Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới: sân chơi và phép thử cho giáo dục nghề nghiệp Việt Nam
Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới là cuộc thi kỹ năng nghề nghiệp quy mô toàn cầu, được tổ chức hai năm một lần, nơi các quốc gia cử thí sinh trẻ tuổi tranh tài ở hàng chục nghề để đánh giá chất lượng giáo dục nghề nghiệp, trình độ kỹ năng, khả năng tiếp cận công nghệ hiện đại và mức độ hội nhập của nguồn nhân lực trẻ trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng khắt khe. Ngày 6-8, đoàn công tác của Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cùng Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đã trực tiếp kiểm tra công tác huấn luyện thí sinh chuẩn bị cho kỳ thi tại Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội. Đây không chỉ là một cuộc kiểm tra thường kỳ, mà là tín hiệu rõ ràng cho thấy giáo dục nghề nghiệp Việt Nam đang tăng tốc trong giai đoạn nước rút, coi WorldSkills như một phép thử nghiêm túc cho năng lực đào tạo, chứ không chỉ là sân chơi giao lưu. Và chính từ áp lực thi đấu, hệ thống đào tạo nghề buộc phải nâng chuẩn, đổi mới, nếu không muốn đứng ngoài cuộc cạnh tranh tay nghề toàn cầu.
Chiến lược huấn luyện nước rút: từ kiểm tra thực địa đến mô hình gắn kết với doanh nghiệp
WorldSkills Shanghai diễn ra từ ngày 22 đến 27-9 tại Thượng Hải, Trung Quốc, với hơn 1.400 thí sinh tranh tài ở 64 nghề. Thời gian chuẩn bị chỉ còn khoảng 40 ngày, nên việc kiểm tra huấn luyện thí sinh 2026 không thể là hình thức mà phải đi vào thực chất. Đoàn công tác của Bộ và Sở đã nghe báo cáo tiến độ, rà soát cơ sở vật chất, trực tiếp theo dõi luyện tập, trao đổi với chuyên gia, giảng viên huấn luyện. Việc “ra sân” kiểm tra tại xưởng thực hành cho thấy một tư duy mới: chuẩn bị thi đấu kỹ năng phải bám sát điều kiện thi thật, không chỉ dừng ở giáo án trên giấy. Mô hình Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội phối hợp chặt chẽ với Công ty Cổ phần Sơn MT là điểm sáng cho giáo dục nghề nghiệp Việt Nam. Doanh nghiệp tài trợ vật tư, trang thiết bị, cử chuyên gia trực tiếp hướng dẫn và cho thí sinh thực hành tại nhà máy MHM Coatings, giúp tiếp cận công nghệ, quy trình theo tiêu chuẩn quốc tế. Đây là minh chứng rõ ràng rằng nếu không gắn đào tạo với sản xuất, giáo dục nghề nghiệp sẽ khó bắt kịp yêu cầu của cuộc thi kỹ năng nghề thế giới – vốn được thiết kế sát với thực tiễn công nghiệp.
Huấn luyện chuyên biệt và áp lực đại diện quốc gia
Theo phân công của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội chủ trì huấn luyện thí sinh nghề sơn ô tô, với đại diện là học sinh Nguyễn Quốc Trường Giang, lớp Công nghệ sơn ô tô K60S4. Nhà trường xây dựng kế hoạch huấn luyện bài bản, đầu tư khu huấn luyện chuyên biệt với buồng sơn, hệ thống pha – đo màu, khí nén, dụng cụ chuyên dùng và đầy đủ vật tư thực hành. Đó là biểu hiện của một chương trình đào tạo kỹ năng chuyên biệt, nơi mọi chi tiết từ công nghệ đến thao tác đều được chuẩn hóa theo yêu cầu bài thi quốc tế. Việt Nam có 11 thí sinh đại diện cho 11 nghề, tuyển chọn từ 5 địa phương, trong đó Hà Nội có hai cơ sở đào tạo có thí sinh góp mặt. Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên Lê Thị Hằng nhấn mạnh mỗi thí sinh không chỉ đại diện cho trường, mà còn đại diện cho quốc gia trên đấu trường kỹ năng nghề quốc tế, nên phải tăng cường cường độ huấn luyện, đồng thời rèn thể lực, tâm lý và bản lĩnh thi đấu. Câu chuyện vì thế vượt lên khỏi phạm vi một kỳ thi: đó là quá trình “rèn quân” cho đội ngũ lao động trẻ có thể chịu áp lực, làm việc chuẩn hóa và cạnh tranh sòng phẳng với đồng nghiệp quốc tế.
Cơ hội cho học sinh: cạnh tranh quốc tế và nâng chuẩn kỹ năng nghề
Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới được đánh giá là sân chơi có uy tín hàng đầu trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, nơi các quốc gia giới thiệu trình độ kỹ năng nghề, công nghệ và kinh nghiệm đào tạo nguồn nhân lực trẻ. Với 11 thí sinh đại diện nhiều nghề khác nhau, học sinh Việt Nam có cơ hội trực tiếp so tài, đo năng lực với bạn bè năm châu, thay vì chỉ nghe kể lại qua báo cáo hay hội thảo. Việc chuẩn bị thi đấu kỹ năng một cách nghiêm túc – từ kỹ năng nghề, kỹ năng thực hiện bài thi, quản lý thời gian đến bản lĩnh thi đấu – giúp người học hình thành thói quen làm việc theo chuẩn quốc tế, một năng lực mà thị trường lao động đang thiếu. Đáng chú ý, mô hình gắn kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp trong quá trình huấn luyện được đoàn công tác đánh giá cao, vì góp phần nâng chất lượng đào tạo, giúp người học tiếp cận công nghệ hiện đại và môi trường sản xuất thực tế. Đây là “lợi ích phụ” nhưng rất quan trọng của hành trình dự WorldSkills: ngay cả khi không giành huy chương, thí sinh và cơ sở đào tạo vẫn thu về chuẩn kỹ năng mới, mối quan hệ với doanh nghiệp và một góc nhìn rộng mở về nghề mà mình theo đuổi.
Từ chiến dịch WorldSkills đến chiến lược dài hạn cho giáo dục nghề nghiệp
Chiến dịch chuẩn bị cho kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới không nên kết thúc khi thí sinh rời Thượng Hải, mà phải được coi là bước khởi động cho một chiến lược dài hạn của giáo dục nghề nghiệp Việt Nam. Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên khẳng định sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và đơn vị liên quan, đồng hành cùng các đội tuyển nhằm nâng cao chất lượng huấn luyện, tạo điều kiện tốt nhất để thí sinh phát huy năng lực, bản lĩnh và quyết tâm đạt kết quả cao. “Việc tham dự kỳ thi không chỉ nhằm thành tích mà còn là cơ hội cập nhật tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc tế, tăng cường gắn kết cơ sở đào tạo với doanh nghiệp và thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao”. Nhìn rộng hơn, những gì đang diễn ra trong hơn một tháng nước rút – từ kế hoạch huấn luyện chi tiết, rà soát trang thiết bị, đến việc rèn tâm lý thi đấu – nên được chuẩn hóa thành thực tiễn thường xuyên của giáo dục nghề nghiệp. Nếu WorldSkills chỉ là phong trào, chúng ta sẽ có vài gương mặt xuất sắc nhưng hệ thống vẫn ì ạch. Nếu coi đây là chuẩn tham chiếu cho đào tạo hàng ngày, học sinh Việt Nam sẽ có cơ hội thực sự để cạnh tranh quốc tế, không chỉ trong vài ngày thi đấu, mà trong suốt sự nghiệp lao động của mình.
