng. Quan trọng hơn, việc nhấn mạnh vai trò của cảm xúc, sự đồng cảm và chia sẻ trong nội dung thư khuyến khích các em nhìn lại chính cách mình đang “kết nối” trong thế giới số, tránh sa vào liệt kê khô cứng mà thiếu chiều sâu con người.
Chiến lược chuẩn bị: từ kỹ năng nghề đến bản lĩnh chữ viết
Nhìn vào hai kỳ thi, có thể thấy một điểm chung: chuẩn bị thi quốc tế không còn là vài buổi ôn tập mang tính hình thức. Với WorldSkills, phía cơ quan quản lý giáo dục đã yêu cầu tăng cường cường độ huấn luyện, huy động đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm, phối hợp chặt với doanh nghiệp và xây dựng môi trường huấn luyện tương thích điều kiện thi đấu quốc tế. Kế hoạch giai đoạn hơn một tháng cuối tập trung rèn kỹ năng nghề, kỹ năng thực hiện bài thi, quản lý thời gian, bản lĩnh thi đấu, đồng thời rà soát kỹ trang thiết bị, vật tư, dụng cụ để thí sinh có điều kiện tốt nhất khi bước vào kỳ thi kỹ năng thế giới.
Với cuộc thi viết thư UPU, chiến lược chuẩn bị cần đi xa hơn việc “luyện văn mẫu”. Chủ đề về sự kết nối giữa con người trong thế giới số buộc học sinh phải suy nghĩ nghiêm túc: mình đang kết nối như thế nào, điều gì khiến kết nối trở nên có ý nghĩa. Những gợi ý từ ban tổ chức – xác định rõ người gửi, người nhận; nhấn mạnh yếu tố con người, cảm xúc; khuyến khích góc nhìn đa chiều và hạn chế lối trình bày khô cứng – thực chất là một “bài tập tư duy” chứ không chỉ là bài tập ngôn ngữ. Nhà trường, giáo viên nếu biết tận dụng sẽ biến quá trình luyện thi thành chuỗi hoạt động giáo dục kỹ năng mềm: thảo luận, tranh luận, phản biện, rồi mới đến viết.
Cơ hội và trách nhiệm: không để kỳ thi quốc tế chỉ là phong trào
Việt Nam có 11 thí sinh đại diện cho 11 nghề dự kỳ thi kỹ năng thế giới, được tuyển chọn từ 5 địa phương, và hàng nghìn học sinh 9-15 tuổi có thể gửi bài cho cuộc thi viết thư UPU. Những con số này cho thấy hai cuộc thi không phải “ân huệ” dành cho một vài cá nhân mà là cơ hội rộng mở cho thế hệ trẻ. Nhưng cơ hội chỉ biến thành thành tựu nếu hệ thống giáo dục, gia đình và chính các em coi đây là quá trình phát triển dài hạn, không phải sự kiện chớp nhoáng để lấy thành tích.
Hà Nội đang tăng tốc huấn luyện thí sinh, ngành giáo dục cam kết đồng hành từ chuyên môn đến bảo đảm điều kiện thi, các sở ngành địa phương phối hợp tổ chức cuộc thi viết thư UPU nhằm tạo điều kiện cho học sinh tham gia sân chơi bổ ích. Câu hỏi còn lại là: chúng ta có dám nhìn những kỳ thi này như thước đo năng lực thực của hệ thống đào tạo hay chỉ coi đó là dịp để “khoe huy chương”. Nếu chọn cách tiếp cận thứ nhất, mỗi giờ huấn luyện, mỗi lá thư sẽ là bước đi cụ thể trong chiến lược dài hơi: giúp học sinh Việt Nam 2026 không chỉ xuất hiện trên bản đồ các kỳ thi quốc tế, mà còn đủ tự tin và bản lĩnh để ở lại đó như những đối thủ đáng gờm.
