Lời mời gây tranh cãi tại Asheville và thông điệp chính trị bị lệch
Việc Mỹ, với tư cách chủ tịch Hội nghị G20 Mỹ về tài chính tại Asheville, Bắc Carolina, mời Bộ trưởng Tài chính Nga Anton Siluanov tham dự trực tiếp đã tạo nên một điểm bùng phát căng thẳng địa chính trị mới khi châu Âu xem đó là sự phá vỡ chiến lược cô lập Moscow và đặt dấu hỏi lớn về mức độ gắn kết trong liên minh châu Âu Mỹ. Ở cấp độ bề mặt, đây chỉ là một cuộc họp bộ trưởng Tài chính và thống đốc ngân hàng trung ương trong khuôn khổ G20, nhưng ở chiều sâu, nó là màn thử lửa cho cách Washington ưu tiên đối thoại với Nga ngay giữa lúc vẫn muốn siết chặt áp lực kinh tế Iran. Sự xuất hiện của Siluanov ngay phiên khai mạc biến một cuộc gặp tài chính thành sân khấu đối đầu biểu tượng, nơi mỗi động tác ngoại giao đều bị soi dưới lăng kính Ukraine, Iran và trật tự quốc tế mới.
Mỹ trò chuyện với Nga, đòi siết Iran: chiến lược hai mặt và cái giá với đồng minh
Cửa mở cho Nga tại Hội nghị G20 Mỹ không phải là sự nhầm lẫn về lễ tân mà phản ánh tính toán của Washington: vừa gây sức ép tối đa với Iran, vừa thử kênh đối thoại với Moscow về Ukraine. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tận dụng diễn đàn G20 để cổ vũ các biện pháp trừng phạt và cô lập kinh tế Tehran, khi các hoạt động quân sự chưa buộc Iran nhượng bộ. “Chúng tôi sẽ tiếp tục gây sức ép và đã có những cuộc thảo luận rất tốt tại đây” – ông Bessent khẳng định về kế hoạch tăng áp lực kinh tế Iran. Mặt khác, cuộc gặp song phương riêng giữa Bessent và Siluanov để bàn về định hướng kế hoạch hòa bình cho Ukraine do Tổng thống Donald Trump đề xuất cho thấy Washington muốn dùng G20 như một bàn cờ đa mục tiêu. Vấn đề là, trong mắt châu Âu, việc vừa đòi đồng minh nâng trừng phạt Iran vừa trao “tấm vé chính danh” cho Nga tại G20 biến chiến lược Mỹ thành mâu thuẫn nội tại, khó chấp nhận.
Phản ứng gay gắt từ châu Âu: khi biểu tượng quan trọng không kém trừng phạt
Đối với các nước châu Âu, Nga tham gia G20 dưới bất kỳ hình thức nào đều là bước lùi trong nỗ lực cô lập Moscow kể từ khi xung đột Nga – Ukraine bùng nổ. Vì vậy, lời mời dành cho Anton Siluanov nhanh chóng kích hoạt phản ứng mạnh. Bộ trưởng Tài chính Đức Lars Klingbeil công khai chỉ trích việc tiếp đón Siluanov như khách mời thông thường là một “tín hiệu đáng lo ngại” và tuyên bố sẽ từ chối chụp ảnh tập thể nếu có phía Nga hiện diện – lập trường đã được EU thống nhất. Liên minh Châu Âu vẫn ủng hộ các biện pháp gây sức ép kinh tế Iran do Mỹ dẫn dắt, nhưng đồng thời yêu cầu Siluanov không xuất hiện trong ảnh chung G20, cho thấy họ muốn tách rời hợp tác thực dụng với Mỹ về Iran khỏi bất kỳ sự mềm hóa nào đối với Nga. Đây là một thông điệp chính trị sắc lạnh: châu Âu sẵn sàng đi cùng Washington trên mặt trận trừng phạt Iran, nhưng không chấp nhận trả giá bằng việc làm mờ ranh giới trách nhiệm của Nga trong cuộc chiến Ukraine.
Chương trình nghị sự tài chính bị che mờ: G20 kém hiệu quả vì bất đồng chiến lược
Mỹ bước vào G20 với tham vọng dùng vị thế chủ tịch để thúc đẩy tăng trưởng toàn cầu và củng cố điều phối kinh tế, nhưng sự hiện diện của Nga khiến toàn bộ chương trình nghị sự rơi vào thế khó. Sự xuất hiện trực tiếp của Siluanov ngay phiên khai mạc lập tức chiếm trọn sự chú ý của các đoàn, biến các thảo luận về chính sách vĩ mô thành phần phụ trong một cuộc tranh luận về tính chính danh và thông điệp liên minh. Diễn biến này càng trầm trọng hơn bởi các cuộc chiến thương mại do ông Trump khởi xướng, đặc biệt là căng thẳng ăn miếng trả miếng với Canada – một thành viên G20 lẫn G7 – vốn đang làm suy yếu đoàn kết của nhóm. Trong không khí chia rẽ đó, nỗ lực xây dựng đồng thuận về biện pháp thúc đẩy tăng trưởng, kiểm soát rủi ro AI hay điều phối trừng phạt Iran bị phân tán, cho thấy khi lợi ích song song chồng chéo, G20 rất dễ biến thành diễn đàn phơi bày bất đồng hơn là nơi điều phối hành động.
Ý nghĩa dài hạn: Washington ưu tiên công cụ kinh tế, chấp nhận vết rạn liên minh
Vụ việc Nga tham gia G20 tại Asheville là một chỉ dấu rõ ràng cho thấy Washington đang đặt trọng tâm vào sử dụng sức ép kinh tế và đối thoại chọn lọc hơn là câu chuyện giữ hình ảnh thống nhất tuyệt đối với đồng minh. Việc tiếp cận đồng thời Moscow về Ukraine và vận động châu Âu tăng trừng phạt Iran cho thấy Mỹ coi G20 như không gian để thử nghiệm các nước đi linh hoạt, ngay cả khi chúng làm châu Âu khó chịu. Về phía EU, phản ứng gay gắt và các quy tắc biểu tượng như không chụp ảnh chung với đại diện Nga là nỗ lực bảo vệ tính nhất quán của lập trường chiến tranh – hòa bình và tránh để những cuộc gặp “kỹ thuật” bị Nga sử dụng như bằng chứng phá vòng cô lập. Kết luận hợp lý là: sự kiện này không chỉ là trục trặc lễ tân của một hội nghị tài chính, mà là dấu hiệu cho một giai đoạn mới, nơi liên minh châu Âu Mỹ phải liên tục thương lượng lại ranh giới giữa thực dụng kinh tế và nguyên tắc chính trị trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị ngày càng chồng chất.
