Kết quả thi là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Kỳ thi kỹ năng nghề quốc tế là sân chơi nơi người học và người lao động trẻ thể hiện năng lực thực hành theo chuẩn chung, đồng thời giúp cơ sở đào tạo đối chiếu chương trình với yêu cầu nghề nghiệp toàn cầu. Sau kỳ thi lần thứ 48 tổ chức tại Thượng Hải từ ngày 16 đến 27/9/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức hội nghị tổng kết và nhân rộng kết quả vào ngày 12/11. Thông điệp đáng chú ý không chỉ là thành tích của đoàn, mà là làm sao biến trải nghiệm thi đấu thành cơ hội thường xuyên cho sinh viên học nghề.
Việt Nam dự thi ở 11 nghề, từ phay, tiện CNC và cơ điện tử đến năng lượng tái tạo, chăm sóc sức khỏe và công nghệ thời trang. Ba thí sinh ở nghề Phay CNC, Tiện CNC và Năng lượng tái tạo vượt mốc 700/800 điểm theo hệ thống CIS của WorldSkills International, giành ba Huy chương Kỹ năng nghề xuất sắc; đoàn xếp thứ 37 theo tổng điểm huy chương. Đây là kết quả đáng ghi nhận, nhưng thứ hạng chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu tiêu chuẩn, công nghệ và cách huấn luyện từ cuộc thi được đưa vào đào tạo nghề.
Bài học quan trọng nằm ở cách tuyển chọn và huấn luyện
Kinh nghiệm từ các trường cho thấy muốn tiến xa, không thể chọn thí sinh chỉ dựa vào điểm học tập hay ấn tượng ban đầu. Ông Phan Vĩnh An, Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ - Năng lượng Khánh Hòa, nhấn mạnh việc tuyển chọn phải được kiểm chứng qua nhiệm vụ thực hành; khâu huấn luyện cần bám sát chuẩn kỹ năng nghề quốc tế và yêu cầu cụ thể của từng nội dung thi.
Một bài học khác là rèn người học hoàn thành trọn vẹn nhiệm vụ kỹ thuật trong điều kiện thi thực tế, thay vì chỉ thuần thục từng thao tác. Thi thử cũng cần được dùng để phát hiện điểm yếu và điều chỉnh kế hoạch, không phải buổi tổng duyệt mang tính hình thức. Thí sinh Đỗ Văn Đức, đạt Huy chương Kỹ năng nghề xuất sắc ở nghề Tiện CNC, chia sẻ rằng hiểu nguyên lý và quy trình giúp người thi xử lý tình huống mới, thích nghi với áp lực và học hỏi từ chuyên gia, bạn bè quốc tế. Những kinh nghiệm này hữu ích cho toàn bộ sinh viên, không riêng người được chọn đi thi.
Đưa trải nghiệm quốc tế đến gần người học hơn
Cơ hội cọ xát không nên giới hạn ở một nhóm thí sinh đại diện. Các trường có thể mở thêm hoạt động giao lưu và trao đổi kinh nghiệm thực hành để giảng viên, sinh viên tiếp xúc công nghệ mới; mời chuyên gia và doanh nghiệp tập huấn; đồng thời tổ chức thi thử liên cơ sở. Đây là những cách thiết thực để người học rèn tay nghề trong môi trường có yêu cầu cao, ngay cả khi chưa tham gia một kỳ thi quốc tế.
Bước tiếp theo là xây dựng quan hệ với trường nghề ở nước ngoài, tạo điều kiện cho sinh viên trao đổi học tập trước khi tốt nghiệp. Thứ trưởng Lê Quân cũng đề nghị tăng cường hợp tác với các quốc gia phát triển, tổ chức diễn đàn và triển lãm công nghệ đào tạo thực hành, mở rộng liên kết gắn với thực tập và làm việc tại doanh nghiệp nước ngoài. Muốn những cơ hội này có chất lượng, cần gắn kết quả WorldSkills với đổi mới chương trình, chia sẻ tài liệu và thiết bị giữa nhà trường với doanh nghiệp; đồng thời khai thác tiêu chuẩn, đề thi và tài liệu chuyên môn của WorldSkills International.
Hội nghị cũng đặt ra yêu cầu xem xét lại hệ thống thi kỹ năng nghề ở các cấp, gắn sát hạch với năng lực thực tế của người học và người lao động. Nếu các kế hoạch ấy được triển khai đồng bộ, kỹ năng nghề quốc tế sẽ không còn là đích đến xa vời của một số ít thí sinh, mà trở thành chuẩn tham chiếu và trải nghiệm học tập rộng hơn cho sinh viên.
Thành tích chỉ bền vững khi cơ hội được nhân rộng
Ba huy chương và vị trí thứ 37 là dấu mốc tích cực, nhưng thước đo quan trọng hơn là việc các bài học từ cuộc thi có làm thay đổi chất lượng đào tạo nghề hay không. Sinh viên cần được tiếp cận nhiệm vụ thực hành sát chuẩn, công nghệ mới, chuyên gia quốc tế và cơ hội trao đổi xuyên biên giới; nhà trường cần phối hợp chặt với doanh nghiệp để tổ chức huấn luyện có thiết bị, có phản hồi và có lộ trình.
Vì vậy, nhân rộng kết quả không nên dừng ở việc tuyên dương đoàn thi. Cần đưa tiêu chuẩn quốc tế vào chương trình, mở rộng giao lưu và thực tập, duy trì thi thử liên trường, đồng thời đánh giá thực chất năng lực người học. Khi những điều kiện ấy trở thành hoạt động thường xuyên, kỳ thi kỹ năng nghề sẽ tạo tác động vượt khỏi sân đấu: giúp nhiều sinh viên học nghề tự tin làm việc trong môi trường quốc tế và mang kiến thức mới về ứng dụng trong nước.
